Innovasııalyq bilim men ónimder shyǵaratyn, kommersııalandyrýǵa baǵdarlanǵan ýnıversıtet óńirdiń ınnovasııalyq ekonomıkasynyń naqty sýbektisi bolýǵa tıis. Árıne, qysqa merzimde «Ideıadan ónimdi kommersııalandyrýǵa deıin» qaǵıdatyna baǵyttalǵan damytýdyń jańa modeli qajet.
Kúni keshe Atyraý qalasynda ótken úshinshi Ulttyq quryltaıdaǵy Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń «Adal adam – Adal eńbek – Adal tabys» dep aıtqan, bir-birinen ajyramas osy uǵymy kópshiliktiń nazaryn aýdardy. Iаǵnı adal eńbek etip, adal tabys tabýǵa úndegen. Ýnıversıtetimizdiń ustanǵan baǵyty da osy.
Ǵylym – qoǵamnyń damýynda mańyzdy ról atqaratyn qazirgi álemde joǵary oqý oryndary ǵylymı zertteýlerdiń negizgi ortalyqtaryna aınaldy. Ǵylymı ázirlemeler men zertteý nátıjelerin kommersııalandyrý – ýnıversıtet ǵylymynyń ajyramas bóligi. Demek ýnıversıtettiń aldynda kommersııalandyrý nátıjesi bar ǵylymı-tehnologııalyq jobalardy ázirleý boıynsha keń aýqymdy mindetter tur.
El Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstannyń bolashaǵy tehnologııalar men ınnovasııalarmen baılanysty ekenin birneshe ret atap ótti. Úkimet eldiń ǵylymı áleýetin arttyrý maqsatynda 40 jasqa deıingi ǵylymı kadrlardy damytý úshin birqatar múmkindikti qamtamasyz etýde. Ǵylymı jobalardy, onyń ishinde kommersııalandyrýǵa arnalǵan jobalardy qarjylandyrý kólemin ulǵaıtýǵa sep boldy. Sonymen qatar jas ǵalymdarǵa «500 ǵalym» baǵdarlamasy boıynsha sheteldik taǵylymdamadan ótý múmkindigi berilip, turǵyn úı satyp alýǵa jeńildikpen nesıe berý usynylady. Eńbekaqy kólemi arttyrylyp, ǵylymı ınfraqurylym men zertteý jabdyqtary jańartylady, jas ǵalymdardyń zertteý jumysyna qajetti jaǵdaı jasalady.
Ǵylym jáne tehnologııalar jónindegi Ulttyq keńestiń birinshi otyrysynda Memleket basshysy otandyq ǵylym ulttyq ekonomıkany jańǵyrtý isinde negizi JOO ǵalymdarynyń ınnovasııalyq-tehnologııalyq ázirlemeleri bolatyn jetekshi sala atanýǵa tıis ekenin basa aıtty. Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi «Ǵylym jáne tehnologııalyq saıasat týraly» zań jobasyn ázirledi. Zań jobasynda ǵylymı qyzmettiń birqatar máselesin sheshý usynyldy. Zańnyń qabyldanýy Memleket basshysy alǵa qoıǵan ǵylymı baǵdarlamalardy kommersııalandyrýdy yntalandyrýdyń qosymsha sharalary men osy maqsattarǵa granttyq qarjylandyrýdy qamtamasyz etýge oń áser etedi.
Birneshe jyldan beri S.Amanjolov atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan ýnıversıteti ǵalymdardyń ǵylymı zertteýleri men ázirlemelerin kommersııalyq turǵydan qazirdiń ózinde qoldanysqa engen tabysty ónimderge aınaldyrý boıynsha jemisti jumys istep keledi.
Ýnıversıtet ǵalymdarynyń ǵylymı ázirlemeleriniń kommersııalyq tabystylyǵy lısenzııalyq kelisimder jasaýǵa, tehnologııalardy patentteýge jáne praktıkalyq qoldanýǵa ákeldi. Áńgime jemisti eki joba týraly. Máselen, «Ǵylym qory» AQ-nyń 2023-2025 jyldarǵa arnalǵan ǵylymı jáne ǵylymı-tehnıkalyq qyzmet nátıjelerin kommersııalandyrýdyń perspektıvaly jobalaryn granttyq qarjylandyrýǵa arnalǵan baıqaý nátıjeleri boıynsha S.Amanjolov atyndaǵy ShQÝ ǵalymdary «Sý obektilerin tazartý úshin kompozısııalyq súzgi materıaldaryn óndirý tehnologııasyn kommersııalandyrý» jobasyn jeńip aldy. Joba ózekti álemdik másele – tushy sýdyń sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan.
