– Qazaq oqyrmandary Pablo Nerýdany jaqsy biledi, onyń óz halqynyń ádebıetine, álemdik rýhanııatqa sińirgen eńbegi orasan ekeni shyndyq. Siz de Chılı topyraǵynda óskensiz. Qazir Amerıkada ómir súrgenińizben, balalyq, jastyq shaǵyńyz Chılı elinde ótti, Nerýdanyń shyǵarmalary sizge qalaı áser etti?
– Pablo Nerýdanyń poezııasy menimen ómir boıy birge. Men máńgilik sheteldikpin, ómirimniń kóp bóligin shetelde ótkizdim. Nerýdanyń poezııasy meni týǵan halqymmen, atamekenimmen, ondaǵy aqedil jurtymmen, óz tamyrymmen baılanystyrady, maǵan Chılı sulýlyǵyn sezindiredi. Al osydan keıin onyń janyńdy ózgeshe ǵajaıypqa bóleıtin jyrlary qalaı áser etpeı tura alsyn! Biraq seniń bul suraǵyńa menen góri ádebı synshy nemese ádebıet mamandyǵynyń professory jaqsy jaýap bere alar ma edi dep oılaımyn.
– Sizdiń kitaptaryńyz kóptegen tilge aýdarylyp, 50 mıllıonnan astam danamen satyldy. Bul – jazýshy úshin úlken baqyt. Mundaı jetistikke jetý úshin talant pen eńbekten basqa ne kerek?
– Sońǵy esep boıynsha meniń kitaptarym 77 mıllıonnan astam danamen satyldy. Bul kórsetkishke ózim de sene almaımyn. Biraq bul – shyndyq. Jazýshylyq jolda keremetteı jolym boldy dep oılaımyn. Men sııaqty óz isine uqypty, talanty asqan jazýshylar óte kóp, biraq olardyń báriniń birdeı joly bola bermedi.
– Romandaryńyzda mıf pen jeke tájirıbeni qalaı úılestire aldyńyz?
– Bul shynymen oılanatyn suraq eken. Eger sózime senseńiz, men myna álemdi jumbaq jer dep esepteımin. Biz túsindire almaıtyn nemese basqara almaıtyn kóptegen qubylys bar ekeni anyq. Tym qatty yrymshyl da emespin, biraq jumbaq bolyp kórinetin dúnıelerge qyzyǵamyn. Sol úshin bul úrdis meniń ómirime, jaqsy shyǵarmalar jazýyma ózgeshe múmkindik berdi.
– Alǵashqy romanyńyzdy óz elińizde basýǵa tyıym salynǵanyn estidik, munyń sebebi nede? Saıası astary bar ma?
– Saıası sebeptermen 80-jyldardyń basynda Chılıde «Rýhtar úıi» atty kitabyma tyıym salyndy. Áskerı dıktatýra ónerdiń, ádebıettiń jáne jýrnalıstıkanyń barlyq túrlerin senzýraǵa aınaldyrdy. Sondyqtan meniń kitabym tyıym salynǵan kóptegen kitaptyń biri boldy desem bolady. Bir qyzyǵy, qazir AQSh-ta bul romanǵa Soltústik Karolınada, basqa ońtústik shtattarda da tyıym salynǵan. Nege ekenin bile almadym. Bir jaqsysy, tyıym salynǵan kitapty oqyrman izdep júrip oqyǵysy keledi.
– Shyǵarmalaryńyzdaǵy keıipkerler – negizinen áıelder. Sol keıipkerler arqyly qoǵamnyń bet-beınesin ashqyńyz keldi me, álde ózińiz áıel jazýshy bolǵan soń, áıelder taǵdyryn shyǵarmashylyǵyńyzǵa arqaý ettińiz be?
– Men rýhy qaısar, tózimdi áıelder týraly jazamyn. О́ıtkeni olar meniń aınalamda júredi. Olar týraly oqıǵa qurastyrýymnyń esh qajeti joq. Maǵan tek olardy baqylap, tyńdaý ǵana jetkilikti. Men qurǵan qordyń maqsaty – táýekelge bel býǵan áıelder men qyzdarǵa kómektesý. Biz birneshe elde jumys isteımiz. Osy arqyly erekshe áıelderdiń san alýan álemin tanydym. Olardyń keıbireýi ómirden túńildi, bárinen, ásirese balalarynan aıyryldy. Biraq olar qaıtadan aıaǵynan tik turyp, ózgeshe kúsh-qýat, janashyrlyq hám qýanyshpen ómir súre alatyn kúıge jetti. Qazir olardyń is-áreketteri meni shabyttandyrady, múmkindiginshe olar týraly aıta da, jaza da bergim keledi.
– Qalamgerdiń qoǵam aldyndaǵy mindeti qandaı dep oılaısyz?
– Kórkem shyǵarma jazýshylardy ózara baılanystyrady, keıde olardyń júregine sáýle de shasha alady. Bir sózben aıtqanda, jazýshy qoǵamǵa áser etýi múmkin. Men, mysaly, birneshe abolısıonıst toptyń jumysynan góri quldyqqa qarsy áreket etken «Tom aǵaıdyń lashyǵy» romany týraly jıi oılanamyn. Kórkem shyǵarma ózgelerge shynaıy áser etýi úshin ol sózsiz shyndyqqa negizdelýi kerek. Álemdegi mıllıondaǵan bosqyndar týraly estigende, bul qubylystyń neni bildiretinin elestete de almaımyz. Bul jaı ǵana sanaq pa? Biraq bir bosqynnyń oqıǵasy baıandalatyn romandy oqyǵanymyzda, onyń atyn bilip, júzin elestete alatyn bolsaq, bári basqasha bolar edi. Áne, sol sátte álgi bosqyn bizdiń ózimiz, al ómirden teperish kórip qınalǵan bala bizdiń balamyz sııaqty elesteýi ábden múmkin. Álemniń bir shetinen meni izdep, suhbat alýǵa nıettengeniń úshin alǵysymdy bildiremin.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken –
Dúısenáli ÁLIMAQYN,
«Bolashaq» baǵdarlamasynyń George Washington ýnıversıtetindegi zertteýshisi, Amerıkadaǵy «Abaı ortalyǵynyń» úılestirýshisi,
AQSh
