Aslanbek QANSARBAEV: Tarıh – urpaqty tárbıeleıtin dáıekti qural

– Tarıh pániniń muǵalimine Youtube-ten arna ashýǵa ne túrtki boldy?

– Qarapaıym muǵalimmin, biraq tarıhqa kezdeısoq qosylǵan adam emespin. Taldyqorǵan qalasyndaǵy I.Jan­­sú­gi­rov atyndaǵy Jetisý mem­le­kettik ýnı­versıteti tarıh mamandyǵynyń túle­gimin. Tarıh páninen sabaq berip júr­ge­nime 23 jyldan asty. Tarıhqa degen qyzy­ǵý­shylyǵym bala kúnimnen bastaldy. Keıin qyzyǵýshylyǵym súıikti isime aınaldy. Youtube-ten arna ashqanǵa deıin óz salam boıynsha birqatar jetistikke de jettim. Mysaly, Qazaqstan tarıhy boıynsha mektep baǵdarlamasyna engen mýltımedııalyq prezentasııalar avtorymyn. «Habar» telearnasynda ulttyq oıyndar tarıhyna arnalǵan «Uly dala oıyndary» jobasynyń keńesshisi boldym. Youtube-ten arna ashý josparymda joq edi. Bul jobany 2019 jyly qolǵa ala bastadym.

Meni qýantqany – oqyrmannyń ta­rı­­­hyn tanýǵa degen qy­zy­ǵýshylyǵy. Aı­nal­dyrǵan 1-2 kúnniń ishinde alǵash­qy shyǵarylymdarym 100 myńdaǵan qaralym jınady. Oqyr­man suranysynyń kóptigi ózimdi de qyzyqtyra tústi. Jeke kitaphanamda myńdaǵan kitap bar. Osylaısha, ult tarıhyn zertteý­ge kirisip kettim. Zertteý barysynda qosymsha kóptegen málimet aldym. Mysaly, Alashtyń umyt qalǵan qaıratkerleri, Ekinshi dúnıejúzilik soǵystan keıin eleýsiz qalǵan qaharmandar men umyt qalǵan batyrlar týraly aıtylmaı, jazylmaı júrgen tyń derekterge qol jetkizdim. Bárinen buryn Youtube arnanyń ataýyn qoıý kerek boldy. Basynda aty-jónimmen asha salsam degen oı boldy. Oılana kele «AK-79» degen ataý berdim. Bul «Aslanbek Qansarbaı» degen aty-jónimniń qysqartylǵan nusqasy ǵana emes, ata-babamnyń kindik qany tamǵan Mataı degen stansada Kalashnıkov avtomatynyń alǵashqy nobaıy jasalǵan. Sol zaýytta atam da mańdaı terin tókken. Onyń ústine soǵysta ata-babamyz jaý­dy Kalashnıkov avtomatymen jeńip shyqty. Al men tarıhı maıdanǵa jol saldym. Jeńis alyp kelgen avtomattyń aty men jeńis dástúri jalǵassyn dep «AK» degen ataýǵa toqtaldym. Birinshi shyǵarylymnan keıin-aq myńdaǵan pikir jazyldy. Tarıhshy retinde oqyrmannyń suranysyn qanaǵattandyrýdy azamat­tyq paryzym dep uqtym. Sonyń arqa­synda bilim kókjıegimdi keńeıtip, kom­pıý­­terlik baǵ­darlamalarmen tanysyp, jańa tehno­lo­gııalardyń tilin úırene bastadym.

– Arnańyzdyń jumysyn jalǵyz júr­gizesiz be? Álde kómekshilerińiz bar ma?

– Qaralym kóbeıgen saıyn jumys qarqyny ósip otyrady eken. Biraq arnany jalǵyz ózim júrgizemin. Barlyq materıaldy ózim jınaımyn. Mátindi de jazyp, montaj, dybys qoıý jumysyn da ózim atqaramyn. Oqyrmandardyń saýalyna jaýap bergenge jubaıym kómek­tesedi. О́ıtkeni jazbanyń astyn­daǵy árbir pikirge júrekshe basyp, jaýap berip otyrý da, bolmasa jazy­lý­shy­lar­dyń suraqtaryn túrtip alyp, maǵan usyný da kádimgideı jumys.

– Oqyrman pikiriniń arasynda qan­daı­ qyzyqty usynys-tilek boldy? Bir­ge jumys isteýdi usynǵandar bar ma?

