Sýretti túsirgen – Jeńis Ysqabaı
Agrarly óńirde halyqtyń basym bóligi aýyldyq jerde turatyny aıtpasa da túsinikti. Oblysta mal ósirip, egin egip jan baqqan turǵynnyń qarasy kóp. Sondyqtan olar kishigirim kásibine memleketten barynsha kómek bolýyn qalaıdy. Báriniń birdeı tehnıkasy túgel emes, egin basyna sý ýaqtyly kelip jatqan joq. Tipti alǵan ónimin ótkize almaı júrgender qanshama? Munyń sheshý jolyn oblys ákimi Beıbit Isabaev bastaǵan sala mamandary qarastyryp jatqany anyq. Degenmen Jetisý óńiri úshin aýyl sharýashylyǵy salasyn damytý – kezek kúttirmeıtin mańyzdy is.
Jıyn barysynda oblys ákiminiń orynbasary Álibek Jaqanbaev qysqasha baıandama jasap, oblystaǵy AО́K-tiń damý barysymen tanystyrdy. Máselen, ótken jyldyń 11 aıynyń qorytyndysynda óńirde aýyl sharýashylyǵy ónimin óndirý 1,8 paıyz ulǵaıǵan. Aımaqta aýyl sharýashylyǵy ónimderin óńdeıtin 120 kásiporyn jumys istese, olar 78 mln teńgeniń azyq-túlik ónimin shyǵarǵan.
Munan keıin kezdesýge qatysqan birqatar sharýa qojalyǵynyń basshylary mınıstrge suraqtaryn qoıyp, usynystaryn jetkizdi. Máselen, taldyqorǵandyq «Samaı» ShQ tóraǵasy Erkinbek Silámov aýyl sharýashylyǵy tehnıkalaryn jańartý, aýyl sharýashylyǵy sýbektilerine salynatyn salyqty óteýdiń keıbir ákimshilik prosedýralaryn jeńildetý, aýyldyq jerlerde, atap aıtqanda, sharýa qojalyqtaryna qajetti býhgalter mamandardyń jetispeýshiligi sııaqty birqatar másele kóterdi. Sol sııaqty Eskeldi aýdanynan «Sanjar» ShQ basshysy Janatbek Sarǵaldaqov sharýa qojalyqtaryn jeńildikpen nesıelendirý, olardy sapaly tehnıka alýǵa yntalandyrý, júgeri ónimin ótkizý máselelerine toqtaldy. Sonymen qatar basqa da sharýalar júgeri egetin sharýashylyqtarǵa sýbsıdııa ónimniń gektaryna eseptelinse, tyńaıtqyshty sýbsıdııalaý talaptary qaıta qarastyrylsa degen usynystaryn bildirdi.
Osy oraıda Aıdarbek Saparov suraqtarǵa jaýap bere otyryp, atalǵan baǵyttarda júrgizilip jatqan jumystarǵa toqtaldy. Máselen, tyńaıtqyshty daqyl túrine dep emes, tek bagara jáne sýarmaly jerge degen bólinispen sýbsıdııalaý týraly ózgeris ázirlenip jatqanyn aıtty. Sonymen qatar mınıstr júgeri ósirýdi sýbsıdııalaýdy gektaryna esepteý formatyna qaıta oralmaıtynyn jetkizdi, óıtkeni buryn mundaı esepteý óziniń tıimsizdigin kórsetken edi.
«Jalpy, 2023 jyl aýa raıynyń qolaısyzdyǵynan aýyl sharýashylyǵy úshin aýyr jyl boldy. Degenmen memleket qol qýsyryp qarap otyrǵan joq. Prezıdenttiń tapsyrmasyna sáıkes Úkimet tarapynan birqatar memlekettik qoldaý kórsetip otyr. Atap aıtqanda, ósimdik sharýashylyǵyna 30 mlrd teńge, mal sharýashylyǵyna 30 mlrd teńge, «Azyq-túlik» korporasııasyna sharýashylyqtardan ónim satyp alýǵa 31 mlrd teńge qarjy bólindi. Jaýyn-shashyn shamadan tys kóp túskendikten, sharýalar ónimdi keptirýge arzandatylǵan dızel otynyn berýdi suraǵan edi. Oǵan 65 myń tonna dızel otyny berildi. Bıyldan bastap jumysty jańasha qarastyramyz. Bul rette dándi daqyldardy ártaraptandyrýǵa kóshýimiz kerek. Iаǵnı bıdaıdy, júgerini azaıtyp, áldeqaıda tıimdi kúnbaǵys, maqsary, raps sııaqty maıly daqyldarǵa, sol sııaqty qant qyzylshasyn ósirýge qaraı beıimdelýimiz kerek. Búgingi jıynda biraz másele kóterildi. Shynynda da, júgeri ónimin ótkizýde birshama kúrdeli másele bar. Júgeri Reseıden arzan baǵada ákelinip jatyr, jalpy álemdik naryqta baǵa túsip ketti. Soǵan qaramastan, biz sharýashylyqtarǵa kómektesý jaǵyn qarastyramyz. Qus sharýashylyǵymen aınalysatyn kásipkerlermen, oǵan qosa «Azııa Agro Fýt» zaýytymen de kelissózder júrgizip jatyrmyz. Bul kásiporyndarǵa shamamen keminde 40 myń tonnadaı júgeri ónimi ótkiziledi. Zardap shekken shaǵyn sharýashylyqtarǵa birinshi kezekte kómek kórsetiledi», dedi mınıstr.
Sol sııaqty Parlament Májilisiniń depýtaty Anas Baqqojaev depýtattar da júgeri ónimin ótkizý máselesine belsene atsalysatyndaryn jetkizdi. Sharýalar aıtqan problemalardyń keıbiri jergilikti jerde qarastyrylatyn máseleler bolǵandyqtan, oblys ákimi aýyl sharýashylyǵy sýbektileriniń salyq tóleý úderisterine qatysty jergilikti memlekettik kiris organdarymen birge talqylaıtynyn aıtty.
«Oblysta 380 myń tonna dándik júgeri alsaq, sonyń ótkizilmeı qalyp otyrǵany 100 myń tonnadaı. Mınıstrlik 40-50 myń tonnany ótkizýge yqpal etip, kómek etse, qalǵan 50 myńdaıyn ótkizýdi biz oblys deńgeıinde qarastyramyz. Qazir ol úshin «Irgetas Treıd», «Jetisý Majıko» sııaqty birqatar kásiporynmen sóılesip jatyrmyz», dedi B.Isabaev.
Al aýyldyq jerlerge býhgalter mamandardy daıarlaýdy tıisti basqarmalar birlesip qolǵa alsa, maman tapshylyǵy máselesin sheshýge bolady. Sol sııaqty júgeri ósirýshilerge beriletin sýbsıdııa qazir zaýytqa ótkizilgen ár tonnasyna 6 myń teńge bolsa, bıyldan bastap 10 myń teńgege jergilikti bıýdjet esebinen kóteriledi.
Jetisý oblysy
