Qaısymyz da aýylymyzdy saǵynamyz. Ata-ájelerimiz – bir óńirde týyp, bir-birimen syılasyp ótken jandar. Sáken Júsipahmetulynyń atasy Áshim aqsaqal «Frýnze» ujymsharynyń tóraǵasy retinde, al ata-ájem qanattas ujymsharda kún-tún demeı ter tógipti. Eńbek adamy qaı kezde de qadirlendi. Jurt Áshim atamyzdyń sharýashylyq basqarý tásilin ańyz etip aıtatyn.
Sákeń ekeýmiz birimiz qalada, ekinshimiz aýylda óssek te, el tárbıesi men dástúrin aıryqsha sezinýshi edik. Stýdenttik shaqtyń izdenisi, talaby, birligi bárimizdi shyńdaı tústi. Keıin ómirdiń qýanyshy men qaıǵysyn qatar ótkerip, qyzmettiń de bel-belesin abyroımen meńgerip, ata-baba arýaǵyna, amanatyna kir keltirmeýge tyrystyq.
Ádette, jas áriptesterge Sáken Júsipahmetulynyń ómirlik ustanymy men qyzmet mektebin úlgi etýdi durys sanaımyn. Sebebi halqymyzda «Qaraǵaıǵa qarap tal óser» degen naqyl bar. Sáken Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń zań fakýltetinde oqyp júrgende-aq alǵyrlyǵymen qatarynyń aldy boldy. Fakýltet ǵylymı tájirıbelik keńesiniń múshesi, qoǵamdyq jumystardyń belsendisi, stýdenttik sport jarystarynyń jeńimpazy, t.b. aıtýly jetistikteri az emes edi. Bul talpynysy nátıje berip, ýnıversıtettiń 350-ge jýyq túleginiń ishinen úsh bitirýshiniń biri bolyp prokýratýra organyna joldama aldy. 1986 jyly Sáken Arys qalasy prokýrorynyń kómekshisi qyzmetine taǵaıyndaldy. Oqýdy bitire sala jaýapty qyzmetti senip tapsyrý onyń alǵyrlyǵy men aıryqsha jaýapkershiligin aıǵaqtasa kerek.
Men bul kezde Aqtóbe qalasynyń prokýratýrasynda tergeýshilik qyzmetimdi bastaǵan edim. Birde Shymkentten Aqtóbege ketip bara jatyp Sákeńmen jolyǵyp, qyzmeti men otbasyndaǵy jaı-kúımen tanystym. Sonda baıqaǵanym: áriptesim otbasyna da, jumysyna da asa jaýapkershilikpen qarap, bárin tap-tuınaqtaı úılestire biledi eken. Bul – qaı sala úshin de mańyzdy qasıet.
1989 jyly Ońtústik Qazaqstan oblystyq prokýratýrasynyń jalpy qadaǵalaý bóliminiń prokýrory qyzmetine joǵarylap, Aqtóbede ótken KSRO Bas prokýratýrasynyń kóshpeli jınalysyna jas ta bolsa óz oblysy atynan qatysqany esimde. Sonda Sákenniń janashyrlyǵy ǵoı, Aqtóbedegi meniń jaǵdaıymdy da eskerip, týǵan óńirime aýystyrýdyń qamyn oılastyrypty. Sol joly oblys prokýrory V.Shvedıýkke men týraly minezdeme bildirip, Aqtóbe oblysynyń prokýrory A.Hegaıdyń jibermeımin degenine qaramastan ońtústikke aýysýyma baryn saldy. Qysqasy, kóp uzamaı Shymkentke oralyp, Sákeń ekeýmiz bir kabınette otyratyn boldyq. Bul jerde sol jyldardyń bir ereksheligin de aıtqym keledi: bizdiń zamandastar ózin bala jastan oqytyp-toqytqan, ósirip-tárbıelegen jerge eńbek sińirýdi paryz sanaıtyn. Osy baǵytta da Sáken Júsipahmetuly bizge ónege boldy.
Ońtústiktegi qyzmet jyldarymyzda Sákeńniń tikeleı yqpalymen ómirimizde aıtýly kásibı, adamı bel-belester ótti. Ata-analarymyz da, áriptes-zamandastarymyz da bul syılastyqqa qýanyp, tileýlestik bildirdi. Osy jerde aıta ketetin bir másele – Sákeńniń jumystan tys ýaqyttaǵy eńbekqorlyǵy. Ol – Aqsý eldi mekeninen jurt qatarly jer telimin alyp, óz qolymen baspana turǵyzyp, mal ustap, otbasynyń jaǵdaıyn mańdaı terimen jaqsartqan adam. Muny kórip, áriptes jas ta, jasamys ta Sáken Júsipahmetulyna boı túzeıtin.