– Eger baıqasańyzdar, ár jazbamnyń aldynda ańdatpa beremin. Youtube arnamdy kórip júrgen bir oqyrmanym: «Sizge taqyrypqa sáıkes turaqty bir ańdatpa jasap bereıik» degen usynys tas­tady. Sóıtip, Serik degen baǵdarlamashy 2-3 túrli beıneańdatpa jasap berdi. Ol úshin alǵysymdy aıtamyn. Jalpy, qazir tarıhymyzǵa qatysty derekpen kómektesetin oqyrmanym óte kóp. Qolda bar málimetterin, qazaq tarıhyna qatysty túrli eńbegin, tyń derek usynatyndar bar. Olarmen múmkindiginshe kezdesip, keı­bir oı-pikirin tyńdaýǵa tyrysamyn. Mysaly, qazir oqyrmandarym Ekinshi dúnıejúzilik soǵysqa qatysyp, «Keńes Odaǵynyń Batyry» ataǵyna qoly jetpeı qalǵan Rakov degen qazaq týraly málimetterimen bólisip jatyr.

– Shyndyǵynda da, ár beıne­shy­­ǵa­ry­lymda tyń málimetter kóp aı­tylady. Qazaqstan tarıhy oqý­lyq­­tarynda joq málimetterge qol jet­ki­zý qıynǵa túspeı me?

– Keıbir derekti ashyq derek­kózderden jınaımyn. Jańa aıt­qandaı, jeke kitaphanamdaǵy oqý­lyqtardy qaraı­myn. Sondaı-aq Almatydaǵy J.Jabaev atyn­daǵy jasós­pi­rimder jáne Ulttyq kitaphananyń shań basqan muraǵatyn aqtaramyn. Qajetti aqparatty tolyq jınastyrǵannan keıin taldaý jasap, kózqarasymdy naqtylaımyn. Bilimim men tájirıbeme súıene otyryp jasaǵan shyǵarylym – jeke taldaýym men kóz­qara­symnyń nátıjesi.

– Bul derekterdiń barlyǵy kitap­hana sóresinde turǵan bolsa, jurt ja­dy­nan óship qalǵan batyrlarymyz Qazaqstan tarıhy oqýlyqtarynda nege aıtylmaıdy?

– О́kinishke qaraı, bizde «Qazaqstan tarıhy» oqýlyqtary ǵylymı tilmen jazylady. Keńes dáýirinen beri «tarıh – ǵylym, sondyqtan ǵylym tilimen jazylýy kerek» degen kózqaras ábden qalyptasqan. Osy pánnen sabaq berip kele jatqanyma biraz jyl boldy. Baıqaǵanym, oqýshylardan bas­tap stýdentterge deıin ǵylym tili aýyr. Sondyqtan olar tarıh pánine qyzyǵýshylyq tanytpaıdy. Al tarıhty oqytýdyń basty maqsaty – qazaq bolǵanyn maqtanysh etetindeı ulttyq sezimdi darytý, osy arqyly otan­shyldyqty dáripteý. О́ıtkeni otanshyldyqqa baýlýdyń eń bas­ty quraly – tarıh páni. Jastardy jalyqtyryp, oqyrmannyń oıyn san-saqqa bólmeý úshin tarıhı derekterdi túsinikti, jeńil tilmen jetkizýge tyrysamyn. Elimizde tili men dini basqa kóptegen etnos ókili turady. О́kinishke qaraı, óz tilinde emes, orys tilinde oılaıtyn otandastarymyz da bar. Olardyń barlyǵyn patrıot emes dep aıtýǵa bolmaıdy. Sondyqtan eki tilde de beıneshyǵarylym túsiremin. Eliniń tarıhyn bilip, qazaq bolyp týǵanyn maqtanysh etetindeı sezim otyn tutatyp jatsam, maqsatyma jetkenim. Al ózge etnos ókilderi qandaı halyqtyń ortasynda turyp jatqanyn bilip jatsa, artyq bolmaıdy.

– Kópshiliktiń kózaıymyna aınalǵan arnańyzǵa tıisti mınıstrlikter tarapynan qyzyǵýshylyq tanytqan kezi bola ma?

