Jasandy bógetter buzylady

Atyraý oblysynyń ákimi Serik Shápke­novtiń aıtýynsha, 1994 jylǵy sý tasqynynan keıingi 30 jylda ózenderde sý azaıǵan. Sol sebepten bolar, sý arnalarynyń túbin tereńdetý jumysy uzaq ýaqyt boıy júrgizilmeı kelgen.

«Biraq bógetter nyǵaıtylmaǵan, jaǵalaý­dyń keıbir tusynda múldem alynyp tastal­ǵan. Sýdan qorǵaý aımaǵynan aýyl sharýa­shylyǵynyń qajettiligi úshin jer telimderi berilgen. О́zen arnalary tazartylmady. Endi bul jumystyń barlyǵyn óńirge tasqyn sý kelgenge deıin atqarýymyz kerek», dedi S.Shápkenov.

Bóget demekshi, Qulsary qalasyn Jem ózeniniń arnasynan tasqan sý basqan edi. Onyń sebebi keıin anyqtalatyn bolar. Degenmen oblys ákiminiń orynbasary Qaırat Nurtaevtyń aıtýyna qaraǵanda, Jem ózeniniń saǵasyn ashý úshin jasandy bógetterdi buzý qolǵa alynǵan.

«Birinshiden, bul – Jylyoı aýdanynyń eldi mekenderine tóngen qaýipti seıiltýdiń qadamy. Ekinshiden, ózen arnasyn burý úshin jasalyp otyr. О́ıtkeni buryn bul mańda kóptegen sharýa qojalyǵy sýdy jınap alý úshin aǵys kózin bitep tastaǵan. Jasandy bógetter turǵyzǵan. Bul Jem ózeniniń óz arnasymen aǵýyna úlken kedergi keltirip otyr. Sol sebepten bitelgen saǵalardy ashý úshin jasandy bógetterdi buzýdy bastady», deıdi Q.Nurtaev.

Oblys ákimi S.Shápkenovtiń pikirinshe, tabıǵı sıpattaǵy tótenshe jaǵdaı rejimin jarııalaýdyń birneshe maqsaty bar. Birin­shiden, sý tasqynyna tıimdi daıyndyqty uıymdastyrý kózdelgen. Ekinshiden, tehnıka­lar men jabdyqtar tartý, úshinshiden ǵyly­mı zertteýler júrgizý, óńirdegi ózen jaǵa­laýlaryn nyǵaıtý maqsatynda jarııalanǵan.

«О́ıtkeni Inder, Mahambet aýdandary men Atyraý qalasy tasqyn sý basý qaýpi bar aımaqqa jatady. Biraq qazir aldymen naqty myna aýyldy sý basady dep aıta almaımyz. Sý múldem kútpegen tustan kelýi múmkin. 1994 jylǵy derekterge súıensek, tasqyn sý Atyraý qalasyna Besikti jáne Damby aýyldarynyń tusynan kirýi múmkin», dep málimdedi Serik Shápkenov.

Ákimniń málimetinshe, qazir Jaıyq ózeninde geodezııalyq zertteýler júrgizilip jatyr. Mamandar qaýipti ýchaskelerdi anyqtaıdy. Sol ýchaskelerdi boılaı jaǵa­laýdy bekitý jumystaryn júrgizý, bógetter salyp, dambylardy bekitý qajet bolady.

«Tasqyn sýdyń qaýpin durys baǵalaý kerek. Sýdyń jolyn bógeýden eshqandaı paıda joq. Tasqyn sýdy Kaspıı teńizine quıatyndaı burý qajet», degen ustanymyn bildirdi oblys ákimi.

Jylyoı aýdanynyń ortalyǵy Qulsary qalasynan 30 myńǵa jýyq turǵyn qaýipsiz aımaqqa evakýasııalandy. Bul monoqala turǵyndarynyń jartysyna jýyǵyn quraıdy. Qazir munda er-azamattar ǵana qalǵan. Kúni-túni tynym tappaı, tipti kóz ilmeı júrgen olardyń maqsaty – kindik qany tamǵan, otba­sy­nyń shýaqty shyraǵy jaǵylǵan turǵyn úıin tasqyn sýdan saqtap qalý.

Monoqala degen ataýy bolǵanymen, Qul­sary birneshe shaǵyn aýdanǵa, tipti aýylǵa bólingen. Ár aýyldyń jigitteri qıyn sátte judyryqtaı jumylyp, jańadan bóget soǵyp, burynǵysyn nyǵaıtyp jatyr. Jigitterdiń aýyzbirligi – kópke úlgi bolarlyq ónege.

Qazir Qulsary qalasynda 5 myńǵa jýyq erikti bóget nyǵaıtýǵa atsalysyp júr. Sonyń biri Beıbarys Bekeshov 7-aýylda turady. Bes kúnnen beri úıine barmaı, dostarymen birge bes shaqyrym aýmaqqa jeti qabaty bar bóget turǵyzǵan.

