Dúr silkintken «Dástúr»

Iá, «Dástúr» – qazir bizdiń qoǵamda eń kóp talqylanyp jat­qan taqyryptyń biri. Bul – kó­rermenniń óz kınosyna, jalpy ónerine beıjaı qaramaıtyny­­nyń dáleli. Osyǵan qarap kınosúıer qaýym­nyń burynǵydaı «barǵa qanaǵat» dep bárine birdeı bas shulǵyp, kelise bermeı, keri­sinshe óz qarsylyǵyn aıtyp, qy­zý pikirtalasqa bara alatyn saýat­tylyǵy men belsendiligin de aıqyn ańǵartsa kerek. Al munyń kóńilge qýanysh ornatqan tusy mol. О́ıtkeni talqylaý bar jerde tanym hám talǵam da bar.

Qoǵam­nyń ózekti máselesi­niń biri – otba­sy­lyq zorlyq-zomby­lyq túıt­kilderine boı­laýǵa um­tylǵany jáne ony utymdy janr negizinde bederleýi jaryqqa shyq­qan týyndynyń kórer­men tarapynan ­zor qyzyǵýshylyqqa ıe bolýynyń ne­gizgi kil­ti bolsa kerek. Sońǵy ýaqytta kıno­­teatrlardaǵy shekten tys kóbeıip ket­ken, biri ekinshisi­nen kóp daralana qoı­maı­­tyn birtektes kome­dııalyq fılm­derden jalyq­­qan kórermeniń «Dás­túr­ge» baryp «dúr silkingeniniń» syry osynda jatyr dep topshyladyq. Sebe­bi hor­ror – áý bastan-aq kórer­mendi qyzyq­tyra­tyn negizgi janr­­lardyń biri. Álemdik kıno­óndiris táji­rıbelerine súıensek, atalǵan janrdy jandandyrý­dyń arqasynda bir ǵana Gollıvýd kıno­synyń ózi ataǵyn as­pan­datyp, zor tabysqa kenelip otyr.

Az-kem sheginis jasap, kıno tarıhy­na úńilsek, horror janry bastaýyn áriden alady. Onyń na­ǵyz óner bastaýy HH ǵa­syrdyń 20-jyldaryndaǵy nemis eks­pres­­sıonızmimen tyǵyz baıla­nysty. De­sek te kıno óneri al­ǵash paıda bolǵan jyl­dar­da jar­qyraı kóringen Jorj Meles­tiń fılmderinen de horrordyń element­te­rin kórýge bolady. Bel­gili kınotanýshy Názıra Rah­man­qyzynyń aı­týynsha, qa­zaq aýdıtorııasyna atalǵan janr 2020 jy­ly túsirilip, jaryqqa shyqqan Ernar Nur­ǵalıevtiń «Janym, aıtsam senbeısiń» atty fılmi arqyly endi. Ol fılm de kó­rermenin beıjaı qaldyrmady. Árıne, janr zańdylyqtaryna dál «Dástúr­deı» tereńnen boılamaǵanymen ári tabys turǵysynan da bul fılmdeı kassa­nyń aldyna shyqpaǵanymen, ol kartına da shama-sharqynsha jaqsy nátıje kór­setip, prokattan paıda ákeldi. Osy ýaqytqa deıin halyqaralyq deńgeıdegi 40-tan asa kınofestıvalǵa qatysyp, sonyń on toǵyzynda júldege ıe boldy. Demek «Dástúrge» deıin de horror jan­ryna qazaq rejısserleri tarapynan tájirıbe jasalǵan. Iаǵnı «Janym, aıtsam senbeısiń» fılmi «Dástúrdiń» dúnıege kelýine yqpal etken alǵysharttyń biri desek, qatelespeımiz.

Dese de fılm jaryqqa shyq­qan­nan beri túsirilim tobyn zor­lyq-zom­by­­lyqty ashyq nasıhattap otyr dep aıyp­­taýshylar da kóp boldy. Biraq kınony ónegeli óner dep aqtap, shyndyq­ty búr­kemeleı berý ádiletti me? Júsip Bala­saǵunnyń «Ádeptilikti ádepsizge qa­rap úı­rendim» degen áıgili sózine sú­ıen­sek, keıde jırendirý arqyly da qo­ǵam­dy tárbıeleýge bolady. Áıtpese kú­ni búginge deıin «Kıno – ıdeologııa­nyń­ basty quraly» dep urandatyp, túr­li ba­ǵyttaǵy nasıhattyq fılmder túsi­rýden aldyna jan salmaıtyn qazaq qo­ǵamy túzelip ketse, qanekı? Árıne, bir fılmniń kúlli qoǵamdy ózgertip jiberýi múmkin emes. Áıtse de teńizdiń tamshydan quralatynyn eskersek, mun­daı túıtkilderdi oqtyn-oqtyn qoz­ǵap otyrý da qajet. Másele tek qalaı aıtyp, qalaı jetkize alýda.

