«Biz ara sharýashylyǵynyń ókilderi áleýmettik jelide ózimizdiń toptarymyz bar. Sol jerde baǵany bilip otyramyz. Máselen, Reseıde taza bal 5 myń teńgege deıin barady. Al nege onda bizge óte arzan baǵada kelip jatyr? О́ıtkeni ol – taza bal emes. Elimizge kirip jatqany júgeri sirnesi – oryssha aıtqanda, patoka. Men jaı satyp alýshy retinde habarlasyp kórdim. Olar arzan baǵada saýdasyn kelistirip berýge ýáde berdi. Endi osy jasandy baldy reseılik pysyqaılar elimizdegi iri-iri saýda oryndarynyń sórelerine qoımaqshy. Sol baǵytta qyzý jumys istep jatyr. Men bul máselemen «Atameken» kásipkerler palatasyna habarlastym. Ol jaqtaǵylar Qazaqstannan da sirnelerdiń Reseıge jiberilip jatqanyn aıtty. Biraq meni kúıindiretini, Reseıden keletin sirne bal degen ataýmen bizge enip jatyr. Jurt Reseıdiń taza balyn jeımiz dep jasandy áselge urynyp qalyp otyr. Men de sol jaqtyń ónimin arzan kóterme baǵada satyp alyp, ózimizde saýdany qyzdyra bersem de bolar edi. Biraq olaı jasaı beretin bolsaq, jergilikti ara sharýashylyǵy óledi, birjolata qurdymǵa ketedi», dedi B.Meldeshev.
Sala ókiliniń habarlaýynsha, kezinde omartashylyqpen ońtústik aımaqta negizinen orys ultynyń azamattary aınalysqan. Keńes odaǵy taraǵan soń kópshiligi kóship ketip qaldy, al osynda qalyp, úırengen kásipti jalǵastyryp jatqandarynyń kópshiligi qazir qartaıǵan. Endigi másele, qazaqtar ara sharýashylyǵyn tez meńgerip qalmasa, jasandy balǵa tosqaýyl qoıylyp, shynaıy bal óndiretin ońtústiktiń omartashylyǵy qoldaý kórmese, bul salany birjolata kúıretip alatyn túrimiz bar. Sóıtip, taza áseldiń ne ekenin umytyp, sirne jegenge rıza bolyp júretin jaǵdaıǵa jetýimiz múmkin.
Onsyz da bal arasyn satý jaǵynan О́zbekstanmen básekelese almaı jatqanda, myna jaǵdaıdyń oryn alýy ońtústiktiń omartashylary úshin «jyǵylǵan ústine judyryq» boldy. Mamannyń baıandaýynsha, Reseıden osy kúnde 8 myń tonna sirne Qazaqstanǵa kirgizilipti. Bul – masqara kólem. Salystyrmaly túrde alsaq, bir júk poıyzynyń vagonyna 60 tonna ónim syıady. Al taza bal bolyp kelgeni – bar-joǵy 227 tonna ǵana.
«Biz shegirtkege qarsy jerdi hımııalyq óńdeýden de qatty taıaq jep jatyrmyz. Birinshiden, bal aralar dáriden qyrylyp qalý ústinde, ekinshiden, baldan kóp mólsherde antıbıotık shyǵyp jatqan jaıy bar. Úkimet burynǵyǵa qaraǵanda shegirtkege qarsy kúres sharasyna qosymsha taǵy da qarajatty kóbeıtipti. Bul da omartashylardyń janaıqaıyn eselep otyr. Osy rette bizge baldy jasandylyqtan ajyratyp beretin zamanaýı zerthana qajet. Qytaı jaǵy bizge ónimderińdi ákelińder deıdi. Biraq oǵan naqty kepildik bolmaǵan soń, táýekelge barǵymyz kelmeıdi. Qyrǵyzstannyń bir tanys azamaty kezinde bir fýra bal aparǵan. Qytaılyqtar qyzyǵyp taǵy ákel degen soń, qaryzdanyp-qaýǵalanyp, taǵy da eki kólikti toltyryp shekara asyrǵan. Alaıda ol jaqtaǵylar balynyń quramynan antıbıotıkti anyqtap, óziniń ónimin óz aqshasyna órtetipti. Sol jaǵdaı bizge úlken sabaq boldy. Sondyqtan jergilikti omartashylarǵa keregi – zamanaýı zerthana jáne ol jeke bir uıymǵa qarasa, sonymen birge erteń sharýa ónimin shetelge satyp, alda-jalda ónim sapasynan kinárat anyqtalyp jatsa, sharýany aralastyrmaı, sol zerthana uıymy máseleni ózi baryp sheshse durys bolar edi. Ortalyq Azııanyń eshbir eli bul tehnologııaǵa qol jetkize almaı otyr. Mundaı zerthanany Ýkraına eli ornatypty. Omartashylardyń quqyǵyn qorǵaı bilgendikten qazir bul eldiń bal ónimderi boıynsha eksport kólemi dúnıe júzinde besinshi orynǵa shyǵyp ketti. Biraq bul zerthana jabdyǵy arzan turmaıdy. Eskisiniń ózi 60 myń aǵylshyn fýnt sterlıngin quraıdy. Sondyqtan omartashylardyń ony satyp alýǵa shamalary kelmeı otyr. Bul másele boıynsha taǵy da «Atamekenge» ótinish jasadyq. Olar sanıtarlyq-epıdemıologııalyq departamentke ápereıik deıdi. Bizdiń oıymyz basqa. Joǵaryda aıtyp ótkenimdeı, zerthana jekemenshik uıymnyń qaramaǵynda bolýǵa tıis. О́ıtkeni SES mamandary ár omartashyǵa baryp, baldan synama alyp otyra almaıdy ǵoı. Degenmen jergilikti ara sharýashylyǵynyń ókilderi múlkimizdi kepildikke qoısaq ta osy zerthanany satyp alýǵa daıynbyz dep otyr», deıdi fılıal dırektory.
