Sýretterdi túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
– Aıajan, ushqysh mamandyǵyn tańdaýyńyzǵa ne túrtki boldy?
– Bala kezimde sýret salǵandy unatatynmyn. Aq paraqty shımaılap otyryp, qııalǵa erik berip, álemdi sharlaıtynmyn. Keıin mekteppen qoshtasatyn sát jaqyndap, mamandyq tańdaýǵa kiristik. Ákem áskerı adam. Biraq meni bul salaǵa barýǵa úgittemedi. Anam da sheshim qabyldaýyma erik berdi. Oılana kele, naǵashy aǵammen aqyldastym. Ol birden Almatydaǵy Azamattyq avıasııa akademııasyna baǵyttady. Internetten derekterin zerdeledim. Sóıtip, qyzyǵýshylyǵym oıanyp, Hıýaz Dospanovanyń izin jalǵap, ushqysh bolamyn degen baılamǵa keldim. Kúni-túni mindetti synaqtaryna daıyndaldym. Ishtegi ýaıym men qajyrly eńbek kózdegen maqsatqa jetkizdi. Men Aqmola oblysynyń Ereımentaý qalasynda dúnıege kelgenmin. Bastaýysh synyptardy sol óńirde oqyp, joǵary synypty Astanada aıaqtadym. Saryarqanyń tórinde memlekettik grantty jeńip alyp, Alataý bókteri Almatydan bir-aq shyqtym.
– Oqý úderisine toqtalsaq. Tájirıbelerińiz qaıda, qalaı ótedi?
– Bastapqyda oqý baǵdarlamasy jeńil kórinetin, keıin mamandyq boıynsha pánder qosylyp, sál qıyndady. Bir qyzyǵy, topta jalǵyz qyz boldym. Soǵan qaramastan uldarmen ıyq tirese, bir deńgeıde oqyp, emtıhan tapsyrdym. Oqýǵa qazaq tilinde tapsyrǵanymyzben, sabaqty orys jáne aǵylshyn tilderinde jalǵastyrdyq. Tájirıbemiz 2-kýrstyń sońynda bastalǵan. Alǵash ushýdy Taraz qalasynda úırendik. Qyzyq osy jerden bastaldy. Trenajerge otyrǵan kezde ushaqta qandaı qımyl-qozǵalys bolatynyn tolyqtaı sezindik. Kóterilgeni, quldılaǵany, burylǵanyn – bárin shynaıy ómirdegideı bastan keshtik. Qalaı ushtyń, qaıda buryldyń, qandaı jyldamdyqta júrdiń, bıiktigiń qansha – osynyń bárin karta eseptep beredi. Sol boıynsha qandaı qatelik ketti, sony túzetýge jumyldyq. Osylaısha, praktıka men teorııany ushtastyryp, akademııa qabyrǵasyndaǵy 5 jyl zý etip óte shyqty.
– Otandyq áýe kompanııasyna eń jas ushqysh bolyp qalaı ornalastyńyz? Alǵash ushaqty basqarǵandaǵy sezimińizben bólisseńiz.
– Ushqyshtarǵa kásibı talapty kóbirek qoıady. Arnaıy lısenzııa bolýy qajet. Ony biz akademııada oqyp júrip aldyq. Keıin jan-jaqty medısınalyq tekseristen óttik. Densaýlyǵyńyzdy kádimgideı skanerlep, lýpamen qaraǵandaı tekseredi. Odan qaldy psıhologııalyq test tapsyramyz. Buǵan qosa avıasııalyq aǵylshyn tilin meńgergenińiz jóninde sertıfıkat bolýy mańyzdy. Eń tómengi deńgeı – 4. Jaramdylyq merzimi – úsh jyl. Besinshi deńgeı – alty jylǵa, altynshy – ómir boıyna beriledi. Mende qazir 5-deńgeı. О́zge de krıterıılerden múdirmeı óttim. Osylaısha, ekinshi ushqysh bolyp jumysqa sátti qabyldandym. Oqýdy bitirgen soń birden ushaqqa otyra salý múmkin emes. Uzaq jumys isteý kerek. Oqyp, túk shyǵara almaýyń yqtımal. Eń bastysy – yjdaǵat, eńbek pen tehnıkalyq beıimdilik. Mysaly, keıbireýler qansha tyryssa da, kólik aıdaýdyń sheberi atana almaıdy ǵoı. Ushqysh úshin densaýlyq ta mańyzdy. О́ıtkeni kún saıyn ushýdan densaýlyǵyń jaqsarmaıdy. Qansha myqty densaýlyq bolsa da, syr berýi múmkin.
