– Bıylǵy sessııa burynǵydan ózgeshe formatta ótti. Prezıdent atap ótken máseleler jóninde ne aıtar edińiz?
– Assambleıa sessııasy jyl saıyn Birlik kúni qarsańynda ótedi. Bıyl basqosý memleketimiz úshin kúrdeli kezeńge tuspa-tus keldi. Sondyqtan onlaın formatta ótip, oǵan uıymǵa múshe 748 adamnyń 725-i onlaın qosyldy. Bir jaǵynan alqaly jıyndy osyndaı kúrdeli kezeńde ótkizýdiń mán-mańyzy zor. Aýyr synaq ýaqytynda elimizdiń myzǵymas birligi kórinedi.
Otyrysta Prezıdent qarǵyn sýmen kúresýge zor úles qosqan naǵyz otanshyl, janashyr jáne tileýles azamattarǵa rızashylyǵyn jetkizdi. Qıyn-qystaý tusta Qazaqstan halqy Assambleıasy atynan 770 mıllıon teńge bolatyn gýmanıtarlyq kómek jiberildi. Sý tasqynymen kúreske etnomádenı birlestikterdiń 12 myńǵa jýyq ókili qosyldy. Olar qaıyrymdylyqtan bólek, jurtty qaterden habardar etýge jáne qaýipsiz jerge kóshirýge atsalysty.
Prezıdent eń bastysy túrli qor arqyly jınalǵan qarajat eldi mekenderdi qalpyna keltirýge jumsalatynyn, qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan azamattar shyǵyny túgel óteletinin kesip aıtty. Ol úshin memleket qarjysyn qatań únemdeý rejimi engizilmekshi.
Ata zańda erekshe atap ótiletin resýrs – Qazaqstan halqy. Qazirgi tańda táýelsiz Qazaq elinde 20 mıllıonnan astam azamat bar. Jahanda 9-oryndy ıelengen alyp aýmaqta 120-dan astam etnos ókilderi turatynyn eskersek, memlekettiń ómirsheńdigin arttyrý úshin ózara kelisim men birlik mańyzdy ról atqarady. Qazaq eliniń órkendeýi, memlekettiń damýy úshin ár etnostyń ózindik alatyn orny men qosatyn úles salmaǵy bar. Ár otandasymyz kindik qany tamǵan qazaq elin tanyp, onyń keleshegi úshin aıanbaı eńbek etken jaǵdaıda úlken belesterdi baǵyndyratyny málim. Osy rette Prezıdent Qazaqstan halqy Assambleıasynyń qyzmetin jaqsy baǵalady. Memleket basshysy eldegi qordalanǵan máselelerdiń túıinin birlese tarqatý, saıasat, ekonomıka, mádenıet jáne áleýmettik sala «jasaý, qurý, júzege asyrý» strategııalyq baǵyty boıynsha ózgerýi qajet ekenin basa aıtty. Qazaqstan qarqyndy damýy úshin kez kelgen mindetti oryndaýda birlik pen yntymaq qundylyǵyn negizge alý kerek ekenin atap ótti.
Sessııa barysynda til mártebesi de qozǵaldy. Memleket basshysy til máselesine kelgende ishki-syrtqy faktorlardy eskere otyryp, strategııalyq ustamdylyq jáne toleranttyq tanytýymyz qajet ekenin aıtty. Ári qazaq tili ýaqyt óte kele etnosaralyq qatynas tiline aınalatynyna senimdiligin jetkizdi. Osylaısha, Prezıdent elimizde qazaq tilin nasıhattap júrgen birqatar azamattardy marapattady.
Basqosý barysynda elimizde júrgizilip jatqan «Taza Qazaqstan» ekologııalyq aksııasynyń mańyzdylyǵy da kóterildi.
– Memleket basshysy Qazaqstan halqy Assambleıasyna naqty qandaı mindetterdi júktedi?
– Assambleıaǵa jahandyq órleýde etnosaralyq birlikti saqtaýdyń tetikteri men joldaryn nyǵaıta túsýdi tapsyrdy. Prezıdent Qazaqstan halqy Assambleıasyna keleshekte de osy baǵytpen jumys isteý kerektigin aıtty. Iаǵnı Assambleıa jumysyn jańa gýmanıtarlyq ıdeologııalyq doktrınasymen úılestirý qajet ekenin málim etti. Qujat qaǵaz júzinde qalmas úshin júzege asyrý mindetin Assambleıaǵa júktedi. Sondaı-aq ortalyq jáne jergilikti memlekettik organdar da únemi baqylaýda ustaýǵa tıis ekenin eskertti. Memleket basshysy azamattardy áleýmettik ortaǵa kiriktirý júıesi Otanǵa degen súıispenshilik, patrıotızm ıdealdaryn nasıhattaýǵa jáne halqymyzdyń mádenıetin, ádet-ǵurpy men salt-dástúrin qurmetteýge negizdelýi kerek dep baǵyt berdi.