Osy zerthananyń joqtyǵy saldarynan da elimizge Reseıdiń jasandy baly aǵylyp kelip jatyr. Olar sirnege túrli baldyń dámin beretin taǵamdyq qospalar qosyp, japsyrmasyna tabıǵı taza bal degen tańba belgisin japsyryp, beri qaraı jiberedi eken. Osylaısha, baǵany jerge qatty uryp tastady, sonyń kesirinen jergilikti omartashylar básekege shydaı almaı qatty zııan shegý ústinde.
Sala ókili taǵy bir qyzyqty jaıttyń betin ashty. Jasandy baldyń elimizde satylýyn júzege asyryp jatqan reseılik «Opıvıto» deıtin kompanııa alystaǵy Iemen eline de endi Qazaqstannyń saýda belgisin qoıyp sirneni satýdy bastapty. Bul kompanııa Qazaqstannyń árbir óńirinen bir-bir fılıalyn ashýdy josparlap otyr.
«Qarnymnyń ashqanyna emes, qadirimniń qashqanyna jylaımyn» degen eken baıaǵyda bireý. Sol aıtpaqshy, elimizdiń omartashylary óz aralaryn Reseıge de, О́zbekstanǵa da ótkize almaıdy. Ártúrli jeleý-syltaýmen kedergiler qoıyp tastaǵan. Alaıda kerisinshe bizge óziniń bal arasyn da, jasandy áselin de topyrlatyp toǵytyp, armansyz saýdalap jatyr. Ishiń qalaı ashymas? Sondyqtan bizdiń usynysymyz – shetelden jasandy baldyń kelýine jappaı tosqaýyl qoıý kerek», dedi B.Meldeshev.
Maman bul problema ábden shegine jetkenin málimdedi. Tipti taıaý kúnderde Shymkentte osy jaǵdaıǵa baılanysty kishigirim petısııa uıymdastyrylatynyn jetkizdi. Omartashylar qaýymdastyǵy Memleket basshysynyń atyna da ashyq hat joldaýdy uıǵaryp otyr. Alaıda oǵan deıin jergilikti ákimdikter men quzyrly organdardyń aldynan bir ótkendi jón sanapty. Jaǵdaı sheshimin tappaı jatsa, naýryzda máselege nazar aýdartýǵa ashyq kirisetinderin baıandady.
Prezıdent óziniń byltyrǵy Joldaýynda ishki naryqty qorǵaıtyn kezdiń kelgenin atap ótken bolatyn. Sondyqtan Memleket basshysynyń bul tapsyrmasy oryndalyp, omartashylardyń janaıqaıy eskerýsiz qalmasa eken dep tileımiz. «Egemen Qazaqstan» gazetine ishki naryqty qorǵamaı otandyq ónerkásipti damytý múmkin emestigi jóninde buǵan deıin de birneshe ret másele kóterilgen edi. Máselen, jergilikti jylyjaı sharýashylyǵynyń ókilderi san márte kórshi О́zbekstan, Túrikmenstannan arzan baǵaly taýarlar bazarlardy basyp qalatynyn aıtyp dabyl qaqqan bolatyn. Sonymen birge «Bal tekstıl» fabrıkasynyń dırektory Talǵat Ysqaqov ta elimizde ónim óndirýden saýda jasaý áldeqaıda ońaı, sebebi shekaramyz ashyq-shashyq dep problemany tótesinen qoıǵan-dy. Endi búgin olarǵa omartashylar qosylyp otyr. Soǵan qaraǵanda elimizde otandyq ónimdi qorǵaýǵa kóńil bólinbeı jatyr ma degen shynymen de kúdikti oı týady eken. Keshe ǵana Úkimet jańardy. Endi bul másele qolǵa alynar degen úmittemiz.
ShYMKENT
