«Bolashaqtyń» bolashaǵy qandaı?

Is-sharaǵa Májilis depýtattary, sarapshylar, quzyrly organ­dardyń jáne úkimettik emes uıym­dardyń, «Halyq­aralyq baǵ­dar­lamalar ortalyǵy» AQ ókilderi qatysty. Keńeste Májilis depýtaty Nartaı Sársenǵalıev bıýdjetten qyrýar qarjy bólinip, bilim alǵan stıpendıattardyń elge qaıta kelmeýin synǵa aldy.

– Baǵdarlamadaǵy mamandyq­tar tizi­min zaman talabyna, eń­bek naryǵyna ­saı qalyptasty­ryp, qajet bolǵan jaǵdaı­­da óz­ge­rister engizip otyrý kerek. Qa­ra­jat bólinip, azamattarymyz oqý biti­rip kelgennen keıin, ózine laıyqty jumys taba alatyndaı bolýǵa tıis. Baǵ­dar­lama­nyń taǵy bir problemasy – shetelge ketken azamattarymyzdyń elge múl­dem oralmaýy nemese bes jyldyq óteý merziminen keıin shetelge emıgrasııalanýy. Resmı derekterge sáıkes, baǵ­darlama bastalǵan ýaqyttan bastap 268 azamat elge oralmaǵan. Ol 15 871 túlektiń 1,6 paıyzy ǵana, al bes jyl óteý merziminen keıin qansha azamatymyz shetel asyp ketti? – dedi keńes tóraǵasy.

О́z kezeginde «Bolashaq» baǵ­dar­la­ma­syna jetekshilik etetin ­Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrliginiń ókili, vıse-mınıstr Dınara Sheg­lova halyqara­lyq sarapshylar­dyń baǵalaýy boıyn­sha «Bolashaq» baǵ­darlamasynyń tıimdi­ligin tiz­bektep kórsetti.

– Birinshiden, stıpendıattar ózde­rimen birge jańa ıdeıalar men tásilderdi Qazaqstanǵa áke­lip jatyr. Ekinshiden, álemdik kásip­qoılar qaýymdastyǵymen jolǵa qoıylǵan kommýnıkasııalar­dy da elge belsendi tartady. Úshinshi­den, otandastarymyz­dyń kópshiligi úshin «Bolashaq» stıpendııasy naǵyz áleýmet­tik lıftke aınaldy. Ásirese halyqtyń áleýmettik osal toptarynan (kópbalaly otbasylar, aýyldyq jerlerden kelgen otbasylar) kóship kelgender úshin, olar memleket­tiń qoldaýynsyz álemniń úzdik joǵary oqý oryndarynda sapaly bilim ala almas edi. «Bolashaq» baǵdarlama­sy­nyń tájirıbe­sin Qytaı, Polsha, Fın­lıandııa, Ýkraına sekildi progressıvti elder zerdelep jatyr. Sondaı-aq «2014-2016 jyldarǵa arnalǵan Jahandyq bilim berý» reseılik baǵdarlamasynyń jáne Tatarstan Respýblıkasynyń «Algarysh» stıpendııalyq baǵdarlamasynyń negizin bizdiń «Bolashaq» qalady dep naqty aıta alamyz, – dedi vıse-mınıstr.

Árıne, ózge elge kimniń qandaı nıet­pen ketip jatqanyn baǵam­daý qıyn. Al­dyna shynaıy maq­sat qoıyp, shetel asty ma, álde jurt­tan qalmaıyn dep kósh­ke ilesti me, belgisiz. Tek anyǵy «oqýǵa attandym» dep qur qydyryp qaıt­qan adamnyń ózi tanym kók­jıegin keńeıtedi. О́ıtkeni shet mem­leket jańa tanym men túsi­nik qalyptastyrady. Osy rette Oqý-aǵartý vıse-mınıstri Edil Ospan stıpen­dııa bólý kezinde jasalatyn úderister­di jeńildetý úshin sıfrlandyrýǵa kóship, onlaın qyzmetterdiń mańyzdylyǵyn art­tyrý kerek ekenin eske saldy.