Sáken Abdollanyń kásip pen eńbekke degen adaldyǵyn eskergen sala basshylyǵy ony oblystyq Ádilet departamenti basshysynyń orynbasary qyzmetine taǵaıyndady. Osynda biraz ýaqyt qyzmet atqarǵan soń, taǵy da jaýapkershiligi men bastamashyldyǵy elenip, Ońtústik Qazaqstan oblystyq sottyń sýdıasy laýazymyna saılandy. Sol kezde óziniń ornyna meni laıyqty dep, mekeme basshysyna usynys jasaǵany maǵan zor áser etti.
Sáken Júsipahmetuly oblystyq sottyń sýdıasy qyzmetin atqarǵan kezinde eki adamǵa qatysty aıyptaý úkimin shyǵaryp, atý jazasyn taǵaıyndaǵany jáne ol zańdy kúshine enip, oryndalǵanǵa deıin úlken jaýapkershilikti sezinip, qatty qobaljyǵany jadymyzda. Mundaı kezde zańger azamatta ádildik pen jaýapkershilik, batyldyq pen tabandylyq bolý qajettigin Sákeńe qarap túsindik. 1996 jyly ol kisi Ońtústik Qazaqstan oblysy Ádilet departamentiniń basshysy qyzmetine taǵaıyndaldy. Onyń boıyndaǵy qara qyldy qaq jaratyn ádildik qasıet odan saıyn jarqyraı kórindi. Sala jáne oblys basshylyǵy, óńir halqy onyń boıynan jas bolsa da tegeýrindi kásibı biliktilikti baıqady. Sákeńniń jetekshiligimen ujymymyz memleket júktegen barlyq deńgeıindegi kórsetkishten aldyńǵy qatarǵa shyǵyp, bárimizdiń abyroıymyzdy asyrdy. Muny aıtasyz, keńseniń aldyndaǵy eski aǵashtardy otap, ornyna shyrsha egip abattandyrǵanda, qala halqy «zańgerler tabıǵatqa da ádiletti qarap júr» dep qýandy. Sákeńniń bastamasymen egilgen sol kóshetter búginde shahar kórkine kórik qosyp, basqa basqarmalarǵa da úlgi bolǵany ras.
Adal eńbek eshqashan eleýsiz qalmaıdy, Sáken Abdolla 1999-2002 jyldary Almaty qalasy Ádilet basqarmasynyń basshysy, 2002-2003 jyldary Ádilet mınıstrligi Sot saraptama ortalyǵynyń dırektory, 2003-2004 jyldary Joǵarǵy sot apparatynyń basshysy qyzmetterin abyroımen atqardy. Sákenniń uıymdastyrýymen Joǵarǵy sottyń apparaty óz aldyna zańdy tulǵa mártebesin alǵanyn da aıta ketken oryndy. Budan bólek ol elordanyń kórikti ǵımarattarynyń biri – Joǵarǵy sot úıin salýǵa basshylyq jasap, ýaqytymen talapqa saı bitýine deıin úılestirgeni – mańyzdy eńbek dep bilemiz. Buǵan kezinde elimizdiń joǵary basshylyǵy da rızashylyǵyn bildirdi.
2004-2007 jyldary Sáken Júsipahmetuly Joǵarǵy sot sýdıasy qyzmetin atqardy. Al 2007-2011 jyldary Mańǵystaý oblystyq sotyna, 2011-2013 jyldary Astana qalalyq sotyna, 2013-2018 jyldar aralyǵynda Áskerı sotqa, 2018-2020 jyldar aralyǵynda Aqtóbe oblystyq sotyna tóraǵalyq etti. Al 2020 jyldan bastap Joǵarǵy sottyń sýdıasy boldy. Búginde respýblıka Sýdıalar odaǵynyń tóraǵasy qyzmetin abyroımen atqaryp keledi. Áriptesimiz qaı salada, qaı qyzmette jumys istese de artynan tek jaqsy sóz estidik. Biz muny árqashan maqtanyshpen aıtyp júremiz.
Bir ǵana mysal aıtaıyn. Astana qalasy sotynyń tóraǵasy qyzmetin atqarǵanda men sol mekemeniń apparat basshysynyń orynbasary qyzmetine taǵaıyndaldym. Sonda Sáken ózine tán uıymdastyrýshylyq qabiletimen qysqa ýaqytta elorda sotynyń jumysyn talapqa saı retke keltirip, astanalyq talǵamdy jurtshylyqtyń senimine ıe boldy, ári sýdıalar men memlekettik qyzmetkerlerdiń jaýapkershiligin arttyrdy. Ádettegideı Astana qalalyq sotynyń jańa ǵımaratyn salýǵa basshylyq jasady. Onyń boıyndaǵy aıryqsha qasıet – jumysty aýyr, qıyn dep talǵap jatpaıdy. Sheshimin kútken túıin halyqtyń múddesi úshin qajet sharýa bolsa bilek sybana kirisip ketedi. Qym-qýyt, qarbalas jumystyń arasynda da únemi izdenis ústinde júretini – barsha áripteske úlgi bolatyn qasıet. Ásirese kitapqumarlyǵy, ǵylymǵa degen yqylasy – jastarǵa ónege. Sáken Júsipahmetuly ádilet salasyndaǵy tájirıbesi men ǵylymdy ushtastyryp, zań ǵylymdarynyń kandıdaty ǵylymı dárejesin alǵan. Qazir ýaqyt taýyp, TMD deńgeıindegi zańger ǵalymdarmen áriptestik baılanys ornatyp, doktorlyq dıssertasııa jazyp júrgeninen de habardarmyz.
