600-ge jýyq adam qutqaryldy
Tasqynnyń joıqyndyǵy sonshalyq, Arqalyq qalasy men Amangeldi, Jangeldın aýdandaryna qarasty birneshe aýyl men qystaqtardy bir kúnniń ishinde sý basyp qaldy. Búlingen úı kóp, sýǵa ketken, joǵalǵan malda esep joq. Áıteýir bas aman. Birikken qutqarý kúshteri birneshe kún boıy arpalysyp júrip, qyzyl sýdyń qursaýynda qalǵan aýyl, qystaqtardan 575 adamdy evakýasııalady.
О́ńir basshysy Qumar Aqsaqalov, oblystyq basqarma-departament basshylarynyń bári tórt-bes kúnnen beri Arqalyqta jumys istep jatqan jedel shtabtyń basy-qasynda júr. Ákimniń aıtýynsha, qutqarý jumystaryna myńnan asa adam, 500-diń ústinde túrli tehnıka jumyldyrylǵan.
«Onyń ishinde 4 tikushaq bar. Tek keıingi eki kúnniń ishinde qaýip tónip turǵan shalǵaı aýyldar men qystaýlardan 600-ge jýyq adam qutqaryldy. Keshe keshkilik birneshe joǵary voltty elektr baǵandary qulady. Búgin tańerteń solardy jóndeýge kiristik. Qazir Amangeldi aýdanyna qarasty 30 eldi mekenniń 20-sy jaryqsyz otyr. Búgin tún ortasyna deıin osy eldi mekenderge jaryq berip, erteńnen bastap Jangeldın aýdanyndaǵy elektr jelilerin jóndeýge kirisemiz. Úsh aýdanda sý tasqynynan zardap shekkenderge kómek kórsetetin arnaıy komıssııa jumys istep jatyr. Birde-bir adam kómeksiz qalmaıdy. Eń aldymen qıraǵan úı, búlingen ǵımarat, mal shyǵynyn sanap, anyqtap, baǵalaý qajet. Turǵyndardyń shyǵyny jergilikti bıýdjet esebinen tolyqtaı óteledi», dedi Q.Aqsaqalov.
О́ńir basshysy Ulytaý jaqtan taǵy sý kelýi múmkin ekenin, sondyqtan qutqarý sharalarymen qatar, sý tasqynynyń ekinshi tolqynyna daıyndyq sharalary júrip jatqanyn aıtty.
«Ulytaý jaqta qar kóbesi áli sógile qoıǵan joq. Oǵan tikushaqpen qaýipti aımaqtardaǵy adamdardy qutqarý sharalary barysynda áýeden barlaý arqyly kóz jetkizdik. Demek bul – tasqynnyń ekinshi tolqyny bolady degen sóz. Osyǵan baılanysty saqtyq sharalaryn ábden kúsheıte túsýimiz qajet. Qaýipti jerde ornalasqan eldi mekenderdegi turǵyndar erterek qaýipsiz jerlerge jetkizilsin. Barlyq departament basshylary – Arqalyq qalasynda. Tótenshe jaǵdaı joıylǵansha árqaısysy óz salasy boıynsha sý tasqynynan zardap shekken halyqqa tıisti kómekterin berýi kerek», dedi ákim.
