Mýzyka sabaǵy

Múmkin, qaraýyta enip, qusha­ǵyna qu­laıtyn tuńǵıyq tún­de áldebir qııal kezgen sá­tińizdiń tym ásershil áýeni qa­lyp qoıdy ma eken. Bálkim ony ózińiz de sezbeısiz. Bálkim uıqyǵa shomǵan juldyzdy tún tyl­symǵa boılatyp, óz qudiretin tanytqysy kele me? Siz oǵan ımandaı senesiz. Sebebi shynaıy sezim búrkeý astynda, qyzyqtyń deni qaltarysta, perde tasasynda oıanady. Túnegi mol túnnen keıin alaýlap atar tańnyń baryn, qyzyrap shyqqan kúnniń shuǵylasyn sanańyzǵa qondyra alasyz ba? Biz búgin mysalǵa alǵan qylqalam ıesi Iаn Vermeer mýzyka sabaǵynda osyǵan jaýap izdeıdi.

Kókjıekten etegi domala­na shoǵyrlanǵan qazbaýyr bult­tar qarasy sulbalanady. Oǵan avtordyń kóńili bólingen de joq. Qaıta sol beımaza bult­tardyń arasynan baladaı sy­ǵalaǵan kúnniń shapaǵyna sho­myl­ǵan keńistikten keremet izdeıdi. Ony tabady da. Qa­rańyzshy, keneptegi barlyq áreket mozaıkalyq vıtrajdar arqyly kúńgirttengen úlken bólmede ótedi. Adam janynyń tynyshtyǵy, jadynyń kúızelýi, ónerge qushtarlyq, jańarynyń talmaýraýy, jaqyndap ketseń úrketin, jaryqta júrseń saǵy­natyn mezettiń yrǵaǵy kompo­zııasynyń ishki áleminen kórinis tabady.

«Mýzyka sabaǵy» týyndysy 1662-1665 jyldar aralyǵynda jazylǵan. Ony jazý barysynda avtor maıdy kóbirek paıdalanady. 1696 jyldan bastap kartına Ulybrıtanııanyń Koroldik kolleksııasynyń bóligine enedi. Eń qyzyǵy, qoltańbany sheshý kezinde jiberilgen qateliktiń kesirinen avtorlyq quqyq úlken Frans van Mıerıske berilgen. Osylaısha, eki ǵasyrdaı ýaqyt sheńberinde Vermeerdiń eńbegi ózgeniń enshisine baılanyp keledi. О́nertanýshylardyń jiti zertteýiniń nátıjesinde 1866 jyly kartınanyń naǵyz avtory tabyldy.  Ol – gollandyq dańqty sýretker Iаn Vermeer edi.

Kompozısııaǵa kóz salsańyz, bóten eshteńe joq sekildi. Oqyr­mannyń kózi birden pıanıno men arqasyn kórermenge bergen qyzǵa túsedi. Onyń qasyna kez kelgen sátte oqýshynyń kóńilin kóterýge, paıdaly keńes berýge daıyn qart ustaz tiginen tik tur. Aspaptyń joǵary jaǵynda oqýshy qyzdyń ásem dıdaryn áshkerelep turǵan aına ornalasqan. Fortepıano­nyń oń jaǵynda, muǵalimniń artynda úlken kartına kórinedi. Onda beınelengen sıýjet kórermenge belgisiz. Qyzdyń aıaq jaǵynan ishek­ti mýzykalyq aspapty ańdaı­syz, ıakı ne kontrabasty nemese domrany kóre alasyz.

Sýrettiń birinshi planyn aýyr dastarqanmen jabylǵan úlken ústel alyp jatyr, onyń ushtary edenge túsedi. Ústeldiń ústinde turǵan jalǵyz zat – aq quman. Sol detal kartınaǵa erekshe jaryq berip turǵandaı. Tipti qabyr­ǵanyń ne edendegi aq tóseme tas­tar­dyń túsine qaraǵanda quman ashyq hám sáýleli reńk beredi. Sýretkerdiń mundaı qadamǵa barý sebebi tazalyqqa baǵyttalsa kerek. Múmkin bólmeden ońashalyq, oqshaýlyq izdeý. Móldirliktiń túsin, tazalyqtyń álpetin alaba­jaq boıaýmen, kópirtpe tústermen álemeshtep bermese kerek-ti.

Sýretshi keıipkerleriniń kıimine erekshe mán bergeni anyq baıqalady. Muǵalim aq man­jetteri bar qatań qara kos­tıým kıgen. Denesin baılap tur­ǵan beldemshe men súıenetin taıa­ǵyna qaraǵanda ol joǵarǵy tap­qa jatady. Sirá, keneptegi qyz jıeni nemese qyzy bolýy da ǵa­jap emes. Qyz bala sol kezdegi ádet-ǵuryp boıynsha birneshe beldemsheden turatyn uzyn kóı­lek kıgen. Ústińgi ıýbkasy qara, tómengisi qyzyl. Kóılektiń jo­ǵarǵy jaǵy aq tústi. Ol tómengi sy­nyptyń oqýshysy emes, eseı­gen hám ustazyn yjdaǵattylyqpen tyńdap tur. Sol dáýirde mýzykaǵa baýlý tek aqsúıekterge tán is edi. Sondyqtan eki keıipkerdiń boıynan tektilik sarynyn baıqaısyz.

Terezelerdiń, aq qabyrǵalar­dyń jáne qumyra men aınanyń kómegimen jasalǵan keıbir ja­ryq oıyndarynyń bolýyna qaramastan, jalpy sýret óte bulyńǵyr. Oqyrmandy qyzyqqa batyrý úshin kóldeneń kóz, bógde tyqyr battastyrmaǵan. Biz­dińshe, bul eńbek tapsyryspen jazylǵan sekildi. Búginde quny birneshe mıllıardty quraıdy. Kez kelgen sýretker úlken bir dú­nıeni ómirge alyp kelerde kóp oılanyp, úmit pen kúdiktiń tegeýrindi arpalysyna túsip, aryp-ashady. Talaı jyldan keıin qylqalam sheberiniń ózine oral­ǵan shyǵarma onyń ónerge de­gen jankeshtiliginiń aıǵaǵy bolar.  Bizdińshe, solaı...