– О́kinishke qaraı, quzyrly oryndardan qyzyǵýshylyq tanytqan eshkim joq. О́zim de shyqqan emespin. Biraq málimetterimdi surap, qajetterine paıdalanýǵa ruqsat alatyn avtorlar men murajaı qyzmetkerleri bar. Jaqynda ǵana «Otrarskıı kýpes» kitabynyń avtory shyǵyp, saq taıpalaryna qatysty málimetterimdi paıdalanýǵa ruqsat surady. Osyndaı jekelengen adamdar shyǵyp jatady. Olardyń eshqaısysyn betinen qaqqan kezim joq. Kerisinshe qoldan kelgenshe bar bilgen-túıgenimdi tosýǵa asyqpyn. Sebebi, bizdiń ılegenimiz bir teriniń pushpaǵy. Eger memleket tarapynan tarıhymyzǵa qatysty birlesip jumys isteýge usynys bolsa, qoldan kelgendi aıanyp qalmaımyn. Alaıda «memleket nazary aýmady» dep otyra da almaımyn. Bilgenimdi memleketke mindet qylatyn oıym joq. Sondyqtan ár qazaq ata-babasyn tanyp, óz tarıhymen tynystap ósýge tamshydaı úlesimdi qosýǵa tıistimin dep sanaımyn.

– Jańa kórshi eldiń oqýlyqtarymen tanystym dep qaldyńyz. Bizdiń oqýlyqtarǵa engizilmegen belgisiz batyrlarymyz olardyń kitaptarynda aıtyla ma?

– Bar. Sońǵy 4-5 jylda shyqqan Reseıdiń ekinshi dúnıejúzilik soǵysy týraly tarıh oqýlyqtaryndaǵy taraýlarda «Reıhstagqa birinshi bolyp tý tikken – Raqymjan Qoshqarbaev» degen málimet berilgen. О́zbekstannyń tarıh oqýlyqtarynda qazaqtan shyqqan general Sabyr Rahımovty keltiredi. Munda batyrlarymyzdy mansuqtaı almaı jatqan ózimiz sekildimiz. Tarıh pániniń muǵalimi, oqyrman retinde de bizdegi oqýlyqtardaǵy málimetterge kóńilim tolmaıdy. Sebebi bizdegi tarıh oqýlyqtarymen balalardyń boıyndaǵy otanshyldyq sezimdi oıatý múmkin emes. Oqýlyqtardy, sóz joq, myqty ǵalymdar jazatyn shyǵar. Biraq onyń oqyrmany oqýshy ekenin esten shyǵarmaǵan durys.

– Tarıhı derekterińizdiń arasynda daý­ týdyryp júrgen qandaı taqyryp bar?

– «Qazaq halqynyń Reseı ımperııasyna qosylýy» degen taqyryp áli kúnge deıin ıtjyǵysqa túsip kele jatyr. Tarıhshylardyń baılamyna súıensek, qazaq halqy táýelsizdigin qorǵaı almaı, Reseı ımperııasynyń qamqorlyǵyna kirgen. Osy pikirge qarama-qaıshy keletin birneshe beınejazbamdy shyǵardym. Sonda ózimiz ańyz qylyp aıtqan Qabanbaı, Bógenbaı, Raıymbek batyrlardyń eńbegin joqqa shyǵaramyz ba? Ábilqaıyr hannyń tulǵalyq qasıetterine qarsy keletin mysaldardy keltire alamyn. Biz tek Abylaıdy dáriptep, Ábilqaıyrdy satqyn retinde qaraımyz. Biraq ol da – qazaqtyń qalyń qolyn bastaǵan bas sardary. Qarasaı batyrdy da moıyndaǵysy kelmeıtinder bar. Orbulaq shaıqasynda qazaqtyń birneshe batyry qolyna qarý alyp jońǵarlarǵa toıtarys bergen kezderi bar. Biraq ony da joqqa shyǵarǵysy keletin tarıhshylar bar. Al eń kóp talqylaýǵa túsken beınejazbamnyń biri «qazaq» sóziniń maǵynasyna qatysty taqyryp. «Qazaq» sózi ejelgi túrki sózinen alǵanda «qa» – «naǵyz, shynaıy», «zaq», ıaǵnı «saq» degendi bildiredi. Sonda «qazaq» sózi «naǵyz saq halqynyń murageri» degen maǵynany bildiredi emes pe?..

– Ekinshi dúnıejúzilik soǵysta erlik kórsetip, umyt qalǵan qansha baty­ry­myz týraly derek jına­dyńyz?