Buǵan qosa ushaq shtýrvalynda turý – úlken jaýapkershilik. Kabınette otyrý – bir basqa. Oqyǵanyńdy qaıtaryp alyp, túzep, óńdeýge bolady. Al munda jumysty qazir, bir márte jáne durys isteý kerek. Qaıta jóndeýge múmkindik berilmeıdi. Sondyqtan áýe kompanııasy áýeli qyzmetkerin ushaqty tolyq zerttep, tanysý úshin 1 aıǵa Aýstrııaǵa jiberedi. Ol jaqta 2 apta teorııa, 2 apta is tájirıbesi bolady. Jalpy, ár ushqysh jarty jyl saıyn shetelden tájirıbeden ótedi. О́zge elde júrip, apatty jaǵdaıda ne isteý qajet, ıaǵnı bilim-biligimizdi únemi shyńdap otyramyz. Alǵash ret ushaqty júrgizgenimde boıymdy qýanysh sezimi kernedi. Qobaljý múlde bolmady. Kókpen tanysý maqsatynda 30 mınýt áýede qalyqtadym. Barlyǵyn ınstrýktor jasady. Men tek qarap otyrdym. Muny vızýaldyq ushý deıdi. Jan-jaǵyńyzdaǵy ózen-kólderdi, áýe jolyn jattap alý kerek. Qazir endi aıyna 80 saǵat áýede qalyqtaımyz. Bizge qarapaıym jumysshylar sekildi tańerteńgi 9.00-den keshki 18.00-ge deıin dep bekitilgen ýaqyt joq. Ár ushqysh óz kestesi boıynsha júredi. Eki aılyq eńbek demalysy da beriledi.
– Boıjetkenderdiń osy salaǵa qyzyǵýshylyǵy qandaı? Jalpy, avıasııa salasyna kelýge qyzdarǵa kedergiler bar ma?
– Men tapsyrǵan tusta 6 qyz ǵana bolǵan. Biraq oqýdy sońyna deıin aıaqtap, dıplom alǵan úsheýmiz, al qyzmetin avıasııamen baılanystyrǵan tek ekeýmiz ǵana. Biraq búginde salaǵa qyzyǵýshylyq tanytqan, oqýyn sońyna deıin jetkizip, qanattylar qataryna qosylǵan arýlar sany jyl saıyn ósip keledi. Menińshe, bul mamandyq týraly kópshiligi bilgenimen, qoljetimdi ekenin biri bilse, biri bilmes. Tek armannyń jeteginde ketip jatqandary qanshama. Ári qaraı jumysqa ornalasýdaǵy qıyndyqtary bar dep te irkilip qalady. Alaıda ushqyshtyń biliktiligi talapqa saı bolsa, ony jumysqa alýdan eshkim bas tartpaıdy. Menen de keıde: «Siz qıyndyqtarǵa keziktińiz be?» dep suraıdy, keıbireýler: «Men qıyndyqtarǵa qarsy kúresip, jeńiske jettim», dep jatady. Men eshteńe aıta almaımyn. О́ıtkeni eshkim bárin daıyndap ákelip, aýzyńa tospaıdy. Ákelýge mindetti de emes! Aınalańdaǵylarmen arpalysyp, kúresýdiń de qajeti joq. Tek ózińniń kemshilikterińdi únemi túzep, biliktiligińdi árdaıym arttyryp otyrýyń kerek. Bireýdi aıyptaý – máseleniń sheshimi emes. Eger jumysqa almasa, onyń ózge de sebepteri bar shyǵar.
– Áýede qandaı qıyndyqpen kezdestińiz?
– Ushatyn kezimizde aldyn ala daıyndyq bolady. Baǵyt boıynsha shtýrmandyq baqylaý jasaımyz, esepteımiz. Janarmaı qansha ýaqytta jetedi? Osy sekildi suraqtar az emes. Odan keıin medısınalyq baqylaýdan ótemiz. Keıin brıfıng bolady. Ol jerde ushyp baryp-keletin jolymyzda qandaı aýa raıy tosyp turǵanyn, aýa qysymyn talqylaımyz. О́zimizge qolaıly aýa raıy bolsa ushyp ketemiz. Eń mańyzdysy – kúrdeli áýe kemesin meńgerýge qabiletiniń bolýy. Kez kelgen keleńsiz jaǵdaı bolǵanda, adamnyń oılaý qabileti ról atqarady. Sondyqtan áıel men er dep bólýge bolmaıdy. Mundaǵy eń qıyn nárse – tehnıkany meńgerip ketý. Tikeleı tóngen shuǵyl apatty jaǵdaılarǵa túsip kórgen joqpyn. Biraq ár sátimiz asa jaýapty. Ári keıingi Halyqaralyq azamattyq avıasııa uıymynyń (ICAO) aýdıtine saı Qazaqstandaǵy ushý qaýipsizdiginiń deńgeıi 82% boldy. Demek elimizdegi azamattyq avıasııa jelilerindegi qaýipsizdik deńgeıi damyǵan Eýropa elderiniń kórsetkishimen teń keledi.
– Jumysyńyzdaǵy endigi maqsat, meje qandaı?
– Jumysym ishki tártipti qajet etedi, jalqaýlanýǵa bolmaıdy. Jaýapkershiligi mol bolǵan soń zeıinińdi joǵaltyp almaý kerek. Ushqyshtyń ómiri – kadettiń ómiri, zeınetke shyqqansha bilim alasyń. Kompanııaǵa tıisti ushý ýaqyty (ushaq shtýrvalynda ótkizgen ýaqyt) men lısenzııasy bar azamattardy da qabyldaıdy. Alaıda bul jaǵdaıda kompanııa standarttaryna saı kelýi úshin ushý qabileti men teorııalyq bilimin kórsete alýy kerek. Sondyqtan aldaǵy ýaqytta magıstratýraǵa túsýdi josparlap otyrmyn. Basty maqsatym – ushýdy árkez shyńdap, kapıtan shenine ótý.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken –
Zeıin ERǴALI,
«Egemen Qazaqstan»