Bul ázirlemeni daıyndaǵan komanda quramynda ShQÝ hımıkteri, fızıkteri, bıologteri bar. Joba ǵalymdardyń kópjyldyq zertteýleriniń nátıjesi. Onyń aıasynda bıopolımerler, keramıkalyq materıaldar, sondaı-aq kartrıdjge qurastyrylǵan grafıt oksıdimen modıfıkasııalanǵan, kómirtekti materıaldar negizinde súzgish kompozısııalyq sorbentter óndirisin jolǵa qoıý, ýnıversıtet bazasynda korpýstar jasaý josparlanǵan. Ǵylymı jumystardyń qorytyndy ónimin iri kásiporyndarda jáne turǵyn úılerde qoldanýǵa jaramdy.
Ǵylymı qyzmetti kommersııalandyrý ýnıversıtettiń bedelin arttyrýǵa da yqpal etedi. Tabysty kommersııalyq ǵylymı jobalar ındýstrııanyń, ınvestorlardyń jáne talapkerlerdiń nazaryn aýdarady. Bul JOO-nyń joǵary bilim men ǵylymı zertteýler naryǵyndaǵy ornyn jáne Qazaqstannyń joǵary bilim naryǵyndaǵy básekege qabilettiligin nyǵaıtýǵa yqpal etedi.
2023-2025 jyldarǵa arnalǵan ǵylymı jáne ǵylymı-tehnıkalyq qyzmet nátıjelerin kommersııalandyrý boıynsha ekinshi iri joba – «Erekshe bilim berý qajettilikteri bar balalardy psıhologııalyq-pedagogıkalyq daıarlaý jáne ádistemelik-tehnologııalyq qoldaý jónindegi quzyretter ortalyǵy» jobasy. ShQÝ ǵalymdary ózderiniń ǵylymı jobalarynyń arqasynda mektepterdiń, balabaqshalardyń, túzetý mekemeleriniń bilim berý ortasyna ınklıýzııany sátti engizýde. Sondaı-aq erekshe qajettilikteri bar balalardy ósirip otyrǵan otbasylarǵa qoldaý kórsetip júr. Kommersııalyq joba sheńberine erekshe qajettilikteri bar balalardy damytý jáne áleýmettendirý boıynsha bilim berý jáne konsýltasııalyq qyzmetter, avtorlyq ádistemelik quraldar, psıholog-defektologtiń kásibı ústeli, vertıkalızator, tirek-qımyl apparaty buzylǵan balalarǵa arnalǵan partalar jáne ońaltý jáne damytý jónindegi tehnıkalyq quraldar kiredi. Aıta ketý kerek, búginniń ózinde ortalyq mamandary bul qyzmetterdi tolyq kólemde kórsetip jatyr.
Joǵaryda atap ótken eki ǵylymı jáne ǵylymı-tehnıkalyq qyzmet nátıjelerin kommersııalandyrý boıynsha jobalardyń qarjylandyrý kólemi 443 mln teńgeni qurady.
Osylaısha, búginde ýnıversıtet ıdeıany qalyptastyrýdan bastap ǵylymdy qajet etetin óndiristi uıymdastyrýǵa jáne jańa ónimdi naryqqa shyǵarýǵa deıingi dáıekti ınnovasııalyq tizbekti qurap otyr. Mundaı algorıtm atalǵan úderistiń ár kezeńinde ınnovasııalyq qurylymdar qurýǵa, jańa tehnologııalar men ǵylymı-tehnıkalyq ázirlemelerdi sátti kommersııalandyrý úshin ındýstrııa men bıznesti tartýǵa múmkindik beredi.
Muhtar Tólegen,
«Sársen Amanjolov atyndaǵy ShQÝ» KeAQ
basqarma tóraǵasy – rektor, professor, PhD
