Barynsha kúsh biriktirildi

О́ńirde Qostanaı, Rýdnyı, Arqalyq qalalary men Amangeldi, Jangeldi, Qarasý, Qarabalyq, Denısov, Qostanaı aýdandarynda tótenshe jaǵdaı rejimi engizilgen. Keıingi bir aptadan beri Meńdiqara, Fedorov, Denısov, Qarabalyq, Qarasý, Qostanaı, Áýlıekól, B.Maılın, Qamysty aýdan­darynda, Qostanaı jáne Rýdnyı qalalarynda tasqynǵa tosqyn sharalary qyzý júrip jatyr. Oblystyq jedel shtabtyń málimetinshe, sý tasqynyna qarsy is-sharalarǵa TJM, IIM, JAO, UQK ShQ jáne basqa da mekemelerdiń qyzmet­kerleri qatarynan barlyǵy 2 237 adam, 390 tehnıka, 142 motosorǵy, 29 qaıyq jáne 3 tikushaq jumyldyrylǵan.

6 sáýirde óńirge Tótenshe jaǵdaılar mınıstri Shyńǵys Árinov jumys saparymen kelip, oblys ákimimen birge evakýasııalaý pýnktterin, sý basqan aýmaqtardy aralap, Tobyl ózenindegi bógetterdiń jaǵdaıyn kórdi. Oblystyq shtabtyń qaýip-qaterge jedel den qoıyp, turǵyndardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý jumystaryn der kezinde atqaryp jatqanyn atap ótken mınıstr tótenshe jaǵdaılar departamentiniń basshysyna halyqty qorǵaý jáne sý tasqynynan tónetin qaýiptiń aldyn alý sharalaryn jedeldetýdi qadap tapsyrǵan.

– Qostanaıda myńnan asa adamdy qabyldaı alatyn 20 shaq­ty evakýasııalyq beket ju­mys istep jatyr. Qazir eva­kýasııalyq ortalyqtarda adam­dardyń ýaqytsha turýyna qajet jaǵdaıdyń bári jasalǵan. Azyq-túlik, tósek-oryn jetki­likti. Avtobýstar da daıyn tur. Keshe qala shetindegi saıajaılardan 218 adam evakýasııalandy. Olardyń altaýy ǵana «Drýjba» shıpajaıyna ornalasty, qalǵany týys-týǵandarynyń úıin panalaı turýdy jón kórdi. Evakýa­sııalaý áli de jalǵasady. Aby­roı bolǵanda, Tobyldan qaýip tónýi múmkin ekenin bizge aldyn ala eskertti. Kesheden beri jergilikti polısııa men TJ qyz­metkerleri saıajaılardy ara­lap, turǵyndarǵa jaǵdaıdy túsin­dirip, kóndirip, qaýipsiz jerge alyp shyǵyp jatyr. TJ rejimi engizildi, endi mundaı shuǵyl shara­lardy kúsheıtemiz, – dedi Qostanaı qalasynyń ákimi Marat Júndibaev.

Dál sol kúni Qostanaı men Tobyl qalasyn baılanystyratyn úsh kópirdiń ekeýi jabylyp, Tobyl, Qostanaı, Rýdnyı qalalary men Qonaı, Áljan, Mıchýrın eldi mekenderiniń ózen­ge qaraı jaqyn jatqan kóshe­lerinde evakýasııa bastaldy. Keshki saǵat 20.30-da oblystyq jedel shtab Qaratomar sý qoı­masynan sekýndyna 3 300 tekshe metr sý jiberile bastady degen habar taratty.

Tańerteń saǵat alty bolmaı Tobyl ózenine qa­raı asyqqanbyz. Ál-Farabı kóshe­sinen «Shaǵala» jaǵalaýyna túspek bolyp edik, polısııa kúzeti jibermedi. Táýelsizdik kóshesinen Qosta­naı aýdanyna qaraı shyǵatyn ortańǵy kópir ashyq tur eken. Tobyl qalasynyń ortalyǵyna deıin baryp qaıttyq. Kópirdiń eki jaǵy teńiz bolyp teńselip jatyr. Qostanaıdyń shetindegi Pıonerskaıa, Kolıosnyı, Krasnyı kýznes, Iýnyı boes kóshelerindegi úılerge sý kirgen, odan árirektegi jabyq Tennıs korty da sý ortasynda qalǵan sııaq­ty. Jaqyndap baryp, anyq­tap kóreıik dep edik, polısııa kúzetinen óte almadyq. Qostanaı men Tobyl qalasynyń ortasynda turǵan «Apelsın» saýda ortalyǵy sýǵa malynyp tur. «Aq shańyraq», «Granat» meıramhanalary da sý ortasynda qalǵan. Keshe ǵana eki ekskavator astyndaǵy úlken muzdardy shómishimen soqqylap syndyryp jatqan eski kópir de kórinbeı, sýdyń astynda jatyr.

Tobyl qalasyna kirip kórip edik, keshe turǵyndary evakýa­sııalanǵan Lenın kóshesiniń oń jaǵyn sý basqanymen, sol ja­ǵy qurǵaq jatyr eken. 40 let Oktıabrıa kóshesine de sý kire qoı­maǵan.