Rejısser Qýanysh Beısek tú­sirgen fılm­­­degi jáne bir daý­­ly másele – fılm­­­niń ataýy. Qazaqtyń qas­terli uǵy­my «dás­­túrdi» jeleý etip, óz­de­ri­­niń jy­mysqy maqsattaryn jú­zege asyrǵy­sy kel­gen de­gen syńar­jaq pikir álbette oılantpaı qoımaıdy. Shyny­men solaı ma? Qazaqtyń dástúri men fılmdegi «dástúrdiń» ara-jigin ne bóledi? Álde ekeýi bir uǵym ba? Qa­lyń kórermenniń alańy qansha­lyq­ty qı­syndy?.. Biraq qalaı desek te, daý­ly «Dástúrge» barýshylardyń qatary qalyń. Kınoteatr esebine júginsek, «Dástúr» fılminiń kas­salyq tabysy alǵashqy aptanyń ózinde bir mıllıard teńgeden asqan. Al «Tıketon» bılet sa­typ alý júıesiniń dereginshe, fılm prokattyń tórt kúninde (28–31 jeltoqsan aralyǵynda) 445 mıllıon teńge jınaǵan. Jaryqqa shyqqannan bergi birneshe apta boıy kınoteatr kassasynyń kóshin bas­tap turǵan fılmniń fenomeni nede? Endeshe, kórermen sanasyn jańa janrmen jańǵyrtqan «Dástúr» jaıyn sol sala maman­darynyń pikiri negizinde tarqatyp kóreıik.

Názıra RAHMANQYZY, kınotanýshy, ónertaný ǵylymdarynyń kandıdaty:

