Reseı munaıy jáne sanksııa salqyny

Ekonomıkany qoldanbaly zertteý­ler orta­lyǵy (AERC) jaqynda jarııa etken sholýynda jeltoqsandaǵy munaı baǵasyna taldaý jasap, ótken jyldyń naýryzynan bergi oqıǵa­lar­dy zerdeleıdi. 2023 jyldyń jeltoq­sa­nynda reseılik munaı baǵasynyń Brent markili munaı baǵasynan asyp túsý úderisi toqtady. Reseı mu­naıy barreline 60 dollardan asyp tur­ǵa­nyna qaramastan ótken jyldyń sońǵy aıynda Brent-ke dıskontpen saýdalandy. Sankt-Peterbýrg taýar-shıkizat bırjasynyń deregine qarasaq, jeltoqsanda reseılik mu­naıd­yń ortasha baǵasy barreline 73,30 dollar bolyp, Brent munaıynyń fıýchersterinen bar­reline 4,20 dol­larǵa tómen qalyp­tasty.

«Reseılik munaı dınamıkasy­na qarasaq, onyń ortasha baǵa­sy 2023 jyly jeltoqsanda qyr­kúıek­pen salystyrǵanda 31,5 pa­ıyz­ǵa tómendedi, biraq áli de 2023 jyldyń naýryz aıynyń ortasha baǵasynan joǵary baǵamen saýdalanady. Brent markili munaı fıý­chers­terine keletin bolsaq, ol da ótken aılarmen salystyrǵanda 2023 jylǵy jeltoqsanda qarashamen salystyrǵanda 5,12%-ǵa, qazanmen sa­lystyrǵanda 13,4%-ǵa jáne qyr­kúıek­pen salystyrǵanda 18%-ǵa der­lik arzandady. Biraq tutastaı alǵanda, Brent munaı fıýchersteri 2023 jyldyń 17 qarashasynan bastap reseılik munaıǵa qaraǵanda qymbatyraq saý­dalandy: reseılik munaıǵa maksımaldy jeńildik 2023 jyldyń 14 jel­toq­sanynda 12,24 dollar deń­geıinde tirkeldi», deıdi sarapshylar.

Degenmen jeltoqsanda reseılik munaıdyń barreline 60 dollardan asyra saýdalanǵanyn qaıtalaı aıtqy­myz keledi, deıdi AERC.

«Jeltoqsanda reseılik munaı eń az degende barreline – 67,23 dollardan, eń joǵary degende – barreline 91,21 dollardan satyldy. Brent mar­ki­li munaı fıýchersteri eń az degende – barreline 73,24 dollardan, eń joǵary degende barreline 81,07 dollardan saýdalandy. Bul jaǵdaıǵa 2023 jyldyń qarashasynda Reseı munaıyn tasymaldaıtyn halyqaralyq teńiz tasymaldaýshylaryna AQSh sanksııa­la­rynyń kúsheıýi yqpal etti me? Aqparat agent­tikteriniń derekteri bul suraqqa oń ja­ýap beredi: reseılik munaı tasymaldaıtyn tankerler áli tejelip tur. 5 mln barrelge jýyq reseılik munaı Úndistanǵa barar jolda toqtap qalǵan. AQSh sanksııasyna iligip ketemiz be dep qaýiptengen iri grekııalyq teńiz kompanııalary da Reseı munaıyn tasymaldaýdan bas tartqan», dep málim­deıdi AERC.

Degenmen sanksııalardy kúsheı­týdiń bul áseri qanshalyqty uzaqqa sozylady? Sarapshylar pa­ıymynsha, 2023 jyldyń tamyz-qarasha aılary aralyǵynda reseılik munaı baǵasynyń kóterilýine Reseı­diń munaı jetkizýdiń 75%-yn balama joldar arqyly, batys saqtan­dy­rýyn paıdalanbaı júzege asyrýy sebep boldy. Bul rette olar saqtan­dy­rýdy qajet etpeıtin, qoldanylǵan tankerlerdi satyp alyp, solarmen munaı tasydy. Sonymen birge bar­reline 60 dollardan aspaıtyn baǵa shegin ornatýdyń negizgi yqpal etý tetiginen aınalyp ótti.

«Osy jaǵdaılardyń ózinde Reseı munaıynyń basty ımporttaýshylary sanalatyn Úndistan men Qytaı tara­pynan reseılik munaıǵa degen suranys óse tústi. Bul elderge baǵyttalǵan eksport Reseıdiń jalpy munaı eksportynyń 90 pa­­ıyzyn qurady. Reseı AQSh-tyń jańa sanksııalaryn «aınalyp ótýdiń» joldaryn qaıta tabatynyna kúmán joq, óıt­keni kóptegen el qara altyndy je­ńil­dikpen satyp alýǵa qýanyshty bolar edi. Bul rette shekti 60 dollar sol kúıi saqtalmady, reseılik munaı dıskonttyń ózinde barreline 60 dollardan joǵary satylyp jatyr. Bul – Reseı bıýdjeti úshin óte qolaıly», deıdi.

Zertteýler ortalyǵy reseılik mu­­naıǵa salynǵan sanksııalar úsh ja­handyq ekonomıkalyq problemany týyndatty dep esepteıdi:

• Halyqaralyq munaı saýdasyn­daǵy ashyq­tyq­tyń tómendeýi;
• Osy resýrsty qaıta bólýdegi ha­lyq­aralyq burmalanýlar men teń­gerim­sizdikter;
• Munaı baǵasynyń tym qatty qubylýy.

Mundaı jaǵdaıdan paıdaǵa shy­ǵyp otyrǵandar – Brent-ke qatysty dıskontpen reseılik munaıdy ımporttap otyrǵan elder. Mysaly, Túrkııa arzan reseılik munaı men munaı ónimderin ımporttaýdy arttyrý esebinen 2 mlrd dollar únemdegen. Aqyrynda túrik ekonomıkasyndaǵy saýda balansynyń tapshylyǵy qys­qa­ryp, túrik lırasyna degen qysym tómendegen.

«Bul rette Reseı bıýdjetiniń kiris bóligin qysqartý maqsatynda mu­naı baǵasyna eń joǵarǵy shekti en­gizý­diń maqsaty ózin aqtaǵan joq: 2023 jylǵy qańtar-qarashada Reseı federaldy bıýdjetiniń munaı jáne gaz kiristeriniń 22,8%-ǵa tómendeýi munaı jáne gazǵa jatpaıtyn kiristerdi 25,6%-ǵa ulǵaıtý esebinen óteldi. Nátıjesinde, 2023 jylǵy qańtar-qarashadaǵy Reseı bıýdjetiniń jalpy túsimderi 2022 jyldyń sáıkes ke­zeńimen salystyrǵanda 4,8%-ǵa ósti. Munaı baǵasynyń túsýine baılanysty 2023 jyldyń qarashasynda Federaldy bıýdjettiń munaı jáne gaz kiristeriniń azdap tómendeýi baıqaldy. Alaıda jyl sońynda reseılik munaı baǵasy ǵana emes, Brent baǵasy da tómendegen bolatyn», delinedi AERC sholýynda.