Arqalyq qalasy ákiminiń orynbasary Abzal Táshimovtiń aıtýynsha, sý tasqynynan qaýip tóngen turǵyndardy qaýipsiz jerge shyǵarý jumystary áli jalǵasyp jatyr. 27 naýryz kúni Jalǵyztal aýylynan 2 shaqyrym qashyqta ornalasqan «Orazaly» sharýa qojalyǵynan bir azamat qutqarylyp, Arqalyqqa jetkizildi. Sarbas, Baqytbek, Tańsultan, Bolat K qystaqtarynan – 15 adam, Qyzyljuldyz, Qaıyńdy aýyldarynan – 128 adam, Ekidiń aýylynan – 17 adam, Juman qystaǵynan – 21 adam, Qazbek, Salman, Maılyoba, Qoǵa qystaqtarynan – 12 adam, barlyǵy 194 adam evakýasııalanǵan. 29 naýryzda Saýqynbaı, Toqqoja, Qylyshbaı, Beısen qystaýlarynan jalpy sany 17 adam qaýipsiz jerge jetkizilgen. Tehnıka bara almaıtyn eldi mekenderdiń turǵyndary tikushaqpen evakýasııalanyp jatyr. Qazir áýeli adamdardyń ómirin saqtap qalý mańyzdy bolyp tur. Sondyqtan qutqarýshylar negizgi kúshti eń birinshi kezekte sý basyp qalǵan eldi mekender men qystaqtarda qalyp qoıǵan turǵyndardy qaýipsiz jerge shyǵarýǵa jumsap jatyr.
Jangeldın aýdanynda da jaǵdaı aýyr. Qutqarýshylar sý basyp qalǵan Kólqamys aýylynyń 106 adamyn Kókalat aýylynyń ortalyǵyna kóshirdi. Sý basý qaýpi tónip turǵan Tenteksaı aýylynyń 24 turǵyny Táýish aýylyna ornalastyryldy.
«Evakýasııalanǵan adamdardyń basym bóligi týǵan-týystarynyń úılerine jaıǵasty. Kólqamysta 33 adam qaldy. Ol jerde bir qaıyq, bir gazel avtokóligi jáne 5 qutqarýshy toby bar. Kókalat aýyly boıynsha 8 adam kezekshilik atqaryp jatyr. Tenteksaı aýylynan kóshirilgen 24 adam Táýish aýylyndaǵy Qaratúbek orta mektebiniń ǵımaratyna jaıǵastyryldy. Biz únemi baılanystamyz. О́kinishtisi, kesheden beri aýdanda elektr jaryǵy óship, uıaly baılanys úzildi. Soǵan qaramastan jedel qutqarý jumystaryn júrgizip jatyrmyz. Osy aýyrtpashylyqty kóp bolyp bólisip jatqan eriktiler men aýyl azamattaryna alǵys bildiremin», deıdi aýdan ákimi Shota Ospanov.
29 naýryzda oblys ákimi Q.Aqsaqalov Arqalyqtaǵy jedel shtab otyrysyn ótkizdi. Shuǵyl keńeste Torǵaı óńirindegi sý basyp qalǵan eldi mekenderden shyǵarylǵan balalardyń oqýdan qol úzip qalmaýyn qamtamasyz etý máselesi de qaraldy.
Jıynda Qyzyljuldyz aýylynan evakýasııalanǵan 40 balanyń Arqalyq qalasyndaǵy týystarynyń úıine ornalasqany, qazir turmysynyń jaıly ekeni aıtyldy. Qyzyljuldyz balalary 4-toqsanda Arqalyq qalasyndaǵy №5 mektepte oqýyn jalǵastyrady. Olarǵa ózderi turǵan aýyldan evakýasııalanǵan 14 muǵalim sabaq beredi. Oqý quraldarymen, keńse kerek-jaraqtarymen qamtamasyz etý máselesi sheshilip, balalardyń bárine mektepke kıetin kıim-keshek satyp alynǵan.
Al Jangeldın aýdanynda Kólqamystan kóshirilgen Aısa Nurmanov mektebiniń 44 balasy aýyldan 19 shaqyrym jerde ornalasqan Kókalat eldi mekenindegi Albarbóget mektebinde oqıdy. Olar da kıim-keshek, kitap-dápter, basqa da mektep qajetterimen qamtamasyz etilgen.
«Birinshi sáýirge deıin barlyq balany kıimmen, oqýlyqtarmen, keńse kerek-jaraqtarymen qamtamasyz etý qajet. Bizdiń mindetimiz – oqýshylardyń úzdiksiz bilim alýyna jaǵdaı jasaý. Bul úshin barlyq resýrsty qosamyz», dedi Q.Aqsaqalov.