– Soǵysta kózsiz erlik kórsetse de, keńes ókimeti, keıin Qazaqstan bıligi umyt qaldyrǵan, biraq halyq ózi umytpaǵan, urpaǵy ulyqtaǵan 50-ge jýyq batyr týra­ly aıtyldy. Qolymda áli de kóp derek bar. Alaıda oqyrmanymdy jalyqtyryp almaý maqsatynda aralas taqyryptardy da berip otyrýǵa tyrysamyn. Áıtpegende qolymda áli de 20-ǵa jýyq osyndaı ataq-dańqqa bólenýge tıis, biraq batyr ataǵy berilmegen erlerdiń deregi bar. Qazaq batyrlary keńes áskeri qatarynda ǵana bolǵan joq. El táýelsizdigi úshin maıdannyń ar jaǵynda da qarýmen, qalammen soǵysqan batyrlarymyz bar. Mysaly, Mustafa Shoqaıǵa áli de kóz­qaras ártúrli. Ol halqynyń azat­tyǵy úshin kúreskeni tarıhta taıǵa tań­ba basqandaı jazylǵan. Túrkistan legıo­nyn basqarǵan birneshe qazaq aza­maty týraly beınejazba berdim. Olar da qazaq tarıhynda laıyqty baǵa­syn almaı otyr. Taǵy bir aıtarym Ekin­shi dúnıejúzilik soǵysty «Uly Otan soǵysy» dep ataýǵa qarsymyn. Qazaq tarıhyndaǵy «Uly Otan soǵysy» dep qazaqtyń táýelsizdigi úshin 300 jyl boıy jońǵarlarmen arpalysqan soǵysty ataý kerek.

– Joǵalǵan batyrlar týraly máli­met­­terdi qaı­dan alasyz?

– Tarıhtyń bir sıqyry osynda. Mysaly, bir batyr týraly materıal izdestirip jatqanda, kelesi bir batyr­dyń aty-jóni aldymnan shyǵady. Qazir de maıdan dalasynda erlik kórsetip, esimi eleýsiz qalǵan taǵy bir qazaq batyrynyń deregin jınap júrmin. Ol Ekinshi dúnıejúzilik soǵys aıaqtalyp, Reıhstag alynǵan kezde Berlınge eń birinshi bolyp kirgen tanktiń komandıri bolǵan. Keıin marshal G.Jýkovtyń tikeleı buıryǵymen sol qazaqtyń jigiti basqarǵan tanki Reıhstagtyń aldynda úlken postamentpen birge qoıylady. Ol týraly keńes ókimeti kezinde «Osvobojdenıe» degen úlken drama túsirilgen. Qýanǵalı Iharov sekildi batyrymyzdy tarıhshylar joqqa shyǵarýǵa tyrysady. Alaıda ol Jýkovtyń memýarynda aıtyl­ǵan batyr. Sol kisiniń tikeleı urpaǵynda batyrdyń marapattary saq­taý­ly. О́kinishtisi, biz bar batyrdy maqtaǵansha, oıdan shyǵaryp alǵan «batyrlardy» marapattaǵanǵa áýespiz. Al sol Qýanǵalı Iharovtyń atymen atalatyn sýasty kemesi Reseı murajaıynyń aldynda qoıylǵan. Qajymuqannyń Stalınge syıǵa tartqan ushaǵy da Kremldiń mýzeıinde tur. Ispanııada soǵysqan tuńǵysh qazaq ushqyshyn qalaı umyt qaldyramyz?

Qajytaı Shalabaev, Jaqypbek Mal­dy­­baev, Táńirbergen Qalılahan, Qalı Áldı­­bekov sekildi batyrlardyń deregi arhıvte saqtalǵan, tikeleı urpaqtary da bar. Máselen, Moldovada jaýmen jalǵyz arpalysyp, erlik kórsetken qazaq batyry týraly málimet shyqty. Sol kisiniń tikeleı urpaǵy elimizde belgili azamat eken. Shyn nıettense, bul málimetterdi kez kelgen adam taba alady.

