Foto: Egemen.kz
XIX ǵasyr
Shákárim Qudaıberdiuly
1) Júregim dertti, saý emes,
Sol sebepti sózim – ý.
2) Dúnıeni túzetýshi de hám buzýshysy da bir ǵylym.
3) Talap degen bir júgirgen tulpar syndy,
Babyn tappaı mingendi qylar jyndy.
4) Ury, qary, qý, sumnyń jan joldasy,
Qazaq qaıtip el bolar, qaraǵym-aý.
5) Dálelsiz sóz – soqqan jel, ushqan tozań.
6) О́mir úıi jelde tur, úmit úıi saǵymda.
7) «О́limnen soń ómir joq» – tereń oıdyń sózi emes.
8) Aıla – aqyl bolmaıdy.
9) Aqylǵa erkin oı kerek.
10) Tilinde – bal, ishinde – ý.
11) Aqyldyń sholǵynshysy – oıqumarlyq.
12) Azat aqyl oılanbaı jaı jatsa, tozady.
13) Shyn shyn bar, qate shyn bar, uly shyn bar.
14) Han toımaıdy.
15) Nadandardyń sógýi aıyp emes.
16) Min bolmaıdy nadannyń qorlaǵany.
17) Tııanaq kórme jalǵandy.
18) Kóńil de óledi.
19) Estilerdiń qadirin biler bolsa, nadan nadan bolmas edi ǵoı.
20) Dúnıedegi qýanysh – bir azǵantaı jubanysh.
21) Zamanyma baılaýly meniń basym.
22) Eger aqylym da, janym da menimen birge joǵalatyn bolsa, onda men janyp-óshken ot qanamyn: dúnıeni órtesem de, meni eshkim jazalaı almaıdy.
23) Moldalar «Jan deneden shyqqanda qatty qaıǵyrady» deıdi. О́tirik aıtady. Nege deseńiz jan aqylmen birge shyǵatyn bolsa, dene tutqynynan qutylǵanyna qýansa kerek. Eger aqyl joǵalatyn bolsa, qaıǵyrýdy bilmese kerek.
24) Osy ómirden basqa ómir joq bolatyn bolsa, jaralyspen jaǵalasyp, adamdarmen arpalysyp ómir súrgenshe, jasamaǵan artyq emes pe?
25) Barlyq ǵylym qııaldan, oılaýdan týǵan.
26) Adamnyń bul dúnıede, bul tabıǵatta joq nárseni oılanýynyń ózi múmkin emes, bolýǵa múmkin isti ǵana oılaı alady. Bul – bir. Ekinshi sol qııal, bolmaıtyn nárse dep otyrǵanymyz ulǵaıtylyp, ózgertilip, aýystyrylyp aıtylǵan bolashaq bolýy múmkin.
27) Qııaldyń da shegi bar.
28) О́mirdi ólim tusaıdy.
29) Jas ómir – ótken toı.
30) Ár mezgildiń ózine laıyqty isi bolady
31) Nazasy naqaq jastyń qate ketpes.
Máshhúr-Júsip Kópeıuly
1) Burynǵyny aıtpaı, búgingi sóz oıǵa túspeıdi.
2) Dene – bir qarańǵy úı, jan – sol úıdi jaryq qylyp turǵan sáýle.
3) Jan degen – qolǵa túspeıtuǵyn, ekkenmen bitpeıtuǵyn, qýǵanmen jetpeıtuǵyn, kisi ózi jasap ala almaıtuǵyn bir zor kúshti qýat.
4) Kún joq bolsa, kóleńke qaıda?!
5) Keń tozbaıdy, keńesken azbaıdy.
6) Aýrý emes, saý emes, minezdi qalaı baǵamyz.
7) Istiń aǵy bilmeıdi, erdiń baǵy biledi.
8) Bul dúnıe – bir qarańǵylyqtaı nárse. Ony jandy qylatuǵyn – ábilhaıat sýyndaı sóz.
9) Zamana túrlendi, jaqsylar kirlendi, yzasy ý jerlik!
10) Bar bolsa, jaryqqa shyqsyn,
Shyn bolsa, anyqqa shyqsyn!
Quı bar bolsyn, quı joq bolsyn,
Sóılengen sóz áshkere bop, halyqqa shyqsyn!
11) «Qudaı kesher!» degenmen is bitpeıdi.
12) Bas qosyp, qadirlesseń jaqsylarmen,
Tarqaıdy biraz qumar, kóńil sheri.
13) Bir dem – ári, bir dem – beri.
(Erbol Shaımerdenuly qurastyrǵan «Qazaq aforızmderi» kitabynan iriktelip alyndy)