«Dástúrge» qoǵamnyń asa nazar aýda­rýynyń negizgi sebebi taqyrybynda jatsa kerek. Olaı deýimizge sebep – ókinishke qaraı otbasylyq zorlyq-zombylyq máselesi bizdiń qoǵamǵa óte tanys ári eń bir ózekti máselelerdiń qatarynan ekeni belgili. Fılm qazirgi qoǵamda eń jıi qozǵalatyn problemalarǵa boılap, ony horror tilinde, ıaǵnı formasynda kórkem saraptaýǵa umtylǵan. Bizdińshe, bul turǵydan kelgende kartına janr tabıǵatyn tolyq saqtaǵan. Akterlik oıyn, operatorlyq jumys, montaj jáne taǵy da basqa kıno túsirý talaptary da dittegenine jetken, ıaǵnı kınematografııalyq turǵydan táp-táýir shyqqan fılm deýge bolady. Bir jarym saǵat boıy ekran aldynda tapjyltpaı ustap otyratyn jandylyǵynyń ózi jaqsy jetistik dep oılaımyn. Alaıda kóptegen kórermen sekildi, fılmnen soń meni de bir suraq mazalady. Kınoda bir ǵana jaǵymdy keıipker bar, ol – aýyl meshitiniń ımamy. Jáne sońyna qaraı, ásirese kýlmınasııasynda bar basymdyq ımamǵa, ol oqıtyn jyn-perilerdi qýatyn súrege beriledi. Árıne, jyn-peri horror janrynda jıi kezdesetin motıvterdiń biri ǵoı. Biraq dál osy motıvtiń sheshimi bul fılm­de qalaı kórinis tapqany oılantyp qoıdy. Iаǵnı astarynan qalasańyz da, qalamasańyz da barlyq jamandyq ataýlydan qutqaratyn tek meshit, molda degen oı oqylady. Jáne osy oı kórermenin adastyrmas pa eken degen kúmánniń de kóńildi mazalaıtyny ras. Alaıda munyń ekinshi jaǵy da bar ǵoı, jyn-shaıtandy súremen alastaý motıvi arqyly janrdy halyqtyń dúnıetanymynyń keıbir sátterine jaqyndatýǵa talpynys ta bolýy múmkin. Fılm óz janrynan aýytqymaı, qan­shalyqty jaqsy shyqsa da, osyndaı sátteri ekiudaıylyqqa uryndyrǵandyǵyn jasyr­maımyn. Buǵan asa mán berilmes te me edi, eger ımam fılmdegi jalǵyz jaǵymdy keıipker bolmasa. Bolat beınesindegi zulymdyqty quryqtaýǵa jan adamnyń qaýqary jetpeıdi, osyndaıda tek áldebir tylsym kúshtiń, ıaǵnı súreniń ǵana kúshi jetedi dep qabyldaýǵa da bolatyn shyǵar. Alaıda fılmde jyn-peri motıvi kútpegen jerden bastalady, ıaǵnı onyń paıda bolýynyń alǵysharttary nanymdy berilmegen. Al ol óte mańyzdy edi. О́ıtkeni bul motıvtiń ushy ımamǵa ákelip tireıdi. Sondyqtan qazir osyǵan baıla­nysty túrli pikir týyndap jatqany zań­dy dep oılaımyn. Osy tusta taǵy bir aıta ketetin másele – fılmdegi keıipkerlerdiń esimderi, aýyldyń, dúkenderdiń aty, bylaı qarasańyz, saıası máseleni qozǵaǵandaı kó­rinedi. Biraq bul – kınoda ábden taptaýryn bolǵan tásil, munysymen týyndy eshqandaı jańalyq ashpaǵany anyq. Al endi taqyryby men mazmunyna kelsek, bul jerde fılm avtorlary árbir adam úshin qasterli halyq dástúrleriniń mazmuny emes, formasyna ǵana mán beriletinin aıyptap, synap otyr. Aýyl ákiminiń aqylymen Bolattyń ata-anasy qyzdyń áke-sheshesine kelip: «Búkil aýyl estidi. Qyzdyń taǵdyry endi ne bolady, odan da dástúrimiz boıynsha eki jasty qosaıyq», deıdi. Árıne, bul keshe ǵana mektep bitirip, úlken sahnaǵa shyqsam degen úkilegen armany bar órimdeı jas qyzdyń bolashaǵyna balta shapqan jalǵyz ulyn túrmeden alyp qalý úshin jasalǵan qadam ekeni belgili ǵoı. Iаǵnı bul jerde ózderi aıtyp otyrǵan dástúr aýyr qylmys jasaǵan Bolatty aqtap alý úshin ǵana kerek bolyp tur. Ári qaraı qyzdyń ákesiniń Bolattyń ákesinen qomaqty aqsha alatyn, meshittegi neke qııý, toıdaǵy túrli kórinisti esimizge túsireıikshi. Aýyldarynda qandaı qylmystyń bolǵanyn bile tura, bári bilmegensıdi. О́ıtkeni toı da, neke qııý da – bári-bári «dástúr» boıyn­sha ótip jat­qandaı, biraq shyn máninde onyń astarynda qandaı sumdyqtardyń jasyrynǵanyn kórseńiz, janyńyz túrshigedi. Sebebi fılm­de qazaqy dástúr emes, dástúrdiń atyn ja­mylyp, jymysqy áreketin júzege asyr­ǵysy kelgenderdiń nıeti kórinedi. Iаǵnı eki jasty bir-birine atastyryp, el men eldi ja­qyndatqan, myń jyldyq quda bolyp, órisin keńeıtken, urpaǵynyń, áýletiniń qa­myn oılap, bolashaǵyna alańdatqan osynaý dástúrdiń shyn mánindegi mańyzynyń jur­naǵy da qalmaǵan. Onyń ornyna ózinen kishilerge, álsizderge álimjettik kórsetý, qyz zorlaý, biraq eshteńe bolmaǵandaı ári qaraı taırańdap júre berý, jaǵympazdana, jaramsaqtana júrip, baqaı esebin túgendep alý, kóz aldarynda qyzdary zorlanady, biraq ony bilse de bilmegensý syndy sumdyqtar bul aýyldyń adamdary úshin shyn mánindegi dástúrge aınalǵan. Bizdińshe, fılmniń «Dástúr» dep atalýynyń astarynda osyndaı oı jatqandaı. Iаǵnı «Dástúr» – qazirgi qoǵam kórinisi.

