Ult aınasyna aınalǵan basylymnyń toqsan jyldyq torqaly toıy Almatydan bastaý alǵany belgili. Oǵan Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaeva qatysyp, Memleket basshysynyń quttyqtaýyn jetkizdi. Gazet ujymyna Prezıdenttiń arnaıy syılyǵy retinde avtokólik kiltin tabys etti. Endi, mine, osy mazmundy is-shara elordada jalǵasyn taýyp otyr.
Jıyn tizginin ustaǵan joǵaryda atalǵan fılıal dırektory, belgili aqyn, Halyqaralyq «Alash» ádebı syılyǵynyń laýreaty Dáýletkereı Kápuly aldymen 1934 jyly 10 qańtarda tuńǵysh sany jaryq kórgen «Qazaq ádebıeti» gazetiniń tarıhyna qysqasha sholý jasady. Alǵashqy redaktor Ǵabıt Músirepovten bastap, sol tusta redaksııanyń alqa músheleri bolǵan Sáken Seıfýllın, Beıimbet Maılın, Ilııas Jansúgirov, Muhamedjan Qarataev sekildi qanshama tuǵyrly tulǵanyń qoltańbasy qalǵan basylymnyń kúni búginge deıin rýhanııatymyzdyń shyraqshysy, tamyrshysy bolyp kele jatqanyn atap ótti.
Dóńgelek ústelde ádebı gazettiń mereıtoıy ǵana sóz bolǵan joq, sonymen birge ult baspasóziniń qazirgi jaǵdaıy, hal-ahýaly týraly da oı-pikirler aıtyldy.
«Qazaq gazetteri» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń bas dırektory, akademık Dıhan Qamzabekuly halqymyzdyń tutastyǵy men birligine qyzmet etip kele jatqan basylymdy toqsan jyldyǵymen quttyqtap, ult baspasóziniń búgingi kezeńine keńirek toqtaldy.
– Ulttyq merzimdi basylymdar qashannan halqymyzǵa qatysty kókeıkesti máselelerdi qozǵap, ony bılikke jetkizetin altyn kópir. Alaıda, qazir ult baspasózi qıyn syndy bastan keshirip otyr. Buryn kitap, gazet-jýrnal oqıtyn oqyrmany kóp elmiz dep maqtanýshy edik. Qazir olaı aıta almaımyz. Buǵan 90-jyldardan beri jalǵasyp kele jatqan qıyndyqtyń áseri bar. Bir kezderi qoǵam qalaı jańǵyrady, ınnovasııalyq tyń jańalyqtarǵa qalaı aıaq basamyz degende, bizde dástúrli klassıkalyq baǵyt emes, tehnokrattyq oılaý basym boldy. Bizdińshe, «Qazaq ádebıeti» gazeti men «Qazaq gazetteri» quramyna enetin «Ana tili» gazeti elimizdegi bastaýyshtan bastap joǵary mektepke deıingi fılolog ustazdardyń oqý-ádistemelik kesheni tizimine kirýi kerek. Sonda ǵana rýhanııat basylymdary dáıekti, júıeli taralady. Ár muǵalim men oqytýshynyń biliktilik deńgeıin arttyryp, qoǵamǵa qyzmet etedi, – dedi seriktestik basshysy.
Qazaqstan Jazýshylar odaǵy basqarma tóraǵasynyń orynbasary Baýyrjan Jaqyp onlaın baılanys arqyly ádebı basylymnyń bas shahar tórinde ótip otyrǵan mereıtoılyq jıynyna rızashylyǵyn bildirip, ony uıymdastyrýshylarǵa Qazaqstan Jazýshylar odaǵy basqarma hatshylyǵy atynan alǵysyn aıtty.
«Qazaq ádebıetiniń» toqsan jyldyq tarıhynda, gazettiń irgetasyn qalaǵan Sáken, Beıimbet, Ilııas, Ǵabıt sekildi aıtýly tulǵalardyń jarqyn joly búginge deıin jalǵasyp kele jatyr. О́tken joly Sherhan Murtaza, Tólen Ábdik, Oralhan Bókeı aǵalarymyz basylymǵa basshylyq jasaǵan jyldardyń tigindisin qarasam, sol tusta gazet nebir eldik máselelerdi tereńnen qozǵapty. Ultymyzdyń tutastyǵy deısiz be, táýelsizdik týraly deısiz be, til saıasaty deısiz be, qoǵamdy jańǵyrtý joldary deısiz be, Alash zııalylary deısiz be, qysqasy, halqymyzǵa qatysty barlyq mańyzdy másele qamtylǵan. Biz sol kezderdi umytpaımyz. Basylym áli sol ustanymynan taıǵan joq. Ult sózin sóıleıdi. «Qazaq ádebıetiniń» mereıtoıy Almatydaǵy birneshe kitaphana men mektepte atalyp ótildi. Bıyl ádebı basylymmen birge Qazaqstan Jazýshylar odaǵyna da 90 jyl tolady. Sondyqtan qos mereıtoıdy keń kólemde atap ótpekpiz. Astanada Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń 200-ge tarta múshesi turady. Bas shaharda jas aqyn-jazýshylardyń shyǵarmashylyǵyna arnalǵan kóshpeli pleným ótedi. Osyndaı is-shara Atyraý men Túrkistanda jalǵasady. Mereıtoıdy Almatyda aýqymdy jıynmen qorytyndylaımyz», dedi aıtýly aqyn.