7 sáýirde tańerteń Qostanaı aýdanyna qarasty Altyndala aýylynda da evakýasııa bastaldy. Qostanaıdan shamamen 20 shaqyrymdaı jerde jatqan bul eldi mekenge de baryp, jaǵdaıdy kózimizben kórip, bir otbasyn kóshirisip qaıttyq. Aýyldyń ózen jaq betindegi eń shetki kóshesiniń turǵyndary túgeldeı kóship jatyr. Arnasynan aqqan qarǵyn sý men aýyldyń arasyn 50-aq metr bólip tur. Turǵyndar ózen deńgeıiniń jyldam kóterilip jatqanyna alańdaýly.

– Aýyldyń shetinde úlken shuń­qyr sııaqty jaıylym bar edi. Tereńdigi 5-7 metr bolady. Malymyzdy sol jerge jaıatynbyz. Sol jaıylym tolyp, Tobyl ózenge emes, teńizge uqsap barady. Mundaı sýdy buryn-sońdy kórgen joqpyz. Sýdyń ekpini qatty. Tańerteń saǵat 7.00-de kelip kórgenimde sý myna jyradan 1 metrdeı tómen bolyp turǵan. Qazir bir saǵattyń ishinde 80-90 sm-ge deıin kóterilgen. Dál osy ekpininen taımasa, úıimizge sý kirip ketýi múmkin, – dedi aýyl turǵyny Aınur Qudabaeva.

Altyndala aýylynyń baıy­r­­ǵy turǵyndary dál osyndaı sý tasqyny 2000 jyldyń 10 sáýi­rinde bolǵanyn aıtady. Biraq ol jolǵy sý mundaı qarqyndy bolmaǵan.

Qostanaıǵa qaıtyp oralǵany­myzda oblystyq jedel shtab saǵat 10.00-degi jaǵdaı boıynsha Karamtomar sý qoımasynan sýdyń aǵýy 3 250 m³/s deıin báseńdegenin málimdedi. Sońǵy málimet boıyn­sha, oblysta 7 487 adam evakýa­sııa­lanǵan, onyń ishinde 11 múmkin­digi shekteýli adam, 1 239 bala bar. Ýaqytsha ornalastyrý pýnkt­terin­de 943 adam turyp jatyr.

Eriktiler men qalanyń qara­paıym turǵyndary sý tasqynyna qarsy is-sharalardyń basyn­da júrgen kommýnaldyq qyzmet­ter­diń, memlekettik jáne quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetker­lerine kún-tún demeı ystyq ta­maq, shaı tasyp jantalasa shap­qy­lap júrgenin de aıta ketken jón.

Tobyldan tóngen qaýiptiń beti naqty qashan qaıtatyny belgisiz. Mamandar endi sýdyń qarqyny birte-birte báseńdeı beretinin aıtady. Alaıda qazirshe Tobyldyń aryny qatty. Búgin sý basqan bıznes nysandary men qalanyń shetki kóshelerindegi turǵyn úılerde qalǵan adamdar men úı janýarlary evakýasııalandy.

Qala ákimi jaǵdaıdyń qıyn ekenin, biraq eń bastysy adam shyǵyny joq ekenin aıtty.

– «Mohıto» demalys orny, «Apelsın» SO, Tennıs orta­ly­ǵy sýda qaldy. Sondaı-aq Qos­tanaıdyń shetindegi «Kolesnye rıady» eldi mekeninde 80 úıdi sý bas­ty. Sý basqan úılerdiń sany artýy nemese osymen toqtaýy múm­kin. Naqty aıta almaımyn. Ol jerden 6-7 kósheniń turǵyndary evakýasııa­landy. Úı janýarlary da qaýipsiz jerge shyǵaryldy. Úsh birdeı baý-baqsha birlestigi sýda qaldy. Biraq keıbir adamdar qaýipti tolyq sezinbeı, úı-jaılaryna oralyp jatyr eken. Olaı táýekel etýge bolmaıdy. Qaýipsiz oryndarda bolyńyzdar, – dedi ákim.

M.Júndibaevtyń aıtýynsha, Qostanaıda 754 adam eva­kýasııa­lanǵan. Onyń 31-i eva­kýasııalyq pýnktterge jaıǵassa, qalǵandary týys-týǵandaryna qonystanǵan. Eki qalany baılanystyratyn Koreı jáne KJBI kópiri jabyq. Qostanaı men Tobyl qalasynyń arasynda qazir tek ortalyq kópir arqyly ǵana baılanys bar.

– Táýelsizdik kóshesindegi ortalyq kópirde júk kólikteriniń júrýine shekteý qoıyldy. Tek jeńil kólikter júre alady. Alaı­da kólik aǵyny tym kóp. Sol se­bepti biz qala turǵyndarynan mańyzdy jumys bolmasa, qaty­­nasty barynsha azaıtýdy suraı­myz. Endi biz ınjenerlik jeli­lerdi qalypqa keltirýge jáne adamdardy evakýasııalaýǵa kúsh jumyl­dyramyz. Qosymsha Qostanaı aýdanyna da kómektesip jatyrmyz, – dedi M.Júndibaev.

Qostanaı oblysy