Foto: osken-onir.kz
Dúnıe esigin ashyp, ómir tabaldyryǵyn endi attaǵan nárestege jarasymdy, aıshyqty at berý – baǵzydan kele jatqan úrdis. Tarıh qatparlary da talaı áleýmettik isterdi, qoǵamdyq qubylystar men iri oqıǵalardy adam esimimen atap, urpaqtan urpaqqa jetkizdi. Nyspy da halyq aýzyndaǵy ańyz-áfsána sekildi eskirip ári jańaryp otyrdy. «Áste ulttyq sana-sezimdi, dilimizdi saqtap, bolashaqqa jarqyn qaraý úshin nárestege qoıar esimge de mán berý kerek», deıdi etnolog, tarıhshy Turar Sattarqyzy.
– Adamnyń esimi atalsa, qaı ulttyń ókili ekenin birden bilemiz. Máselen, Sergeı, Ivan dese – slavıan ultynyń ókili. Álbette, halqymyzda arab, parsy tilinen engen esimder kóp. Olar tipti qazaqylanyp ketken. Degenmen ultymyzdyń bolashaǵyn oılasaq, ult múddesin bıik qoıyp, urpaǵymyzǵa qazaqsha at qoıǵanymyz durys. Ár ult ózge ulttardan ózindik ereksheligimen, tól tarıhymen, ulttyq mádenıetimen daralanyp turýǵa tıis. Jaratqannyń ózi bizdi ulttar men ulystarǵa bólgen. Sondyqtan urpaǵymyzǵa maǵynasy tereń, tárbıelik máni zor, qazaq esimderin qoıǵan abzal, – deıdi etnolog.
Balaǵa at qoıýǵa jeńil-jelpi qaraýǵa bolmaıtynyn kóne kóz qarııalarymyz, aǵa býyn aıtyp-aq keledi. Biraq jurt qııalǵa erik berip, qoǵamdaǵy túsiniksiz úrdiske ilesip, Aıkúmis, Balqadısha, Baıansulý, Botakózderdi Iаsına, Hadııa, Aǵlııa, Zamılııa syndy esimderge almastyrdy. Oǵan statıstıkalyq derekter de dálel. Máselen, aqpan aıynda Iаsına –155, Safııa – 276, Aısha esimderi 140 ret qoıylypty.
– Batyr Baýyrjan babamyz: «Adamnyń aty ıttiń klıchkasy emes, atty abaılap qoıý kerek. Nege deseń, adam esimi men bolmysynyń tylsym baılanysy bar ekeni kúmánsiz, biraq syry ashylmaǵan, qupııasy kóp», degen eken. Búginde halyq arasynda qazaqy paıym-túsinigimiz ben ulttyq erekshelikterimizge jat nárse beleń alyp barady. Qazaq bolýdan arlanyp, balasyna arabsha at qoıatyndar kóbeıip ketti. Iá, burynda da dinı esimder qoıǵan, biraq ol esimdi arqalaýdyń júgi aýyr ekenin bilgen úlkender tike atamaǵan. Aıtalyq, Abaı atamyzdyń shyn esimi Ibrahım ekeni belgili. Qazir balalarǵa at qoıýdyń ulttyq sıpaty joǵalyp barady. Qazaqqa tán emes, serıaldardyń keıipkerleri, sheteldik juldyzdardyń maǵynasy túsiniksiz esimderin qoıýǵa qumar boldyq. Jas kezinde ádemi kóriner esimniń erteń adam qartaıǵan kezde qalaı oǵash estiletinin oılanaıyqshy. Máselen, Jasmın áje, Adel áje degen esimder adam qartaıǵan kezde qalaı estiledi?! Bir kezderi sán bolǵan Indıra, Elmıra, Elvıra degen apalardyń búginde esimderin qazaqshalap atap júrgenin kórip júrmiz. Qazaqtyń áp-ádemi esimderine «A, Iа» áripterin jalǵap aıtý da sánge aınalyp, qalyptasyp bara jatqan syńaıly. Máselen, Aınurymyz Aınýra, Janarymyz Janara, Ásemimiz Asema, Dámelimiz Damelıa, Kámılamyz Kamıla. Tipti qujattarynda da osylaı jazylyp júr, – deıdi T.Sattarqyzy.
Aıta keteıik, Skandınavııa túbegindegi Fınlıandııada balaǵa esim qoıýda qatań talap saqtalýy kerek. Qujatqa sáıkes, nárestege keı attardy qoıýǵa tyıym salynypty. Mysaly, Iısýs sekildi dinge qatysy bar keıipkerler ne bolmasa paıǵambarlardyń, qandaı da bir zattyń, buıymnyń ataýyn sábıge tańýǵa ruqsat joq. Tipti adamnyń aty-jónine qatysty zań boıynsha ul balalardy áıelge, qyzdardy erlerge tán esimmen ataýǵa múldem shekteý qoıylǵan. Al bizde munyń biri de eskerilmegen.
