Foto: TJM
Sý basý qaýpi seıile qoımaǵan Tobyl, Tintýir ózenderiniń boıyndaǵy eldi mekenderdiń ahýalyn jedel shtab jiti baqylap otyr. Oblys ortalyǵyna Tobyl ózeni arqyly kiretin úsh kópirdiń ekeýi jabyq tur. Sý tasqynynyń saldarynan 24 jol jabylyp edi, oblystyq jedel shtab 9 joldyń boıynda kólik qozǵalysy qaıta jandanǵanyn habarlady. Qalǵan joldardy qalpyna keltirý jumystary júrip jatyr.
«Tobyl ózenindegi sý deńgeıiniń kóterilýi jáne eldi mekenderdi sý basý qaýpine baılanysty ótken demalys kúnderi bar kúsh Qostanaı qalasy men Qostanaı aýdanyna jumyldyryldy. Osy rette erigen qar sýynyń aǵysyn basqa arnaǵa burý úshin aryq daıyndaý, ınertti materıaldar salynǵan qaptardy tóseý, sý sorý, jaǵalaýlardy nyǵaıtý sııaqty jumystar júzege asyryldy. Sý tasqyny kezeńinde shamamen 774 822 myń tekshe metr erigen qar sýy sorylyp, 74 299 myńnan asa qap, 7 265 tonna ınertti materıal tóseldi», dep habarlady oblystyq jedel shtab ókilderi.
Fedorov, Qarabalyq, Qarasý, Qostanaı, Áýlıekól, B.Maılın, Qostanaı aýdandarynda da erigen qar sýyn sorý, qap tóseý jumystary júrip jatyr. B.Maılın aýdanyna qarasty Áıet jáne Nıkolaev aýyldarynyń, Torǵaı óńirindegi birneshe eldi mekenniń turǵyndary úıine oraldy. Torǵaıdaǵy evakýasııa pýnktterinde jatqan Táýish, Kólqamys, Aralbaı eldi mekenderiniń turǵyndary aýyldaryna tikushaqpen jetkizildi. Tenteksaı aýylynan tórt otbasy ýaqytsha Jarkól aýylynda turatyn boldy. Jergilikti ákimdik olarǵa baspana berip, turmysqa qajetti zattarmen qamtamasyz etip otyr.
Torǵaı aýylyndaǵy evakýasııalyq pýnktterdegi barlyǵy 600-den asa adam aýyldaryna oralyp, evakýasııalyq ortalyqtar jabylǵan. Jergilikti bılik atalǵan aýyldardyń turǵyndarynyń turmysyna qajet azyq-túlik, kıim-keshekti tikushaqpen jetkizip berip jatyr. Mundaı kómek kólik qatynasy úzilgen eldi mekenderge jol qalpyna kelgenshe turaqty túrde kórsetiledi.
Sondaı-aq óńirde sý tasqyny saldarynan kelgen shyǵyndy esepteý, baǵalaý komıssııasy jumys isteıdi. Atalǵan komıssııaǵa Jangeldın aýdany boıynsha búginge deıin 58 ótinish kelip túsken. Munyń syrtynda, turǵyndarǵa 50 AEK kóleminde áleýmettik ótemaqy tólendi. 8 sáýirdegi málimet boıynsha 32 turǵynǵa 5,9 mln teńge áleýmettik kómek berilgen.
Sý tasqynyna qarsy is-sharalarǵa TJM, IIM, JAO, Qorǵanys mınıstrligi jáne basqa da uıymdardan barlyǵy 2 709 adam, 443 tehnıka, 144 motopompa, 29 júzý tehnıkasy, 3 áýe tehnıkasy jumyldyryldy. Volonterler kommýnaldyq qyzmet jumysshylaryn, memlekettik jáne quqyq qorǵaý organdarynyń kezekshi qyzmetkerlerin ystyq tamaqpen, sháımen qamtamasyz etip jatyr.