Odan keıin sóz alǵan jazýshy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Álibek Asqarov ádebı gazette jaryq kórgen bir maqalaǵa qatysty oqıǵany áńgimeledi.
«1991 jyly táýelsizdik aldyq. О́te qıyn kezeń edi. Elimizde ár túrli jaǵdaılar bolyp jatty. Men sol kezde Prezıdent apparatynyń Ishki saıasat bóliminde qyzmet isteımin. Bólim meńgerýshisi – Altynbek Sársenbaev, onyń birinshi orynbasary – Saýytbek Abdrahmanov. Bólimde bas-aıaǵy 6 qyzmetkermiz. Bir kúni «Qazaq ádebıetinde» osy gazettiń tilshisi Dosymhan Qapasovtyń «Astanany Aqmolaǵa kóshirsek» atty maqalasy jaryq kórdi. Buǵan biraz adam qarsylyq kórsetti. Qarsy maqala da jazyldy. Oralhan Bókeı – basylymnyń bas redaktory. Sodan ol kisini Sáýkeń keńsege shaqyryp, sóılesedi. Ol bultalaqtap túk jaýap bermegen. Sóıtsek, sol tustaǵy el Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Fınlıandııaǵa resmı saparmen ushyp bara jatqanda, ózimen birge shyqqan Oraǵańdy janyna shaqyryp alyp, «Qazaq ádebıeti» qoǵamdyq-saıası emes, ulttyq basylym ǵoı, astanany Aqmolaǵa kóshirý týraly maqala jarııalap, barlaý jasap kórseńder qaıtedi» dep aıtypty. Mine, elordany kóshirý ıdeıasy osy ádebı basylymnan bastalǵan. Sondyqtan gazettiń toqsan jyldyǵy qutty bolsyn!», dep izgi lebizin bildirdi.
Keńes dáýiriniń qaharynan yqpaı ultymyzdy oıatýdy murat tutqan gazet jumysy 1940 jyldan 1955 jylǵa deıingi aralyqta túrli sebeppen toqtap qalǵan. Sodan araǵa on bes jyl úzilis salyp, 1955 jyly 14 qańtardan bastap, qaıta jaryq kórdi. Bas redaktorlyqqa kórnekti aqyn Syrbaı Máýlenov taǵaıyndaldy. 1956 jyly basylym betinde ulttyq máseleler kóterildi. Sol jyldary jarııalanǵan belgili ǵalym Rahmanqul Berdibaıdyń ana tilimiz týraly «Eń úlken baılyq» atty maqalasy oqyrmandardy dúr silkindirdi. Keıin osy materıaly úshin avtor jumystan qýyldy. Bas redaktor jazaǵa tartyldy.
Osy tarapta sóz qozǵaǵan shoqantanýshy qalamger Jarylqap Beısenbaıuly dóńgelek ústel taqyrybynyń ózi «Qazaq ádebıeti» gazetiniń barlyq bolmysyn ashyp turǵanyn baıandady.
«80-jyldardyń basynda basylymǵa Sherhan Murtaza bas redaktor bolyp keldi. Sol kezde gazettiń bedeli qaıta ósip, deńgeıi kóterildi. Ult sanasyn silkindiretin maqalalar jaryq kórdi. Halyqtyń rýhyn oıatty. Sonyń bári birtindep táýelsizdikke alyp keldi. Sol kezde gazet taralymy joǵary bolatyn. Qarymdy qalamgerler qyzmet istedi. Qazir taralym azaıýynyń bir sebebi – aýyldaǵy aǵaıyndardyń kóbi qalaǵa qonys aýdardy. Olardyń deninde úı-kúı joq, meken jaı joq. Bir jaǵynan, taralym azaıdy dep qapalanýdyń reti joq. Bolashaqta gazet-jýrnaldy elektrondyq nusqada oqýymyz múmkin. Máselen, gazet saıtynda jaryq kórgen maqalanyń qaralymyn esepke alýǵa bolady», dedi J. Beısenbaıuly.
Sondaı-aq basqosýda jazýshy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Roza Muqanova, tanymal qalamgerler Qýanysh Jıenbaı, Baıanǵalı Álimjanov, Oraz Qaýǵabaı, kórnekti jazýshy Sáken Júnisovtiń qaryndasy Roza Júnisova sóz alyp, ádebı basylym týraly saǵynyshqa toly jyly estelikterimen bólisti. Aqyn Suraǵan Rahmetuly «Qazaq ádebıeti» gazetin sonaý 60-jyldardan beri sheteldegi qandastar qyzyǵyp oqıtynyn aıta kelip, qazirgi «Qazposhta» mekemesiniń ony syrttaǵy jazylǵan aǵaıyndarǵa Eýropalyq standartpen jetkizip beretin múmkindigi bar ekenin jetkizdi.