Balalarǵa arnalǵan kerek-jaraqtar jalpyǵa birdeı bilim berý qorynan satyp alynady.
Eriktilerdiń qolǵabysy
Qysyltaıań sátte óńir jastarynan, mekemeler men qoǵamdyq uıymdardan quralǵan eriktiler kómekke muqtaj otbasylardyń aýlasyndaǵy qardy qaqpa syrtyna shyǵaryp, sý sorý, aryq qazý tárizdi jumystarǵa atsalysyp jatqanyn aıta ketý kerek. Sonymen qatar eriktiler sý tasqynynan zardap shekken turǵyndardy tamaqtandyrý, jatyn jaımen, kıim-keshekpen qamtamasyz etýge kómektesip jatyr. Mysaly, Arqalyqtaǵy eriktiler jasaǵynda 4 kolledjdiń, jergilikti pedagogıka ınstıtýtynyń 100-den asa stýdenti júr.
Naǵyz elge janashyr azamattar osyndaı qıyn-qystaý kezeńde tanylady. Mysaly, áleýmettik jelide qyzyl sý basyp qalǵan Qyzyljuldyz aýylynyń turǵyny (aty-jónin anyqtaı almadyq) atqa qaıyq baılap alyp, aýyl turǵyndaryn tikushaq qonatyn tóbege tasyp júrdi. Amangeldi aýdanyndaǵy sý tasqynyna qarsy kúresip jatqan qutqarýshylarǵa ystyq tamaq pisirip, tasyp ákep berip júrgen jergilikti «Samǵaý» dámhanasynyń ıesi Gaýhar Eskendirovanyń isi de kópshilikti súısintti. Arqalyq qalasynyń turǵyny Almagúl Qashaeva óz úıinen 100 adamǵa as daıyndap, Qyzyljuldyz aýylynan kóshirilgen kisilerge aparyp bergen. Oblystyń etnomádenı birlestikteriniń belsendi ókilderi de qarjy jınap, ońtústik aýdandarǵa 1000 qap, 500 qolǵap, kúrek, sap jiberdi.
Úsh aýdanda birdeı oblystyq jastar ortalyǵynyń shtabtary jumys istep jatyr.
«Amangeldi aýdanyndaǵy tótenshe jaǵdaıǵa baılanysty belsendi jastar volonterlik mobıldik top quryp, sý tasqynynan japa shekkenderge kómekke keldi. Qazirgi tańda aýdanda 300-den asa erikti jumys istep jatyr. Volonterler shtaby aýdandyq ortalyq kitaphananyń ǵımaratynda ornalasqan. Birinshi mobıldik top Abaı, S.Seıfýllın, M.Dýlatov kóshelerindegi turǵyndarǵa, Esir aýylyna kómekterin berip jatyr. Ekinshi mobıldik top evakýasııalanǵan selo turǵyndaryna 250 adamdyq meshit ashanasynda ystyq tamaq, qurt kóje, baýyrsaq pisirip jatyr. Sonymen qatar evakýasııalanǵan turǵyndarǵa eki «Gazel» kóligimen Qostanaıdan kelgen rezeńke etik, shulyq, kúrtesheler berilip jatyr. Kazirgi tańda 2 mln teńgege jýyq qarajatqa Astana qalasynan gýmanıtarlyq kómek kele jatyr. Ony ishinde evakýasııalanǵan turǵyndarǵa kerekti matras, tósek-oryn, ınertti quraldar, kúrek, qapshyq, sham sııaqty asa qajetti zattar bar. Al úshinshi mobıldi top gýmanıtarlyq kómekterdi tasymaldaýmen aınalysady. Olar Qostanaı – Amangeldi, Astana – Amangeldi baǵytyndaǵy gýmanıtarlyq kómekterdi tasymaldap júr. Al júrgizýshi jigitter evakýasııalanǵan turǵyndardy tikushaqtan qarsy alyp, arnaıy daıyndalǵan oryndarǵa ornalastyryp jatyr. Sondaı-aq Qostanaı gaz suıytý mekemesiniń basshysy, oblystyq máslıhat depýtaty Mahabbat Jotaev Amangeldi aýdanynyń 200 otbasyna suıytylǵan gaz jetkizip berdi», deıdi Amangeldidegi eriktiler shtabynyń jetekshisi Aıbek Tańatbaev.
