«Qazir aýyl sharýashylyǵyndaǵy eń ózekti másele – negizgi azyq-túlik túrlerimen tolyq qamtamasyz etý. Zertteýler deregi boıynsha qazaqstandyqtardyń tutyný shyǵyndarynyń edáýir bóligi azyq-túlik ónimderine tıesili. Onyń 17%-y – et (taýyqty qosa eseptegende), 8%-y – astyqtan (nan, jarma, t.b.) óndiriletin ónimder, 5% – y sút jáne sút ónimderi, 4%-y – kókónister, jemister men qant. Bul – biz ózimizdi tolyǵymen qamtamasyz etýimiz kerek ónimder. Ol úshin biz úlken jobany iske qostyq – bul Soltústik Qazaqstan oblysynyń taýarly sút fermalaryna jeńildikpen nesıe berý boıynsha oń tájirıbesin qaıtalaý. О́tken jyly 65 fermany nesıeleýge 100 mlrd teńge bólindi, olar elimizdiń túrli óńirinde salynyp jatyr. Bıyl negizgi azyq-túlik ónimderi boıynsha ımportqa táýeldilikti tómendetýge tıis jobalarǵa taǵy 100 mlrd teńge qarastyrylǵan. Aýyl sharýashylyǵy ónimderin, sondaı-aq kókónis qoımalaryn tereń óńdeý boıynsha jobalar qajet», dedi vıse-premer.
Sonymen qatar Serik Jumanǵarın Mańǵystaý oblysynyń agroónerkásip salasyn damytý úshin 2024 jyly 2,5 mlrd teńge sýbsıdııa kózdelgenin atap ótti. Bul soma aldaǵy ýaqytta kóbeımek.
«Sizdermen kezdeskenge deıin men Quryq portyna bardym. Onda tirshilik qaınap jatyr, porttyń damý perspektıvasy úlken. Geografııalyq ornalasýynyń arqasynda Mańǵystaýdyń logıstıkalyq áleýeti joǵary. Mindet – júkterdi aýystyryp tıeý boıynsha iri halyqaralyq habqa aınalý», dedi ol.
Kezdesý barysynda kásipkerler ózderin tolǵandyratyn suraqtardy qoıdy. Sheteldik aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirýshilermen baǵa básekelestigi eń ózekti másele bolyp otyr.
«Maýsymda bizge Irannan qııar belsendi túrde ákelinip, olar jergilikti ónimderden eki ese arzan satylady. Mysaly, ırandyq qııardyń bir kılosy 500 teńgeden satylady, al jergilikti qııar 1 000 teńgeden turady. Iranda qunnyń jartysyn memleket sýbsıdııalaıdy, bizde ondaı shara qarastyrylmaǵan. Bul turǵyndarǵa qııardy arzan baǵamen satyp alýǵa múmkindik beredi. Degenmen jergilikti qııar ekologııalyq turǵydan aıtarlyqtaı taza, óıtkeni tasymaldaý kezinde balǵyndyqty saqtaý úshin ártúrli tyńaıtqyshtpen óńdelmeıdi», dedi «Doktor Agro» JShS dırektory Baıram Kazym.
Munaıly aýdanynyń turǵyny Almagúl Qarasaeva kókónisterdiń birneshe túri ósiriletin jylyjaı týraly aıtyp berdi. Bıyl lavanda alqabyn qurýdy josparlap otyr. Kásipkerdiń pikirinshe, bul týrısterdi tartyp qana qoımaı, jańa jumys oryndaryn ashady. Alaıda búginde jylyjaıda da jumys qoldary jetispeıdi.
«Bizdiń aımaqta jumyssyzdar kóp, biraq barlyǵy munaı kompanııalarynda jumys istegisi keledi. Biz jumysqa turǵyzý ortalyǵyna jylyjaıda bos oryndar bar ekeni týraly habarlama jiberemiz, biraq eshkim aýyl sharýashylyǵy qurylymynda jumys istegisi kelmeıdi», deıdi Almagúl Qarasaeva.
Serik Jumanǵarın fermerlik jylyjaı ıelerine sýbsıdııa alý múmkindigi týraly aıtyp berdi. Ol úshin jylyjaı sharýashylyqtaryn ulttyq standartqa sáıkes keltirý qajet. Buǵan fermerlerge Tehnıkalyq retteý jáne metrologııa komıteti kómektesedi. Sondaı-aq óńirdegi jylyjaı sharýashylyqtaryn damytý perspektıvasyn eskere otyryp, vıse-premer Túrkistan oblysynyń mysalynda salalyq qaýymdastyq qurýdy usyndy.
О́ńir basshysy Nurlan Noǵaev jergilikti atqarýshy organdar suranysqa ıe jáne ózekti kásipter boıynsha kadrlar daıarlaýǵa belsendi túrde granttar bólip jatqanyn atap ótti. Alaıda kóptegen jas aýyl sharýashylyǵynda usynylatyn perspektıvalardy elemeı, munaı salasynda jumys istegendi jón kóredi.