Búginde qazaqy dástúrdiń mazmuny jo­ǵalyp, tek syrtqy formasy qalǵanyn synaý osydan eki-úsh jyl buryn túsirilgen Serik Aprymovtyń «Aýyl» fılminde de bar. Ol endi avtorlyq kıno baǵytynda túsirilgen týyndy ǵoı. Fılmniń de negizgi nysany – qazirgi qazaq aýly men onyń tur­ǵyndary. Basty keıipkeri sol aýyldaǵy jal­ǵyz qonaqúıdiń ıesi, aýyl shetindegi zırat­ty traktormen súrip, ondaǵy adamdardyń máıitin qazyp alyp, basqa jaqqa jerlemekshi. Maqsaty – zırattyń ornyna benzın satatyn oryn ashý. Biraq únemi «biz dástúrimizdi saqtaýymyz kerek» deıdi de júredi. Istep júrgeni – zulymdyq, aýzyndaǵy sózi – jańa­ǵydaı. Osy fılmde kishkentaı bala­nyń tusaýyn kesetin epızod bar. Aýlyna talaı zulymdyq jasap júrgender sol jerde dás­túr týraly jalyndy sózder aıtady. Kórip otyr­ǵanymyzdaı, búgingi tańdaǵy dástúr ta­qyryby «Dástúr» fılminde tuńǵysh ret qoz­ǵalyp otyrǵan joq. Stılıstıkasy, formasy, janry jaǵynan árqıly eki fılmde de bir máseleniń aıtylýy kezdeısoq emes. Olaı bolsa, bul bizdiń qazirgi qoǵamdaǵy bar másele degen sóz ǵoı. 

Dana ÁMIRBEKOVA, kınotanýshy:

Fılmniń atyn «Dástúr» dep qoıý – óte provokasııalyq qadam, ıaǵnı kó­rermen nazaryn aýdartyp, jarnama ja­saýda óte utymdy paıdalanylǵan aıla. Fılmniń maǵynasyna úńilsek, kelesi suraqtar týyndaıdy: zorlanǵan qyzdy turmysqa berý degen qaıdan shyqqan, qashan paıda bolǵan dástúr? Dástúr – ulttyń ejelden qalyptasqan ómir súrý qaǵıdalary men qoǵam zańy bolyp negizdelgen, sana, taǵylym, tárbıe, tirshilik erejesin quraıdy. Al qyzdy zorlyqpen turmysqa berý – myńnan bir kezdesetin qasiretti jaǵdaı. Qoǵam zańdylyqtaryna qaıshy keletin ondaı jaǵdaılardy qalaısha dástúr retinde qarastyrýǵa bolady? Joq nárseni bar dep kórsetý arqyly fılm avtorlarynyń kózdegeni ne?

Otbasylyq zorlyq-zombylyq taqy­rybyn jalaýlatqan fılm realıstik áleýmettik drama retinde bastalyp, ekinshi jartysy dinı mıstıkalyq elementteri bar taptaýrynǵa toly horror deńgeıine túsedi. Oqıǵa jeli­siniń jyndarmen shaıqasqa túsetin jerinen bastap zorlyq-zombylyq máse­lesi umy­tylyp, fılmniń jeli­si basqa arnaǵa burylady. «Na­ǵyz qazaq – qazaq emes, naǵyz qazaq – dombyra» deımiz. Alaıda fılm­degi jan túrshigerlik sahnalar dom­byranyń únimen súıemeldenip, qas­terli aspabymyzdyń kúmbiri fılmde jaýyzdyq pen qasirettiń sımvolyna aınalǵan. Al Aıatýl-Kúrsi súresi sol jamandyqtan qutqaratyn jal­ǵyz jol retinde kórsetilse, zulym­dyqtyń kúreskeri retinde molda beı­nesi aldyńǵy planǵa shyǵarylǵan. Mundaı paıym ıslam dininen bilimi taıaz adamdardyń sanasyn astarly aıattar men hadısterdi tikeleı qabyldaıtyn salafızm ıdeo­logııasyna eliktirip, teris aǵymnyń to­zaqtan saqtaıtyn jalǵyz jol ekenine ılandyrady. Osy­laısha, sana-sezimi áli qalyptasyp úlgermegen, aq pen qa­ranyń ara-jigin ajyrata almaıtyn jas býynnyń, demek fılmniń tikeleı aýdıtorııasy­nyń mıyn ýlap, ulttyq bolmysymyz ben dúnıetanymymyzdan barynsha alshaqtata túseri sózsiz.

