Múbárak muńnyń murageri

Shaıtan – jaratýshynyń demokratııasy

− Adam ata jumaqtan qýylyp muńly boldy. Urpaǵyna muńsyz ǵu­myr tiledi. Alaıda balalary «jylap týyp, keıip óldi». Onsyz da muń­ly dáýirde muń taqyrybyna nelikten toq­tadyńyz?

− Muń – álemniń tynysy. Onyń eki jaǵy bar: biri ún, biri áýen. Únnen duǵa, áýennen óner týady. Mysaly, quran – álemniń úni. Duǵalardyń bári – muń. О́ner de solaı. О́mirdi ónerge aınal­dyrmasaq, jaǵdaı óte aýyr bolady. Qorqyttyń jasaǵan danalyǵy osy. Al danalyq – eshqashan taýsylmaıtyn, sarqylmaıtyn muhıt. Sol muhıttyń jaǵasyna baryp jazǵan kitabym – «Muń».

− Abaıdyń Lermontovtan jasa­ǵan tárjimesinde «Muńly shaıtan qu­daı­dyń qýǵan jany», – deıdi. Siz­dińshe shaı­tannyń muńy nede?

− Shaıtannyń muńy – adam. Adamsyz shaıtan – eshkim emes. Nege? Aıtaıyn, adamzat tól bolmysynan tegis aıyrylyp, shaıtandyq jolǵa tússe, shaı­tannyń qajettiligi bolmaı qalady. Perishtelik jer betinen joıylady. Bul  – shaıtanǵa qaýip. Ol jumyssyz qalady. Onyń dush­pany – adam, biraq adamsyz kúni taǵy da qarań. Sondyqtan ol – muńly. Biraq ol da Jaratýshynyń mańyzdy keıipkeri. Kerek deseńiz men bylaı aıtar edim: shaıtan – jaratýshynyń demokratııasy. Ol adamnyń synshysy. Týra joldan taıar ma eken, taımas pa eken dep baqylap turady. Bul turǵyda bizdiń qoǵamdaǵy shaıtan oljaly kele jatyr. Jappaı jemqorlyq, aılakerlik, qylmys. Munyń barlyǵy – muń...

− Jemqorlardyń perishtesi jeńil­gen be?

− Olardyń shaıtany masaırap, pe­rishtesi jylap turady.

Oıshyldardyń bári – baqytsyz

− Qudaıdyń muńdy jaratýdaǵy maqsaty ne?

− Munda suraqtyń mazmuny ózgeredi. Birinshiden, muńdy qudaı jaratty ma, joq, álde ol áýelden bar ma? Másele sonda. Bul – Alla Taǵalanyń qupııasy. Biraq bir biletinim, muń – adamnyń sanasy. Múmkin qudaıdyń sanasy shyǵar? Jaratylystyń úni – muń. Al jaratylystyń qupııasy jaratýshynyń qolynda. Ol adamnyń muryn suǵatyn jeri emes.

− Muń baqyttyń baspaldaǵy ma?

− Joq. Eshqashan bola almaıdy.

− Demek oıshyldar baqytsyz ba?

− Mindetti túrde baqytsyz.

− Siz baqyttysyz ba?

− Men baqytsyzbyn. Baqytty oıshyl bolmaıdy. Fılosoftar baqytty bola alady. Sebebi fılosofııa – álemdi qudaısyz tanıtyn ilim. Al men pálsapashymyn. Men qalaı baqytty bolamyn? Dál qazirgi sátte qanshama stýdent ashyǵyp otyr. Qanshama adam úı tappaı kóshede qonyp jatyr. Búkil jerde soǵys bolyp jatyr. Osynyń bárin kózińmen kórip, qalaı baqytty bolmaqsyń?

Sabaqtastyq úzilmeý kerek

− Ǵarıfolla Esimniń muńy Qor­qyt, Iаsaýı, Abaı muńynyń jalǵasy ma?

− Iá, meniń muńym – Abaı muńynyń jalǵasy. Meniń muńym – kámeletsiz hareketter. Iаǵnı qazaqsha tanymnan alystaǵanymyz, musylmansha oılaı almaı jatqanymyz – meniń eń úlken muńym.

− Tolstoı 53 jasynda Peterbýrgten Iаsnaıa Polıanaǵa kóship ketti. Shákárim de qartaıǵan soń elden bezip, japanda jalǵyz jatty. Sizde ondaı oı boldy ma?

− Men ony myń ret oıladym. Den­saýlyǵym táýir kezinde Semeı men Abaı­­­dyń ortalyq jolynda ornalasqan Kúshikbaı deıtin bekette úı saldym. Ol úıde jolaýshylarǵa tamaq beretinbiz. Keıin osy úıde turaqtap qalýǵa nıetim boldy. Biraq paıda bolǵan birshama dert­terim oǵan mursha bermedi.

− Qazaq qoǵamyna ne tileısiz?

− Sabaqtastyqtyń úzilmeýin tileımin. Ata-babalarymyzdyń qaldyrǵan qun­dylyǵyn kelesi urpaqqa jetkizýimiz kerek. Onyń ishki mazmuny mynada. Sabaqtastyq bolý úshin synshyldyq qajet. О́tkenge synı kózqaras qajet, sonda neniń sabaqtas ekenin anyqtaı alasyz. Sabaqtastyq ánsheıin rettik san emes. Ol – evolıýsııa. Ol – ózgeris. Ol – eskiden jańaǵa ótý.

− Áńgimeńizge rahmet.

Áńgimelesken –

Abzal MAQASh,

«Egemen Qazaqstan»