– Zamanaýı tehnologııalar ýaqy­tynda baǵdarlama sheńbe­rin­de qyzmetterdi odan ári avtomattandyrý jáne servıstik plat­formalardy sıfrlandyrý praktıkasyna basymdyq beriledi. Biryńǵaı onlaın-platforma qurý jáne stıpendıattar úshin mobıldi qosymshany iske qosý arqyly klıentpen (úmitker, stıpendıat, túlek) ózara is-qımyldyń búkil úderisin avtomattandyrý jáne sıfrlandyrý qajetti máselelerdiń birine aınaldy. Sondaı-aq stıpendııa mólsheriniń oqý eliniń normalaryna sáıkes kelmeýi de – ózekti máselelerdiń biri. Stıpendıattardan aı saıynǵy stı­pendııanyń mólsherin oqý eliniń normala­ryna sáıkes kelmeýine baılanysty arttyrý qajettiligi týraly ótinishter jıi kelip túsedi, – dedi E.Ospan.

Otyrysta «Halyqaralyq baǵdar­la­malar ortalyǵy» AQ basqarma tór­aǵa­sy Álııa Ospanova qazirgi tańda 2 100 «Bola­shaq» stıpendııasynyń ıegeri she­­telde akademııalyq oqýdan jáne taǵy­lym­damadan ótip jatqanyn atap ótti. Ári olardyń basym bóligi Amerıka Qurama Shtattaryn (942) tańdaǵanyn aıtty. Sondaı-aq ol sóz arasynda qazaq tiliniń sheteldegi mártebesine de toqtaldy.

– Shetelde qazaq tilindegi medıa resýrstardyń jetispeýshiligi stıpen­dıat­tardyń til men mádenıetke degen qyzy­ǵýshylyqty saqtaýyn, bilim berý resýrs­tarynyń, ásirese oqýlyqtar men kýrs­tardyń, oqytýshylardyń jetispeýshiligi qazaq tilin úırenýdi jáne qoldaýdy qıyndatýy múmkin. Sondyqtan shetelderde «Qazaq speaking club» uıymdastyrý oryndy dep sanaımyz, – dedi Á.Ospanova.

Jıynǵa «Bolashaq» túlekteri, qazir baǵdarlama aıasynda bilim alyp jatqan stýdentter de qatysty. Olar jan-jaqty taldaý jasap, baǵdarlamany odan ári jetildiretin, kemshin tustaryn retteıtin usynystaryn ortaǵa saldy.

Jalpy, «Bolashaq» halyqaralyq stı­pen­­dııasynyń maqsaty – el ekono­mıka­sy­nyń basym sektorlary úshin kadr­lar men mamandar daıarlaý. Baǵdarlama aka­de­mııalyq oqýdy (magıstratýra, dok­to­ran­týra) jáne álemniń jetekshi kompa­nııa­­lary men ýnıversıtetterin­de ǵyly­mı-ón­di­ristik taǵylymdamadan ótýdi qamtıdy.

2022 jyly BAQ betterinde jarııa­lanǵan aqparatqa súıensek, eńbek nary­ǵynyń trendterin taldaýdyń nátıjesinde jobanyń basym mamandyqtar tizimine ınnovasııalar, jańa tehnologııalar, medısına jáne ındýstrııalyq ınjenerııa, jaratylystaný ǵylymdary salasyndaǵy 40 jańa mamandyq qosylǵan. 17 mamandyqtyń ataýlary keńeıtilip, burynnan bar mamandyqtar qataryna qosylsa, al 23-i jańa mamandyqtar retinde engizilgen. Bilim alýǵa arnalǵan basym mamandyqtar tizimine jalpy akademııalyq oqýǵa arnalǵan 92 mamandyq jáne taǵylymdamadan ótýge arnalǵan 158 mamandyq kirdi.

Aıta keteıik, elimizde «Bolashaq» halyqaralyq baǵdarlamasyn damytýdyń jańa strategııasy ázirlenip jatyr. Bul týraly Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek málimdedi.

«Qazir aldaǵy úsh jylǵa arnalǵan «Bolashaqtyń» jańa strategııasy ázir­lenip jatyr. Bıylǵy naýryz aıyn­da respýblıkalyq komıssııanyń otyrysy­na shyǵaryp, odan keıin tanystyrýdy josparlap otyrmyz. Sonymen qatar irik­teý jumystaryn kúsheıtemiz. Máse­len, taǵylymdamadan ótý úshin endi ǵyly­mı maqalaǵa qatysty talaptar qoıy­lady. Ǵalymdar jumys istep turǵan zertha­nalarǵa jiberiledi. Olar jyl saıyn elge oralǵan kezde ǵylymı jobalaryn ón­diriske engizý týraly esep berýge tıis», dedi mınıstr.