Nemisterdiń ózi «Qara saıtan», keńes áskerinde «Qara barys» dep ataǵan Muhamedjan Baıtenov degen qazaq jaýyngeri bolǵan. О́kinishtisi, kózsiz erligi elenbedi. «Keńes Odaǵynyń Batyry» ataǵyn ala almaı ketti. Alash­orda qaı­rat­keriniń uly bolǵan Qalıhan Sársenov keńes ókimetiniń tyńshysy bolǵan. Ol týraly da jaq ashqymyz kelmeıdi. Keńes ókimeti kezinde Ispanııaǵa baryp eń birinshi qazaqtan shyqqan joı­ǵysh-ushqysh bolǵan, fashısterdiń «Legıon Kon­dor» degen ataqty joı­ǵysh-ushaqtaryna qarsy soǵysyp, toıtarys bergen Jaqypbek Maldybaevty áli kúnge deıin moıyndamaý mıǵa qonbaıdy. Oǵan da «Keńes Odaǵynyń Batyry» ataǵy berilmedi. Al qyzyl áskerde eń kóp áskerı ushý jasaǵan Qajytaı Shalabaevty keńes ókimeti umyt qaldyrsa da, urpaǵynyń jadynan óshpeýge tıis edi. Ol 600-den asa áýege kóterilip, erlik jasaǵan. Ne degen sheberlik, erlik deseńizshi? Eń qyzyǵy, 200–300 ret kókke kóterilgen ushqyshtarǵa eki márte, tipti úsh márte «Keńes Odaǵynyń Batyry» berilip jatqanda, bizdiń batyrǵa birde-bir ataq buıyrmaǵan. Tank brıgadasyn basqarǵan tuńǵysh qazaq Qalı Áldıbekov soǵysta erlikpen kóz jumǵan. Áıtse de oǵan general ataǵy sol boıy berilmegen. 22 jasynda erlik kórsetken teńiz flotynyń erjúrek batyry Jappasbaı Nurseıitov pen ataqty mergen Ybyraı Súleımenov bir ret emes, birneshe ret «Keńes Odaǵynyń Batyry» ataǵyna usynylǵan kepildemeleri tur. О́kinishke qaraı, olarǵa da laıyqty qurmet kórsetilmeı ketti.

– Táýelsizdigimiz qolymyzda tur­ǵan­da batyrlardyń erligin dáripteýge ne kedergi?

– Qazaqstan tarıhshylary esh­qan­daı eńbek shyǵaryp jatqan joq dep aıta almaımyn. Tyń derekterdi shy­ǵaryp jatyr. Biraq zerttelgen dúnıe durys qorytylmaıdy, óz deń­geıinde dáriptelmeıdi. Sol úshin Úkimet tarapynan tarıhshylarǵa naqty bekitilgen nusqaýlyq berilýi kerek. Bizde tarıhshylarǵa barynsha erkindik berilgen. Memleket tarıhty basqarýy kerek. Tarıh – urpaqty tárbıeleıtin ulttyq qural. Al ulttyq quralǵa ıe bola almasaq, erteńgi jas urpaqtyń boıyndaǵy ultshyldyq qasıetti joǵaltyp alamyz. Saldarynan áýesqoı tarıhshylar kóbeıip ketedi. Al olar tarıhqa durys baǵa berip, qoryta almaıdy. Sondyqtan ulttyq tarıhshylardyń rólin ulǵaıtý kerek. Bul memlekettiń ǵana qolynan keledi. Mysaly, Alash Respýblıkasyn keńestiń quramyndaǵy avtonomııa­ly res­pýblıka retinde kórsetemiz. Bul – eń bas­ty qatelik. Sol kezeńde avtonomııa degen sózdiń maǵynasy basqa boldy. Sol sebepti Alashorda úkimetin táýelsiz memleket retinde nasıhattaýdan seskenbeý kerek. «Alash avtonomııasy» degen termındi tildik qorymyzdan da, tarıhymyzdan da syzyp, «Alash Respýblıkasy» dep oqytý kerek. Odan qalsa Alash tarıhyn zertteý­de áli kúnge deıin repressııaǵa ushyraǵan ǵana Alash qaıratkerlerin dáripteýge tyrysamyz. Biraq olardyń repressııadan aman qalǵandary da boldy. Biz tek Ahmet, Álıhan, Mirjaqyp, Maǵjanmen shektelip qaldyq. Qazirgi oqýlyqtar Alash qaıratkerleriniń qyzmeti 1919–1920 jyldan keıin toqtap qalǵandaı etip kórsetedi. Ult úshin kúresin tastamaı, ult-azattyq qyzmetin jalǵastyrǵandar týraly nege aıtpaımyz? Alash qaıratkerlerine qurban retinde qaraýdy qoıyp, olardy ulttyq namystyń týy retinde dáripteýge tıispiz. Mysaly, Álıhan Bókeıhanmen birge Alashordanyń basshylyǵyna ta­las­­qan Baqtygereı Qulmanovtyń qaı­rat­­kerligi kóleńkede qalyp qoıdy. 12 til bilgen Ahmet Jubanovtyń aǵasy Qudaıbergen Jubanovty, Jumaqan Kúderındi nege aıtpasqa? Álibı Jan­gel­dındi de keńes ókimeti kezinde dáriptep, qazir joqqa shyǵaryp jatyrmyz. Kezinde Goloshekınge qarsy shyqqan onyń da qazaq eline jasap ketken dúnıesi bar. Jurttyń jaıy úshin Goloshekınge ashyq qarsy turǵan Jalaý Myńbaevty tereń aıtpaımyz.

