Is-sharaǵa tarıhshylar, joǵary oqý oryndary tarıh fakýltetteriniń professorlyq-oqytýshylyq quramy, memlekettik qyzmetkerler, muǵalimder, sarapshylar, qyzyǵýshylyq tanytqan belsendiler qatysty. Jıynda Prezıdenttik ortalyqtyń dırektory Baqytjan Temirbolat bul bastama tarıh ǵylymynyń ózekti máselelerin talqylaýǵa, ózara pikir almasýǵa múmkindik beretin orta ekenin atap ótti.
– Qazir tarıh ǵylymynyń jetistikterin ǵylymı aınalymǵa engizý ózekti. О́ıtkeni medıa keńistiktiń jahandanýy jaǵdaıynda elimizdiń tarıhı-mádenı murasy negizinde tarıhı sanany qalyptastyrý jáne ulttyq biregeılikti nyǵaıtý memlekettik saıasattyń mańyzdy quraly bolyp esepteledi. Bul úderiske, kórermen men oqyrmannyń nazaryn tarıh ǵylymyna aýdarýda jýrnalısterdiń orny bólek, – dedi B.Temirbolat.
Spıker sóziniń jany bar. Qaı kezeńde de ulttyq sanany rýhanı jańǵyrtý, túletý máselesinde jýrnalısterdiń eńbegi erek. Is-sharada kópshilikke kórsetilgen «Sultan Beıbarys» derekti fılmi – sonyń aıǵaǵy. Beıbarys sultannyń 800 jyldyǵyna arnaıy túsirilgen fılmde qazaq dalasynda dúnıege kelip, jat elde sultan dárejesine deıin kóterilgen tarıhtaǵy kórnekti bıleýshiniń taǵdyry baıandalǵan.
– Keıingi jyldary qoǵamnyń tarıhqa degen qyzyǵýshylyǵy artty. О́ıtkeni ulttyq ıdeıa da, ulttyq ıdeologııa da tarıh arqyly jasalady. Tarıhsyz dinge de, dilge de qajet qundylyqtardy júıeli túrde ıgerý múmkin emes. Internet jelisindegi ótkinshi áseri mol, sanany burmalaıtyn aqparattardan tarıhı zerde, tarıhı bilim jáne ulttyq sana arqyly ǵana urpaqty qorǵaı alamyz. Sanasy bıik adam adaspaıdy. Al ulttyq sana tarıhı tanymnan týyndaıtyny aıǵaq. Bul rette Beıbarys sultan sekildi iri tarıhı tulǵalardy dáripteý, nasıhattaý, ultty uıystyrý, memleket múddesin irgelendirý jolyndaǵy ıdeologııalyq jumystarǵa serpin beretini sózsiz. Derekti fılmniń uzaqtyǵy – 45 mınýt. Munda tarıhı qujattar, ǵalymdardyń pikiri, sahnalyq qoıylymdar kórsetiledi. Jobany túsirýge jarty jyldan astam ýaqyt ketti. Málimetterdi jınaqtap, ssenarıı jazýdyń ózine birneshe aı jumsadyq. Oǵan qosa Mysyrǵa issaparmen baryp, kórnekti jerlerin túsirý úshin ruqsat aldyq, – dedi jýrnalıst, rejısser jáne prodıýser Maııa Bekbaeva.
Sondaı-aq is-sharada otandyq ǵalym Muhıt-Ardager Sydyqnazarov jınalǵandardy óziniń «Úzdiksiz qazaq memlekettiligi: XV-XIX ǵasyrlardaǵy kóne eýropalyq kartalardaǵy Qazaq memleketi» atty eńbegimen tanystyrdy. Onyń aıtýynsha, 1465 jyly Qazaq handyǵy qurylǵan kezden beri memleket ataýy Batys elderiniń ozyq kartografııalyq baspalarynan shyqqan atlas kartalarynan qalys qalyp kórmegen. Olardyń arasynda AQSh, Belgııa, Anglııa, Fransııa, Italııa, Germanııa jáne basqa da memleketterde basylǵan kartalar bar. Atalǵan eńbekte memlekettigimiz anyq kórsetilgen jáne orta ǵasyrlardan, ıaǵnı 1562 jyldan bastap 1879 jylǵa deıingi kezeń qamtylǵan. Barlyǵy – 130 karta. Avtor kitaptyń Belgııa baspasynan shyǵýyn belgııalyq, nıderlandtyq kartograftar Qazaq memlekettiligin alǵashqylardyń biri bolyp kartaǵa túsirýmen baılanystyrady.
– XVI ǵasyrdyń ortasynda dúnıe júziniń saıası kartasynda jas, egemendi, saıası belsendi jáne joǵary yntaly qazaq memleketiniń paıda bolýy, onyń osy kezeńderdegi odan ári damýy Uly geografııalyq ashylýlar dáýiriniń bastalýymen tuspa-tus keldi. Sol kezdegi eýropalyqtar men amerıkalyqtar úshin bul kartalar Eýrazııa jerlerin tanyp-bilýge, olarmen dıplomatııalyq, saýda-ekonomıkalyq jáne basqa da baılanystar ornatýǵa baǵyt-baǵdar berýge jáne qol jetkizýge arnalǵan navıgasııalyq kómekshi boldy. Jalpy, XVIII ǵasyrdan bastap (1715 jyldan bastap) Qazaq memleketi týraly materıaldar Anglııa, Fransııa, Aýstrııa, Italııa, Nıderland, al XIX ǵasyrdan bastap AQSh-ta geografııa pániniń mektep baǵdarlamasyna engizilgen. Qazirgi tańda jıǵan-tergen qartalardyń sany 3,5 myńnan asa, – dedi L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń professory Muhıt-Ardager Sydyqnazarov.
Búginde kitaptyń kóshirmeleri respýblıkadaǵy oblystyq jáne joǵary oqý oryndarynyń kitaphanalaryna berilgen. Jıyn sońynda qatysýshylar «Tarikh talks» jobasy qonaqtaryna saýaldaryn qoıyp, estelik sýretke tústi.
