Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Dombyra jasalǵan bóreneler kezinde Qazaq drama teatrynyń (Qazirgi M.Áýezov atyndaǵy memlekettik akademııalyq drama teatry) sahnasyna jóndeý jumystary júrgizilgende shyǵarylyp tastalsa kerek. Al ataqty kúıshi Ábiken Hasenuly munda 1934 jyldan bastap ómiriniń sońyna deıin akterlik qyzmet atqarǵany belgili.
Qazaq kúı ónerine ǵana emes, Ábiken Hasenulynyń teatr ónerine sińirgen eńbegi de az emes. Buryn kóp aıtyla bermeıtin kúıshiniń bul qyryn ónertanýshylar bertinirekte kóbirek qaýzap júr. Jáne qandaı rólderdi somdaǵan? Arqanyń dalasynda Betpaqpen shektesetin atasy Kópbaıdyń jazyǵynda bula ósken Ábiken sol zamanda qazaq halqy basynan ótkergen taǵdyr azabyn boıynan tolyǵymen ótkergen óner ıesi. Bul aıdaýda júrip, abaqtydan bosap elge kelgende súıgen jary men tórt balasy ashtan ólgenin biledi. Bir balasy aman qalǵan eken, ol ákesi barǵan túni jan tapsyryp, qolynan jerleıdi. El túgelimen qyrylyp qalǵan. Sodan Saryarqanyń qońyr sarynyn arqalap Almatyny betke alǵan kúıshiniń bolmysynda ultynyń kóz ashqaly kórgen bar taǵdyry ketip bara jatqanyn elestetýge kóp aqyldyń keregi joq túısingenge. 1934 jyldan bastap ónerpaz osy qasirettiń bárin kúımen ǵana emes, akterlik sheberlikpen de «oınap» shyqqanyn uǵarǵa júrektiń qýaty jeter me? Qazaqstannyń belgili eńbek sińirgen ártisi Tilektes Meıramov Ábiken Hasenuly Áýezov teatry sahnasynda qyryqtan astam obraz galereıasyn jasaǵan (dál sany – 43) jáne bul obrazdardyń barlyǵy derlik basty rólder ekenin jazady. О́nertanýshy Erlan Tóleýtaı ol týraly fotosýretterdi «sóılete» kele: «Fotosýretter Ábikenniń kóp plandy, jan-jaqty, bolmysy zor, oıy bıik, qyraǵy, sergek akter bolǵandyǵyn aıqyndaı aıshyqtap tur. Fotadaǵy Ábiken somdaǵan obrazdardyń kórnektiligi birinen biri ótedi. Eger osy sýretterdi Áýezov teatry mýzeıiniń bir sóresinde tyǵýly jatqan jerinen mýzeı jetekshisi Nargız Tamabekova men «Ábiken» kitabynyń avtory Nesibeldi Ábdirahmanova kezdeısoq taýyp almaǵanda, biz Ábiken somdaǵan obrazdar beınelengen bul fotosýretterden kóz jazyp qalǵandaı ekenbiz. О́ıtkeni aty-jónsiz papkaǵa eleýsiz jasyrylǵan bul fotalar uzaq jyldar boıy ádeıi eskerýsiz qaldyrylyp, qol jete qoımaıtyn qaltarys jerde, kózden tasa saqtalyp kelgen. Alaıda Ábikenniń uly kúıshi ekeni jurtshylyqa aıtylmaı kelgendigi sııaqty, onyń teatr akteri bolǵandyǵy da eshbir jerde óz máninde jarııalanǵan emes. Tek osy joldardyń avtory 2013 jyly jaryq kórgen «Júsipbek Elebekov» kitabynyń Ábikenge arnalǵan taraýynda uly kúıshiniń somdaǵan rólderin tizip shyǵyp, ol oınaǵan birneshe rólge arnaıy toqtalyp, keıbirin sıpattaı baıandaǵan edi. Mine, sol rólderdiń tizimi búgin fota aıǵaqtarmen dáleldenip otyr» deıdi.
Asa daryndy kúıshiniń akterlik qabileti dombyrashylyq ónerinen áste kem túspegenin bilemiz. Qandaı keıipkerdi bolsyn asqan tabıǵı shynaıylyqpen somdaǵany sonsha, kezinde bir qoıylymda jaǵymsyz keıipkerdiń keıpine engende, zal dúrligip, el ornynan turyp ketkeni týraly estelikter bar. Kúıshiniń shyǵarmashylyǵyn zerttegender mundaı jazbalardy osy bertinde shyǵaryp jatyr. Máselen, Ábiken týraly maqalasynda belgili kúıshi Janǵalı Júzbaı:
«Soǵys jyldarynda Qazaq drama teatry men fılarmonııa ártisterinen quralǵan konserttik brıgadalar jasaqtaldy. Máskeýdi basqynshylardan qorǵaǵan ataqty Panfılov dıvızııasynyń erligi týraly Muhtar Áýezov pen Áljappar Ábishevtiń «Namys gvardııasy» pesasynda basty ról general Panfılovtiń beınesin Qalıbek Qýanyshbaev pen Ábiken Hasenov qatar somdady. Osy spektaklde Ábiken Qamal Qarmysov, Qapan Badyrov, Sháken Aımanov, Serke Qojamqulov sekildi áıgili akterlermen sahnalas boldy. Soǵys jyldaryndaǵy osynaý qajyrly eńbegi eskerilip, 1945 jyly Ábiken Hasenovke Qazaq KSR-niń eńbek sińirgen ártisi ataǵy jáne «Qurmet belgisi» ordeni berildi. Merzimdik baspasóz betterinde Ábikenniń akterlik sheberligi týraly birsypyra maqalalar da jazyldy. «Qazaq óneriniń tarıhy» atty úsh tomdyqtyń 1-kitabynyń «Teatr óneri» bóliminde:
«Akter Á.Hasenov batyrdyń minez qaıshylyǵyn dál taýyp ashqan. Tutas spektakl barysynda kúresti ańsaǵan batyr bitimdi jannyń beınesi bar kórkemdik sıpattarymen ashylǵan. Biraq ol kúresti beıbereket, ozbyrlyq, baılardan kek qaıtarý dep uǵady. Ol áskerı tehnıka men áskerlik tártipke qarsy. Akter halyq qozǵalysynyń saıası mánin túsinbegen ári eski kózqarasynan qaıtpaǵan Keteniń ishki qaıshylyqtaryn túbine jetkize ashqan» degen derekterdi keltiredi.
Qazaq teatr óneri atty qatpar-qatpar álemniń bir túkpirinen kúıshiniń bıik talanty men qııapatty qabileti qyltııady. Bálkim tasty jarǵan qaraǵaıdaı qasqaıyp kórinip keledi. Tek tereńine úńilip, paryqtaıtyn zertteýshiler kerek-aq.