Al endi fılmniń keıipkerlerine ke­leıikshi. Aýyl turǵyndaryn jeke­men­shik sharýashylyǵy arqyly jumys­pen qamtamasyz etip otyrǵan eń syıly adam – Nursultan. Ol – otbasyna qaraǵanda qoradaǵy maly úshin kóbirek alańdaıtyn, áıel zatyn adam qataryna qospaıtyn, óz paıdasy úshin eshteńeden taıynbaıtyn keıipker. Nursultannyń uly Bolat bolsa, ákesiniń bedeli arqasynda áskerden jaltaryp, oıyn-kúlki men saýyq-saıranǵa salynǵan, esirtkiden esirip, araq-sharapqa berilgen beıne. Aýyldyń bılik tutqasyn ustap otyrǵan ákim úshin zańdy attap, para alyp, urlyq jasaý – qalypty jaǵdaı. Zorlyqty kóre tura kóz juma qaraıtyn Dıananyń áke-sheshesi bolsa, qorlanǵan qarshadaı qyzdy qorǵaýdyń ornyna jábirleýshiniń qushaǵyna kúshtep salýdy jón sanaıdy. Qalyń malǵa qy­zyq­qan olar úshin qyzdarynyń baqy­tyna qaraǵanda, el-jurt aldynda uıatqa qal­maý mańyzdyraq. Bolat pen Dıa­nanyń nekesin qıǵan molda da erkindik surap shyryldap otyrǵan qyzdyń erik­siz kelgenin kóre tura, bárin bile tura esh áreket jasamaıdy. Aýyl tur­ǵyn­dary da oryn alǵan qylmysty kór­megendeı, eshteńe bilmegendeı keıip ta­­nytady. Al azamattardyń tynysh­tyǵyn saqtap, qoǵamdyq tártip pen qaýipsizdigin qamtamasyz etýi mindet polısııa qyzmetkeri bolsa – aýyl ákimi men Nursultannyń aıtqanymen júretin, óz pikiri joq, jaltaq, dármensiz, áljýaz keıipker. Fılmdegi jalǵyz jaǵym­dy keıipker – Dıana. Ol ar men uıattan bezgen, adamı qundylyqtardan ada qo­ǵamnyń qurbany retinde beınelengen. Dıana úshin bul qoǵamnyń qyspaǵynan qutylyp, erkindikke jetýdiń jalǵyz joly – ólim. Avtorlardyń paıymdaýynsha, deni túzý adam qalmaǵan bul aýyl qanaýshylar men qurbandardyń mekeni eken. Kúnáǵa batqan qoǵamdy qaterden qutqarýǵa qaýqarly jalǵyz adam – molda eken. Mysaly, esinen adasyp, kelinshegi men anasyn óltirgen balasyn kórgen ákesi kómek surap moldaǵa barady. Al polısııa qyzmetkeri bolsa qylmyskermen kúresýge moldany ji­berip, ózi avtomobıl ishinde jasyrynyp, Qudaıǵa jalbarynyp otyrady. Zaıyrly memlekette turyp, qarý­ly polısııa qyzmetkeri moldadan kó­mek surapty degendi estigenderińiz bar ma? Al fılmniń avtorlary osyndaı mıǵa syımaıtyn qısynsyz nárseni mıl­lıondaǵan aýdıtorııaǵa qalypty jaǵdaı retinde kórsetedi.

«Bolashaq» aýylyn memleketimiz­diń modeli retinde beınelegen avtorlar fılm barysynda obektıvtilik­ten alystap, tym birjaqty kózqaras usynǵan. О́mir tek aq pen qaradan tur­maıdy. Adamdar da jaýyz nemese perishtedeı pák bolmaıdy. Sheber dramatýrg keıipker tabıǵatyn ashýda onyń bolmysyna úńilip, ishki áleminiń qatpar-qatpar qaltarysyna súńgıdi. Al bul fılmdegi keıipkerlerdiń bári bir­betkeı, oqıǵasy júrekpen emes, eseppen baıandalǵany baıqalady. Fılmdegi baılar beınesi adamı qundylyqtardan ada, rýhanılyqtan alshaq, jábirleýshi qoǵam ókilderi retinde sýrettelse, bılik el múddesin emes, óziniń jeke basynyń jaı-kúıin oılaıtyn paraqor, al polısııa baı-qýattylardyń qolshoqpary retinde kórsetilgen. Bundaı kózqaras qo­ǵamdy ekige bólip, iritki salary sózsiz.