Úlken sý qoımalary jiberip jatqan sý mólsheri de azaıyp keledi. Máselen, Qaratomar sý qoımasy aǵyzyp jatqan sý mólsheri sekýndyna 2 200 tekshe metrge deıin azaıdy. Joǵarǵy Tobyl jáne Jelqýar sý qoımalarynan jiberilip jatqan sý mólsheri de azaıa tústi. Qostanaı qalasynyń shetindegi «Shaǵala» jaǵalaýynan da sýdyń 2-3 metr keri qaıtqanyn baıqaýǵa bolady. Áljan, Zarechnyı aýyldarynda da sý turǵyn úılerden 4 metr keıin shegingen.
Qaratomar, Joǵarǵy Tobyl, Jelqýar sý qoımalaryn baqylap otyrǵan sý mamandarynyń aıtýynsha, sý qoımalarynyń jaǵdaıy qanaǵattanarlyq jaǵdaıda, esh qaýip tónip turǵan joq. Alaıda «Qazgıdromet» jańbyr jaýady degen boljam jasap otyr. Jaýyn jaýsa, jaǵdaı sál kúrdelenýi múmkin. Qaratomardan shyǵyp jatqan sý mólsheri birazǵa deıin kúrt azaıyp ketpeıdi. О́ıtkeni sý qoımasyna Áıet, Tobyl ózenderi men Reseıden kiretin basqa da ózender arqyly erigen qar sýy tolassyz quıylyp jatyr.
«Biz 7 naýryzda óńirdegi sý qoımalaryna 700 mln tekshe metr sý jınalady degen boljam jasaǵanbyz. Alaıda topyraq qabatyna baılanǵan tońnyń qalyńdyǵy 1,5 metr bolǵandyqtan, sý jerge sińip úlgermeı, deni sý qoımalaryna kelip quıyldy. Munyń Orskidegi jaǵdaımen esh baılanysy joq. О́ıtkeni Tobyl-Torǵaı sý basseıni ol dambymen baılanyspaıdy. Sondaı-aq el ishinde bul sýdyń bári Reseıden kelip jatyr eken degen negizsiz áńgimeler de aıtylyp qalady. Iá, Tobyl men Áıetke quıatyn Syntasty, Birsýat, Qarǵaly Áıet, Arshaly Áıet ózenderi Reseıden kiredi. Ol jaqta da sý tasqyny bolyp jatyr. Sebebi jan-jaqtan kelip qosylatyn salalary kóp. Onyń ústine jer bederi de bizge qaraı eńisteı túsetinin eskerý kerek. Reseıdiń bizge jaqyn turǵan Bredınsk, Kotenınsk sý qoımalaryna ári ketkende 700 mln tekshe metr sý syıady. Al Joǵarǵy Tobyl, Qaratomar sý qoımalarynyń syıymdylyǵy 1,500 mlrd tekshe metr bolady. Iаǵnı bizdiń eki sý qoımamyzdy toltyrý úshin Reseıdikindeı shamamen 200 sý qoımasy kerek bolady. Keıbir adamdar Qaratomardaǵy sýdy túgel aǵyzyp jiberý kerek edi deıdi. Ony túgel aǵyzyp jiberýge bolmaıdy. О́ıtkeni Joǵarǵy Tobyl, Qaratomar sý qoımalary Lısakov, Rýdnyı qalalaryn kommýnaldyq-óndiristik sýmen qamtamasyz etip tur. Sondyqtan biz bul eki sý qoımasyn sý tasqynyna ázirlegende aýa raıy boljamyna súıene otyryp, meılinshe kóp mólsherde sý jiberý jumystaryn júrgizdik», deıdi Tobyl-Torǵaı ınspeksııasy memlekettik baqylaý bóliminiń basshysy Sergeı Muqashev.
Oblys ákiminiń aıtýynsha, sý tasqynynan zardap shekken turǵyndardyń bárine birjolǵy áleýmettik tólemder beriledi, sondaı-aq demeýshilik jáne gýmanıtarlyq kómek kórsetiledi. Búginge deıin 587 otbasyǵa 107,3 mln teńge tólengen.
Qostanaı oblysy