Qaıyrymdylyq sharalarynan baılanys operatorlary da shet qalyp jatqan joq. Mysaly, «Beeline» uıaly baılanys operatory tótenshe jaǵdaı rejimi jarııalanǵan Arqalyq qalasy men Amangeldi, Jangeldın aýdandarynyń turǵyndaryna tegin baılanys qyzmetterin aýdardy.
«Beeline» operatory sý tasqyny bolyp jatqan Torǵaı óńirindegi tutynýshylardyń Qazaqstan boıynsha barlyq nómirine 50 mınýttyq birlik, 50 SMS jáne 7 kúnge 10 Gb kóleminde ınternet-trafıgin aýdardy. Abonentterge bul týraly SMS habarlama jiberilgen. Aýdarymdy «Meniń Bılaınym» qosymshasy nemese *106# pármeni arqyly tekserýge bolady.
Oblys ákimdiginiń baspasóz qyzmeti atalǵan operator qajet bolǵan jaǵdaıda tegin baılanys qyzmetteriniń merzimin uzartýǵa ázir ekenin habarlady.
Amangeldi jáne Jangeldın aýdandaryndaǵy eldi mekenderdiń kóbi sý tasqynynyń saldarynan uıaly baılanyssyz qalǵan. 29 naýryzda «Tele2» jáne «Bılaın» kompanııalarynyń jedel is-qımyldarynyń nátıjesinde aýdan ortalyqtary Amangeldi men Torǵaıda uıaly baılanys iske qosyldy. Sondaı-aq Amangeldi aýylynda «Ksell» AQ baılanys operatory baılanys ornatty, Torǵaı aýylyn «Ksell/aktıv» mobıldi ınternetimen qamtamasyz etý máselesi pysyqtalyp jatyr.
Amangeldi jáne Jangeldın aýdandary jaryqsyz qalǵanda «Qazaqtelekom» AQ tehnıkalyq qyzmetkerleri táýlik boıy kezekshilik atqaryp, dızel-generatorlarynyń kómegimen turǵyn úıler men ózge de ǵımarattardy elektr qýatymen qamtamasyz etti. Telekom-operatorynyń kúshimen oblys ortalyǵynan 600 km qashyqta ornalasqan Ekidiń aýylynda stasıonarlyq baılanys iske qosyldy. Telekom-operator baılanys nysandaryn sý basý qaýpiniń aldyn alý maqsatynda apat aımaǵyna qosymsha kúsh-qural jóneltilgenin málimdedi.
«Qazirgi tańda Amangeldi aýylynda «Tele2», «Bılaın», «Ksell/aktıv» uıaly baılanysy jumys istep tur. Osydan 20 mınýt buryn Torǵaı aýylynda «Bılaın» baılanysyn iske qostyq. «Tele-2» baılanysyn túnde qosqanbyz. Búgin Qostanaıdan 2 dızel stansasy shyqty. Keshke deıin «Ksell/aktıv» uıaly baılanysyn qosýǵa tyrysamyz», dedi «Qazaqtelekom» AQ ókili.
Sońǵy málimet boıynsha, tótenshe jaǵdaı jarııalanǵan óńirlerde sý tasqyny báseńdegen. Alaıda Ulytaý jaqtan keletin sýdyń qarqyny, aýqymy qandaı bolatyny beımálim.
Qostanaı oblysy