Fılmniń sońy Bolattyń jyn­­dyha­­nada otyrǵan sahnasymen aıaq­ta­­la­­dy. Sonda aldymen qyzdy zorlap, ­oǵan máj­búrlik jasap úılenip, ólim­ge ­ıter­melep, ólikpen tó­sek qa­ty­nasyna túsip, ol az bolǵan­daı, ana­sy­nyń óli­mine sebepker bolyp, ákesin py­shaq­tap óltirgen adamǵa laıyqty ja­zasyn berýdiń ornyna jyndyhana­ǵa jat­qyzylyp, onyń psıhologııalyq daǵ­darysqa ushyraýy­men aıaqtalady. De­mek kez kelgen qylmys­ker istegen isin moı­nymen kóterýdiń ornyna, qar­ǵysqa ushyraǵanyn aıtyp aqtalýyna bolady degen oı qalyptasady. Mundaı dıskýrs qoǵam úshin asa qaýipti. Este­rińizde bolsa, qyzdy zorlap, ony ólimge jetkizgen sátinde oǵan áli jyn kirmegen bolatyn.

Qazaqtyń dástúrli etıkasy fılm­de taspalanǵandaı bodandyq pen konformızmge negizdelmegen. Bizdiń halyq – erkindikti súıetin, oıyn buqpaı aıtatyn demokratııashyl el. Jetimin jylatpaǵan, jesirin qańǵytpaǵan bizdiń qoǵam ádilet jolynda oıyn qaımyqpaı aıtyp, qorǵansyzdarǵa qolushyn berýge qashanda daıyn. О́kinishtisi, Dıana sııaqty jábir kórgen qyzdar da joq emes. Alaıda ony dástúrge aınal­ǵan úrdis retinde kórsetip, sońyn­da ádildikti alǵa tartpaý – avtorlar turǵysynan adam ómirine degen qur­metsizdik. Árbirden soń adam ómirin qunsyzdandyrý, naqtyraq aıtsaq, áıel ómirin aıaqasty etý desek te qalt aıtpaımyz. Áıel demekshi, fılmdegi jaýyzdyqtyń oryn alýyna sebepshiler – áıelder. Biri eshqashan betinen qaqpaı erkeletip, durys tárbıe bermeı ósirgen ulyn túrmeden alyp qalý maqsatynda kúıeýine para bergizse, ekinshisi jurt aldynda uıatqa qalmas úshin 10 myń AQSh dollary kóleminde qalyń suratyp, týǵan qyzyn jábirleýshisine turmysqa shyǵýǵa májbúrleıdi. Esterińizde bolsa, áıeldi shaıtannyń torymen teńeı­tin hadıs bar. Soǵan saı avtorlardyń pa­ıymdaýynsha, zulymdyq – áıelden. Eger fılm avtorlary zorlyq-zomby­lyq máselesin ótimdiligi úshin emes, áıel taǵ­­­dyryna degen shynaıy janashyrlyq ta­­nyt­qandyqtarynan kóterse, ekrannan jyn­­nyń oınaǵyn aldyńǵy planǵa shy­ǵarmaı, ádildiktiń jeńisin kórseter edi.

«Dástúr» fılmi – mazmuny men aıtar oıy, máni men maǵynasy jaǵynan qo­ǵam­ǵa keri áser etetin, dramatýrgııa­sy qı­syn­syz, kıno tili turǵysynan stı­lıs­tik eklektıkaǵa toly fılm. Bul esh­qandaı da qoǵamdy synǵa alatyn nemese oı tastaıtyn fılm emes. Din atyn ja­mylǵan teris aǵymdy ýaǵyzdaıtyn atalǵan dúnıe – búgingi tańdaǵy ótimdi taqyryptardy jalaýlatqan profanasııa. Kez kelgen týyndy, ásirese kıno – adamnyń sana-sezimine áser etetin alpaýyt kúsh. Sol sebepti de avtorlar kórermenniń nazaryna neni jáne qandaı maqsatta usynyp otyrǵandaryna mu­qııat qarap, ult aldyndaǵy jaýap­ker­shilikti sezingenderi abzal.