Jurtshylyqty tolǵandyratyn bir sátti de aıta keteıik: Sákeń qyzmetti qoldan kelip turǵanda qonyshtan basyp qalatyndardyń qatarynan emes. Ol ózine júktelgen qyzmetti amanat, jaýapkershilik dep uǵyp, el-jurtqa qaltqysyz eńbek etýdiń, kópshilikke paıdasyn tıgizýdiń joly dep biledi. Sáken Júsipahmetulynyń adal qasıeti, adaldyq ustanymy osynda. Osynyń arqasynda ol únemi alǵys arqalap júredi. Áli esimde, Sákeń Ońtústik Qazaqstan oblysy Ádilet basqarmasynyń basshysy qyzmetinen Almaty qalasy ádilet basqarmasyna aýysarda, ádildigin, týrashyldyǵyn kórgen, baǵalaǵan bir top aqsaqal, zeınetker shyǵaryp salýǵa kelip, jyly sóz aıtyp, aq batasyn berdi. Kásipke adaldyqtyń jemisi osynda bolsa kerek.
Al Astana qalalyq sotynyń tóraǵasy qyzmetinde júrgende áldebir isiniń qııýy kelispegen qarııa kisi tabandap turyp, tipti kózine jas alyp «Osy isimdi bir sheshse, Sáken balam sheshedi. Almatydan atyna qanyqpyn» dep qabyldaýyna jazylǵanyn kórip, qaıran qalǵanbyz. Munyń barlyǵy, árıne, halyqtyń Sákeńe basshy retinde senim bildirgeni, adaldyǵyn, iskerligin moıyndaǵany edi. Keıde ómirdiń aýmaly-tókpeli sátterinde sabyr saqtap, ustamdy minez tanytý kóp adamnyń qolynan kele bermeıdi. Biraq Sákeńniń ornyqty minezi, ustamdy qalpy talaıdy sabasyna túsirgenin kózimiz kórdi. Bolmashyǵa kúıip-piskenin, áldekimge daýys kótergenin baıqamappyz. Ol – naǵyz zań salasynyń bilgiri, tártiptiń adamy. «Árbir qujat, is qaǵazdary ornynda turýy qajet, bul salada beıqamdyq, atústilik bolmaýǵa tıis» deıtini de ónege dep túsinemiz. Bul – ata-ana, ómirdegi ustaz tálim-tárbıesi. Alashtyń aımańdaı qalamgeri Júsipbek Aımaýytuly: «Qazaqqa aıýdaı aqyrǵan sheneýnik tabylýy ońaı, erinbeı-jalyqpaı, baqyrmaı-shaqyrmaı isti bitiretin, terisi qalyń, kónbis, tabandy qyzmetker tabylýy qıyn» degen eken. Osy sózdi bolashaqta týra Sáken Júsipahmetulyndaı azamattardyń týatynyn armandap aıtqandaı. Sáken Abdolla eńbegi memleket tarapynan baǵalandy, áli de baǵalana beredi dep senemiz. El damýy men zań salasynyń órkendeýine qosqan úlesi úshin «Qurmet» ordenimen marapattaldy. Týǵan óńirine sińirgen eńbegi eskerilip, «Shymkent qalasynyń qurmetti azamaty» ataǵy berildi.
Eldiń eldigi, ulttyń biregeıligi syn tezine túsken kúrdeli zamanda Sákeńniń otbasylyq ónegesin de aıta ketken oryndy. Adal zaıyby Aıagóz hanymmen birge bes perzentti ulttyń ozyq dástúrine saı tárbıelep ósirip, talapty nemere súıip otyrǵan jaıy bar. О́miriniń mereıli belesine shyqqan Sáken Júsipahmetulynyń elin, kásibin súıgen júregi, adaldyqty qaǵıdat etken qadir-qasıeti ózin de, shákirtterin de, áriptesterin de áli talaı asqaraly bıikke shyǵarady dep senemiz.
Baqytjan ESENOV,
Astana qalasy qylmystyq ister jónindegi sottyń sýdıasy