«Biz úshin Qulsarydan ystyq, Qulsarydan qymbat meken joq. Qyzyqqa toly balalyq shaǵym ótken Qulsaryny qalaı qorǵamaımyn? Otanǵa degen súıispenshilik týǵan jerińdi qorǵaýdan bastalady», deıdi B.Bekeshov.

Bul qalaǵa Atyraý garnızonynyń 41433, 41321, 21642 áskerı bóliminiń áskerı qyzmetshileri de keldi. 41433 áskerı bóli­miniń rota komandıri, kapıtan Ramazan Odınaevtyń aıtýynsha, jeke quram tasqyn sý basqan «Dossor-Qulsary» baǵytyndaǵy joldy aınalyp ótken. Bul úshin 200 shaqyrymdy jaıaý júrýge májbúr bolǵan.

«Qulsary qalasyn tasqyn sýdan qor­ǵaý maqsatyndaǵy jaǵalaýdy nyǵaıtý jumys­taryna kirisken áskerı qyzmetshiler tańnan bastap myńnan asa qapqa topyraq toltyryp, bógetke tósedi. Qazir bul jumysqa Jylyoı aýdanynda 200-den asa áskerı qyzmetshi ju­myl­dyryldy», deıdi rota komandıri R.Odınaev.

Tasqyn sýǵa qarsy bógetti nyǵaıtý Inder, Mahambet aýdandarynda da qolǵa alyndy. Bul jumystan eńkeıgen káriden mekteptegi balaǵa deıin qol ushyn sozyp júr. Solardyń qatarynda Mahambet aýdanyndaǵy Beıbarys aýylynda turatyn Orynsha Qojıeva da bar. Kópti kórgen ájeniń jasy – 92-de. On bala­synan 16 nemere men 10 shóbere súıip otyr. «Pervomaıskıı» JShS-da, keıin zeı­netker­likke shyqqanǵa deıin mektepte jumys istegen.

Jaıyq ózenimen tasqyn sý keledi degendi estip, úıinde otyra almapty. Belin shart túıip, jaǵalaýdaǵy bógetti nyǵaıtyp jatqan aýyldastaryna kómekke umtyldy.

«Biraz jasqa keldim. Sondyqtan meniń qolymnan qum toltyrylatyn qapty jedel daıyndap otyrý ǵana keledi. Tabıǵattyń tosyn minezin boljaý múmkin emes. Osy jasyma deıin mundaıdyń talaıyn kórdik. Sý tasqyny sekildi tabıǵı apatqa aldyn ala daıyndalý kerek», deıdi Orynsha áje.

Jasy ulǵaısa da aýyldastarynan qalmaı, tasqynǵa qarsy kúreske kirisken ájeniń bul isi týraly áleýmettik jelide vıdeo tarady. Sol vıdeodan kórgen bolýy kerek, Prezıdent alǵysyn joldapty.

«Beıbarys aýylyndaǵy mektep ujymyna jaǵalaýdy nyǵaıtý jumysyna úles qostyńyz. Prezıdent sizdiń janqııarlyq eńbegińiz úshin alǵys aıtýdy tapsyrdy. Siz sý tasqynyna daıyndyq jumysyna úlesińizdi qosyp, jastarǵa úlgi kórsettińiz», dedi S.Shápkenov.

Atyraý oblysyna ár óńirden kómekke jedel jetken qutqarýshylar, eriktiler kóp. Máselen, Almaty oblysynan 115 adam, Aqtóbe óńirinen 20 áskerı keldi. Al Mańǵys­taý oblystyq tótenshe jaǵdaılar departa­mentiniń ókili Ǵabıt Omarovtyń aıtýynsha, kórshi óńirden 72 qutqarýshy kelgen.

«Bizdiń departamenttiń 27 qyzmetkeri Bereke aýylynda bir kúnde 3 myń qapqa qum toltyryp, 2,5 shaqyrym bóget soqtyq. Bes qaıyq, jeti arnaıy tehnıkamyz bar. О́zge qyzmetkerler sý basqan eldi mekenderdiń turǵyndaryn qaıyqpen tasymaldaý jumy­syna jumyldyryldy», dedi azamattyq qorǵaý podpolkovnıgi Ǵabıt Omarov.

Bereke aýylynyń turǵyny Azat Baıanov­tyń deregine súıensek, munda uzyndyǵy 3 sha­qyrym, bıiktigi 3 metr bóget soǵylyp jatyr. Aýylǵa jergilikti kompanııalar men mań­ǵystaýlyq kúsh qurylymdary jumylyp, turǵyndarmen birlese jumys atqaryp júr.

«Biz aýylymyzdy tasqyn sýdan qorǵap qalýǵa barymyzdy salamyz. Bastapqyda bógettiń bıiktigi alasa boldy. Turǵyndardyń atsalysýymen ákimdik, jergilikti mekemeler men mańǵystaýlyq kúsh qurylymdarynyń jumylýymen bógetti bıiktettik. Janar-jaǵarmaı, qajetti qural-jabdyqtar pen tehnıka jetkilikti. Jaıyq ózenine kelgen sýdyń deńgeıi qalypqa túskenshe, aýyldy qorǵaýdy jalǵastyra beremiz», dedi A.Baıanov.

Atyraý oblysy