– Bilgen-tergenińizdi kitap qylyp shyǵarý oıyńyzda bar ma? Aldaǵy maqsat qandaı?

– Armanym – Qazaqstan tarıhynyń bala­ma­ oqýlyǵyn shyǵarý. Maqsatymnyń jú­ze­ge asaryn ýaqyt kórsetedi. О́ıtkeni ki­tap basyp shyǵarýǵa kóp qarajat kerek.

– Derek pen dáıekti izdestirýdiń ózine ýaqyttan bólek, qarjylaı qol­daý kerek ekenin bilemiz. Qarjylyq máse­lelerdi qalaı sheship jatyrsyz?

– Ras, kóbine jınaǵan qarajatyma jazǵy demalys kezinde aıaǵym jetetin jerlerge baryp, kerekti kitaptar men gazet-jýrnaldardy satyp alýǵa tyrysamyn. Otbasym da buǵan túsinistikpen qaraıdy. Baıqasańyzdar, árbir beıne­shyǵa­rylymnyń astyna jeke shotymdy kór­se­temin. Sol jerge halyq 100, 200 teńge bolsa da salyp jatady. Jına­l­ǵan qarajat kóp emes. Biraq oqyr­man­da­rym­nan jınalǵan árbir tıyn tarıhymyzdy taný­ǵa tamshydaı kómegin tıgizip jatyr.

– Tarıhshy retinde sizdi qandaı másele tolǵandyryp júr? О́zekti suraq retinde neni aıtar edińiz?

– Qazaqstan tarıhyna qatysty bir kózqaras qalyptastyratyn ýaqyt keldi. Keminde «qazaq» degen sózde bir mámilege kelýge tıispiz. Memleket osy máselege kirisip, eń kóp dáleli bar teorııany bekitip bersin. Qazaq handyǵynyń qurylǵan ýaqytyna da memleket aralasyp, tarıhymyzdy dáripteýdi naqty sannan bastaıyq. Reseı ımperııasyna qosylǵanymyz týraly tarıhı derekte de mámilege kelgen durys. О́ıtkeni jastardyń mıy ashyp ketti. Balalarymyz 5-synypta basqa, 6-synypqa barǵanda múlde basqa oqýlyq oqıdy. Ár oqý­lyqta túrli kóz­qaras. Bul beıbereket jal­ǵasa beretin bolsa, balalardyń tarıhqa de­gen qyzyǵýshylyǵy jo­ǵalady. Sondyqtan mem­le­kettiń tarıh ǵyly­myn biriz­den­dirýge aralasatyn kezi keldi. Túrkiler men saqtardyń baılanysyna durys anyqtama bere almaı kelemiz. Mysaly, Úısin memleketi osydan 2000 jyl bury ózderin «qazaqpyz» dep ataǵan. Oǵan Qytaıdyń tarıhı dáleli bar. Al biz ony da áli kúnge deıin aıtýdan qorqamyz. О́zbekter Ámir Temirdi biraýyzdan «ózbek» dep atap ketti. Basqalardyń pikiri olar úshin mańyzdy bolǵan joq. Ámir Temirdiń týǵan kúnin ulttyq merekege aınaldyryp jiberdi. Jastaryn solaı tárbıelep jatyr. Bizde de ult qaharmanyna aınaldyratyn tulǵa barshylyq. Mysaly, búkil musylman álemi moıyndaǵan Qoja Ahmet Iаsaýı babamyzdyń qazaq jerinde týylǵany, topyraǵymyzda jerlengeni aqıqat. Endi nege qazaq ekenin aıtýdan qorqamyz? Shyńǵys hannyń qasynda júrgen qanshama serigi qazaq elin quraǵan taıpalardan shyqqan. Solardy nege dáriptemeske? Jan-jaqqa jaltaqtaýdy qoıyp, jas­tar boıyndaǵy rýhty oıatý úshin ult qaharmandarymyzben maqtana alatyndaı kúnge jetýimiz qajet. Qazaq bıligi tól tarıhyn óz qolyna alatyn kez keldi. Jastarymyz jahandaný zamanynda ózge órkenıetke jutylyp ketpes úshin ult tarıhynan sýsyndap ósýge tıis.

Áńgimelesken –

Jadyra MÚSILIM,

«Egemen Qazaqstan»