«Mańǵystaýdyń kóptegen jas turǵyny jergilikti oqý oryndarynda munaı ónerkásibi salasy boıynsha bilim alyp, basqa óńirlerde bilim alý múmkindigin jáne basqa da suranysqa ıe mamandyqtardy tańdaýdy elemeıdi. Degenmen áli kúnge deıin tıisti deńgeıde damymaǵan salalar bar, oǵan aýyl sharýashylyǵy da jatady. Biz bul salany damytý úshin biliktiligi joǵary mamandar men ınnovasııalyq sheshimder qajet ekenin túsinemiz, ásirese ımportqa joǵary táýeldilikke baılanysty azyq-túlik baǵasynyń ósýin eskergende. Sondyqtan aýyl sharýashylyǵyn, atap aıtqanda, agroónerkásip sektoryn belsendi túrde damytý jáne osy baǵytta kadrlar daıarlaý mańyzdy», dedi Nurlan Noǵaev.
Oblysqa sapar kezinde S. Jumanǵarın Kaspıı torabynyń damý barysymen tanysty. Birinshi nysan Quryq portyndaǵy «Sarja» kópfýnksıonaldy teńiz termınaly boldy. Joba elimizdiń transshekaralyq habtaryn damytýdaǵy mańyzdy býyn-Kaspıı kólik toraby sheńberinde iske asyrylyp keledi.
«Sarja» termınaly Qazaqstan porttary arqyly júk aınalymyn jylyna 11 mln tonnaǵa arttyrýǵa múmkindik beredi. Búginde alǵashqy júk aılaqtary men negizgi ınjenerlik jáne kólik ınfraqurylymy salyndy, bas júk termınalynan júkterdi aýystyryp tıeý qyzmetteri kórsetiledi.
2024 jyldyń basynan bastap Sarja termınaly 6 kemeni qabyldady, 380-nen astam vagon óńdedi, al qyzmet bastalǵannan beri Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵyty boıynsha barlyǵy 51 000 tonnadan astam júk aýystyryldy.
«Búginde biz 5 transshekaralyq habty – Qytaı shekarasyndaǵy Qorǵas torabyn, Qyrǵyzstanmen birlesken «Alataý» ındýstrııalyq saýda-logıstıkalyq keshenin, О́zbekstan shekarasyndaǵy «Ortalyq Azııa» transshekaralyq halyqaralyq kooperasııa ortalyǵyn, Oraldaǵy «Eýrazııa» logıstıkalyq ortalyǵyn jáne Quryq teńiz portyn qamtıtyn Kaspıı torabyn belsendi damytyp jatyrmyz. Quryq teńiz porty Qazaqstannyń eskporttyq áleýetin damytýda aıryqsha mańyzǵa ıe. Memleket basshysy elimizdi óńirdegi eń iri kólik-logıstıkalyq habqa aınaldyrýdy mindettedi. Bul rette mańyzdy rólderdiń biri Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵytyna beriledi», dedi Serik Jumanǵarın.
Sondaı-aq kompanııanyń bas dırektory Nurjan Marabaev Serik Jumanǵarınge teńiz balyq sharýashylyǵyn jáne záıtún plantasııalaryn damytý jobasyn usyndy. Eki joba da Mańǵystaý oblysy aýmaǵynda júzege asyrylyp keledi. Taýarly balyq ósirý bastamalary losos tuqymdy balyq ósirýge arnalǵan fermalar qurýǵa baǵyttalǵan. Jobany ázirleýshilerdiń boljamyna sáıkes 2026 jyly 200 tonna ónim óndirilýi múmkin. Osyǵan baılanysty teńiz basseınine keshendi zertteýler júrgizý josparlanyp otyr.
Sondaı-aq Quryq portynyń mańynda záıtún aǵashtaryn ósirý jobasy aıasynda ótken jyly 2000 kóshet egildi. Jobanyń maqsaty – Qazaqstan naryǵyn joǵary sapaly otandyq ónimmen (záıtún jáne záıtún maıy) qamtamasyz etý, sondaı-aq ony jaqyn memleketterge eskporttaý. Vıse-premer Serik Jumanǵarın otandyq taýar óndirýshilerdiń bastamalaryna joǵary baǵa berip, teńiz termınalyn salý jobasy Úkimettiń baqylaýynda ekenin atap ótti.
Sonymen qatar Premer-mınıstrdiń orynbasary «Aqtaý teńiz porty» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynyń jumysymen tanysyp, «Azersýn logıstıka jáne óndiris ortalyǵy» JShS kásipornynda bolyp, jemis-jıdek, kókónisterdi saqtaýǵa arnalǵan qoıma keshenin aralady.