Buǵan qosa kúrmeýi qıyn kúrdeli máseleler – nashaqorlyq, qumarpazdyq (lýdomanııa), turmystyq zorlyq-zombylyq, vandalızm jáne ysyrapshyldyqpen kúresý isinde tarıhı shyǵý tegine, dinine, jaǵdaıyna qaramastan, oǵan barlyǵy atsalysýy kerek ekenin alǵa tartty.
Qazirgi álemdegi almaǵaıyp tusta birtutas ult retinde bizdiń maqsatymyz da, nıetimiz de bir bolýǵa tıis. Memleket basshysy qoǵamda oqshaýlanýǵa umtylǵan kez kelgen áreketke, ásirese azamattardy tiline, ultyna, dinine nemese mádenıetine bola arandatýǵa, ıa bolmasa kemsitýge múlde jol bermeıtin orta qalyptastyrý mańyzdylyǵyn taǵy bir márte aıtty. Bul rette Qazaqstan halqy Assambleıasyna etnosaralyq biregeılik pen dostyqty nyǵaıtatyn ıgi qadamdar men jańa jobalardyń kóbeıtýdi júktedi. Demek Assambleıa áleýmettik tutastyq pen otanshyldyqty dáripteıtin ınstıtýt retinde nyǵaıýy kerek.
Assambleıa qurylymyndaǵy «Aqsaqaldar keńesi» jáne «Analar keńesin» damyta túsýdi tapsyrdy. Oǵan mınıstrlikter jáne ákimdikter qoldaý kórsetýi qajet ekenin atap ótti.
Etnosaralyq saıasat eldegi barlyq reformalarmen úndes bolsa, qoǵamdyq kelisimniń nyǵaıýyn da joǵary deńgeıge shyǵaratynymyz málim. Bul jolda Assambleıa etnosaralyq dostyqty nasıhattaý jolynda asa mańyzdy áleýmettik ınstıtýtqa aınaldy. Ulttyq biregeıliktiń jandanýyn tezdetý úshin Qazaqstan jastarynyń saıası belsendiligin joǵarylatqan durys dep esepteımin. О́ıtkeni jastar ultaralyq mádenıet pen bolmysty ózara tasymaldaýshy qural qyzmetin atqara alady.
Sondaı-aq Memleket basshysy sý tasqyny saldarymen kúreste Qazaqstan halqy Assambleıasyna máseleni sheshýdiń ońtaıly joldary men tetikterin tabýdy tapsyrdy. Ár etnomádenı ortalyq jetekshileriniń óz uıymdary tarapynan ortaq tabıǵı tótenshe jaǵdaıǵa jumyla áreket etýleri qajet delindi.
– Qalaı oılaısyz, qoǵamdyq kelisim men ulttyq biregeılikti saqtaýdyń alǵysharty qandaı?
– Qoǵamdyq kelisim men birliktiń otandyq modeli, «birligimiz – áralýandyqta», jasampazdyq pen jańashyldyq qaǵıdatyna súıene otyryp, qazirdiń ózinde elde de, odan tys jerlerde de jetkilikti túrde qaıtalanatyn brend bolyp qalyptasty. Buǵan kóp kúsh pen memlekettik baǵdarlamalyq qujattar baǵyttaldy.
Kópetnosty qoǵamdaǵy dıalogtiń tabysy keshendi sharalar men ıdeologııalyq konstrýksııalardy ázirleý men engizýdi qamtamasyz etedi. Osyǵan baılanysty qoǵamdyq kelisimniń modeli memlekettiń respýblıkanyń barlyq etnostarymen qarym-qatynasyn tanytady jáne azamattardyń quqyqtary men bostandyqtaryn qurmetteýdiń, ulttyq múddelerdi qorǵaýdyń, áriptestik qarym-qatynastyń demokratııalyq qaǵıdattaryna negizdelýimen anyqtalady.
Qoǵamdyq kelisimdi jasandy túrde saqtaýǵa bolmaıdy. Sondyqtan qoǵamnyń ózi bul úderiske memleket pen azamattyq ınstıtýttardyń ózara árekettestigi negizinde qatysýy kerek. Assambleıa ulttyq masshtabta azamattyq sektormen, halyqaralyq uıymdarmen, memlekettik organdarmen, ǵylymı jáne shyǵarmashylyq ıntellıgensııamen, buqaralyq aqparat quraldarymen belsendi túrde ózara áreket jasaıdy. Osylaısha, etnosaıası jáne etnomádenı quzyrettilikterdiń qalyptasýy men damýyn qamtamasyz etedi.
Bilim berý oryndarynda da ulttyq biregeılik pen tatýlyqtyń úıretilýi Qazaqstannyń saıası kelbetin qalyptastyrýda úlken ról oınaıdy.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken –
Zeıin ERǴALI,
«Egemen Qazaqstan»
