Otandyq óndiristi qoldaý

Qazaqstanǵa tıtan dıoksıdin ákelýge 5% mólsherdegi biryńǵaı kedendik tarıftiń ornyna nóldik ýaqytsha baj taǵy 2 jylǵa uzartyl­dy. Bul zat tıtan quımalary men qorytpalaryn óndirýde qoldanylady. Qazaqstanda onyń jalǵyz tutynýshysy – О́skemen tıtan-magnıı kombınaty. Álemdegi eń iri tıtan óndirýshileriniń biri AQSh, Ulybrıtanııa, Fransııa, Germanııa jáne basqa elderge álemdik aeroǵarysh salasynyń óndirýshileri sertıfıkattaǵan ónimderdi eksporttaıdy.

Qazaqstanda tıtan dıoksıdi óndi­rilmeıdi, О́skemen tıtan-magnıı kombınaty ony sheteldik jet­kizýshilerden satyp alady. 2022 jyly kombınat shıkizatty paıdalanýdy 2021 jylmen salystyrǵanda eki esege arttyrdy. Bul kórsetkishter ósedi dep kútilýde, óıtkeni búginde zaýyttyń júktemesi qolda bar qýattardyń tek 32%-yn quraıdy. Bes paıyzdyń ornyna ımporttyq kedendik bajdyń nóldik stavkasy daıyn ónimniń ózindik qunyn tómendetýge jáne óndiris kólemin arttyrýǵa múmkindik beredi dep kútilýde.

Otandyq óndirýshini qoldaýdyń taǵy bir sharasy – EEK Keńesiniń tıtan synyqtaryn ákelýge bajdyń nóldik mólsherlemesin qabyldaýy. Ony shıkizat retinde paıdalaný da­ıyn ónimdi shyǵarýdy edáýir arttyrady jáne arzandatady. 2022 jyly kombınat tıtan synyqtaryn tutynýdy 2018 jylmen salystyrǵanda 56%-ǵa arttyrdy. 2025-2026 jyldary ákelý kólemin 600 tonnaǵa deıin ulǵaıtý jos­parlanyp otyr.

Transformatorlar óndirisi úshin taýarlardyń tórt túrin 2 jylǵa ákelý bajdaryn tóleýden bosatý eldiń elektrotehnıkalyq ónerkásibin damytý úshin úlken kómek bolady. Búgingi tańda alty qazaqstandyq zaýyt elektrotehnıkalyq ónimniń 300-den astam túrin shyǵarady. Olardyń ónimdiligi jylyna 32 myń dana ónimge jetedi, al júkteme qolda bar qýattyń 64%-yn quraıdy. Kedendik bajdy alyp tastaý túrinde jeńildikter berý otandyq óndirýshilerdiń básekege qabilettiligin arttyrýǵa jáne joǵa­ry dárejede óńdelgen eksportqa baǵ­darlanǵan ónim shyǵarý kólemin ulǵaıtýǵa múmkindik beredi.

Sondaı-aq elge sýblımasııa­lyq sııany bajsyz ákelý eki jylǵa uzartylady. Olar jeńil ónerkásip­te ártúrli maqsatta sýretter basyp shyǵarý úshin qoldanylady – ydys-aıaq, kıim, kádesyı ónimderi jáne t.b. Sýblımasııalyq sııaǵa álemdik suranys jyl saıyn artyp keledi, ol arzan jáne sapaly prınterlerdiń paıda bolýymen jáne osy bıznestiń tanymaldylyǵynyń artýymen baılanysty. Respýblıkamyzda osy ónim ımportynyń kólemi 2020 jyl­ǵy 289,6 tonnadan 2022 jyly 394,4 tonnaǵa deıin ósti. Boljam boıynsha sýretterdi basyp shyǵarýdy qajet etetin ónimder óndirisi jyl sa­ıyn 3%-ǵa ósedi. Al bajdyń nóldik mól­sherlemesi bızneske bosatylǵan qarajatty negizgi kapıtalǵa baǵyt­taýǵa jáne eńbekaqy qoryn ulǵaıtýǵa múmkindik beredi.

Sonymen qatar EEK Keńesinde kendir nemese basqa toqyma tal­shyqtarynan jasalǵan ıirilgen jipterge, sondaı-aq optıkalyq shy­ny­dan jasalǵan shybyqtarǵa qatys­ty kedendik bajdardyń nóldik mól­sherlemelerin belgileý týraly sheshim qabyldandy.