Qazaqsha sóıleıtin jasandy ıntellekt

Bir ókinishtisi, jasandy ıntellekt qazaq ti­line áli de shorqaqtaý. Degenmen izdenis bar. Jaqyn­da Nazarbaev ýnıversıtetiniń «Aqyl­dy júıeler jáne jasandy ın­tel­lekt» ınstıtýty qazaqshaǵa je­tik «Umaı» kómekshisin jasap shyǵardy.

«Umaı» – shynaıy áıel beı­nesi retinde sıfrlyq júıe­de jasalǵan, qazaq tilinde sóı­leı­tin vırtýaldy kómekshi. Onyń múm­kindigi birneshe salany qamtıdy. Atap aıtsaq, ǵylym, tarıh, teh­no­logııa, densaýlyq saqtaý sala­laryndaǵy suraqtarǵa erkin jaýap beredi. ISSAI jetekshisi, Nazar­baev ýnıversıtetiniń Inje­ner­lik jáne sıfrlyq ǵylymdar mektebiniń professory Atakan Varoldyń aıtýynsha, buryn úlken derekter jıyntyǵy­nyń jetkiliksiz bolýy qazaq tilin sıfrly álemde shekteıtin edi. Endi eki myńnan astam adamnyń úsh júz saǵattyq jazbasyn jınaý nátıjesinde qazaq sózin avtomatty túrde taný jobasy iske qosyldy.

«Bizdiń basty maqsatymyz – otandyq zııatkerlik kúsh­tiń, atap aıtqanda shaǵyn «ISSAI» komandasynyń ozyq múm­kin­dik­terin kórsetý. Ǵalym­darymyz sıfrlandyrý júıesinde álem­dik básekege ilese alatynyn is júzinde kórsete bilýi kerek. «Umaı» jumysynda bizdiń ıns­tıtýt ázirlegen birqatar negizgi tehnologııalardy qoldanady. Atap aıtsaq, mátin sózin túr­len­dirip, daýsyn qubylta alady. Sondaı-aq shynaıy beınedegi jasandy ıntellektiniń negizinde neıromashınalyq aýdarma jasaıdy», dedi professor.

Joba jetekshileriniń aıt­ýynsha, bul júıege túrki mıfo­logııasyna qatysty ataý beri­lýinde de úlken mán-maǵyna bar. Birinshiden, ataý tól máde­nıetimizben tikeleı baılanysty. Ekinshiden, qazaqsha sıfr­lyq tulǵanyń alǵashqy beınesi bol­ǵandyqtan, ol bolashaq sıfrly kómekshilerdiń «Anasy» retinde qabyldanýy bek múmkin.

Jaqynda Nazarbaev ýnı­ver­sıtetinde Premer-mı­nıstr Oljas Bektenovtiń tór­aǵa­­lyǵymen Nazarbaev qory Jo­­ǵary qamqorshylyq keńe­si­niń oty­rysy ótti. Keńes múshe­leri ýnıversıtettiń joǵary fýnksıonaldy zerthanala­ry­men, ǵalymdardyń jańa ázir­le­melerimen, atap aıtqanda aqyl­dy júıeler jáne jasandy ıntellekt ınstıtýtymen, ımpýlstik údetkish zerthanasymen tanysty. Sonymen qatar tanystyrylym barysynda jasandy zerdeniń qazaq tilinde qyzmet etýi týraly, onyń bolashaǵy jaıynda sóz qozǵaldy. Ýnıversıtettegi «Aqyldy júıeler men jasan­dy ıntellekt ınstıtýty» dı­rek­torynyń orynbasary Erbol Absalıamov jasandy ıntellek­tini qazaqsha sóıletýge úles qo­syp jatqanyn atap ótti. «Qazirgi tań­da ChatGPT aǵylshyn tilinde qyzmet etedi. Keleshekte ózimizdiń qazaq ChatGPT keń qoldanysta ­bolýyna álde de qyzý jumys at­qa­ryp jatyrmyz. Sonda «Umaı» júıesi tól qundylyqtary­myz­­ǵa saı bizben erkin sóılese ala­­dy», dedi ol.

ISSAI jetekshisi doktor Va­roldyń aıtýynsha, joba­nyń ne­gizgi tehnıkalyq qıyn­dyǵy jú­ıe­ni biriktirý bol­ǵan. Iаǵnı «Umaı» OpenAI platfor­ma­sy­nyń Chat­GPT chat-boty ar­qy­ly suraqtar­ǵa ja­ýap taba­dy. Biraq bul bot­tyń qazaq tilin­de­gi jumysy áli sapa­syz ekeni bárine málim. Bul shekteýdi jeńý úshin «Umaı» Nazarbaev ýnıversıtetinde ISSAI ázirlegen «Tilmash» neıromashınalyq aýdarmasynyń jetildirilgen úlgisin paıdalanady. Sonda bul júıe paıdalanýshylardyń suraq­taryn aldymen aǵylshyn tiline aýdaryp, keıin ChatGPT bergen jaýaptardy qaıtadan qazaq tiline aýdarady.

«Bizdiń ınstıtýt «Tilmash» dep atalatyn tórt tilge aýdarma jasaıtyn júıe jasap shyǵar­dy. Ártúrli stıldegi úlken má­tindik qordan qurastyrylǵan bul júıe «Google» jáne «Yandex» aýdarmashylarymen básekele­se alady. Iаǵnı ol qazaq tilinde qoıylǵan suraqtardy aldymen aǵylshyn tiline aýdarady, sodan keıin suranys ChatGPT-ge barady. Keıin aǵylshyn tilinde berilgen jaýaptardy «Tilmash» qaıtadan qazaq tiline aýdarady. Sosyn arnaıy tehnologııa arqyly biz mátindi daýysqa ­aınaldyra­myz», dedi «Umaı» ázirleýshileri­niń biri, ISSAI-diń aǵa derekter taldaýshysy Ashat Kúzdeýov.

«Aqyldy júıeler jáne ja­sandy ıntellekt ınstıtý­ty» (ISSAI) elimizdiń sıfr­lyq salasyndaǵy zertteýler men ınnovasııalardyń orta­lyǵy retinde 2019 jyldyń qyr­kúıeginde qurylǵan bolatyn. Nazarbaev ýnıversıtetiniń C4 zertteý ǵımaratynda ornalas­qan ınstıtýt ónerkásip pen qo­ǵamnyń naqty máselelerin sheshý úshin mashınalyq ıntellekt boıynsha pánaralyq zertteýler júrgizedi. ISSAI – Azııa, Eýropa jáne Amerıka Qurama Shtattarynyń úlgilerin eskere otyryp, jasandy ıntel­lekt salasyndaǵy ulttyq áleýetti damytýǵa baǵyttalǵan.

«Unreal Engine 5» baǵdarlama­lyq jasaqtamasymen jumys is­teı­tin «Umaı» ISSAI-da ázirlen­gen birneshe qurylǵyny birik­tiredi. Mysaly, ol qazaq tilin­de tabıǵı jáne erkin qyzmet etý úshin avtomatty túrde sóıleýdi taný (ASR) jáne mátinnen sóı­leýge aınaldyratyn (TTS) tehno­logııalar arqyly jumys isteı­di. Josyqsyz jańalyqtar jan-jaqtan tasqyn bolyp tógilgen búgingi aqparat zamanynda «Umaı» sekildi qazaqsha júıeler bizdiń qoǵamǵa qajet-aq.