Shymkent ákimi jańa jobany júzege asyrý qalanyń ekologııalyq jaǵdaıyn jaqsartýǵa oń áserin tıgizip, bıýdjetke qosymsha kiris ákeletinin atap ótti. Quny 700 mıllıon dollar bolatyn bul ınvestısııalyq joba qala turǵyndaryn sapaly elektr energııasymen, jylýmen, ystyq sýmen úzdiksiz qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Qurylys barysynda myńnan astam adam jumysqa tartylsa, zaýyt iske qosylǵan soń eki júzdeı azamat turaqty jumyspen qamtylady.
О́z kezeginde Ǵabıt Syzdyqbekov túrik kompanııasyna Shymkentke ınvestısııa salýǵa nıet bildirgenine, shahardyń energetıkalyq júıesin damytýǵa atsalysyp jatqanyna rızashylyq bildirdi. Sondaı-aq birlesken mańyzdy jobany tez arada iske asyrýǵa ákimdik tarapynan jan-jaqty qoldaý kórsetýge daıyn ekenin jetkizdi.
Qalalyq energetıka jáne ınfraqurylymdy damytý basqarmasynyń málimetinshe, búgingi tańda megapolıste elektr energııasyn tutyný kólemi 390-420 MVt/saǵ quraıdy. 110-170 MVt/saǵ turǵyndarǵa berilse, 230-250 MVt/saǵ elektr qýaty óndiris orny, mekemelerge jumsalady. Shahardy elektr energııasymen jabdyqtaýshy mekemeler «KEGOC» AQ (274 MVt/saǵ) men «3-Enegoortalyq» AQ (116 MVt/saǵ). Rezervte 30 MVt/saǵ bar. 2022 jyly shilde aıynda megapolıste elektr energııasyn tutynýdyń eń joǵarǵy kórsetkishi tirkelgen: 430 MVt/saǵ. Al byltyr qańtarda eń tómengi tutyný kórsetkishi oryn aldy: 413 MVt/saǵ.
Energetıka jáne ınfraqurylymdy damytý basqarmasy mamandary bý-gaz qondyrǵysyn salý jobasy iske assa 500 MVt/saǵ elektr energııasy óndirilip, ol birinshi kezekte qalanyń damýyna jumsalyp, artyǵy respýblıkanyń energetıka júıesine taratylatynyn aıtady. Mamandardyń málimdeýinshe jańa qondyrǵynyń qosylýymen endi ashylǵan ındýstrıaldy aımaqtardaǵy kásiporyndardyń elektr energııasyna tapshylyq birjola joıylady.
Al sheteldik ınvestorlardyń ishinde túrik kompanııalarynyń úlesi aıtarlyqtaı qomaqty. Máselen, 1992 jyly túrik ınvestısııasy el boıynsha 100 mln dollardy qurasa, 2023 jyly 10 mlrd dollarǵa jetken. Aldaǵy ýaqytta ınvestısııa kólemin 15 mlrd dollarǵa arttyrý josparda bar kórinedi. Sonymen birge respýblıkada túrik kapıtaly bar 4 300 kompanııa jumys isteıdi.
Shymkent qalasy ákiminiń orynbasary Aıdyn Kárimov «Tukib» basylymyna bergen suhbatynda megapolıste túrik ınvestorlarynyń qatysýymen 57,5 mln dollar somasynda 6 joba iske asyrylǵanyn jetkizdi. Atap aıtqanda, «Balt tekstıl» JShS-nyń sıntetıkalyq jip ıirý óndirisi, «Gold Aluminum» JShS-nyń PVH profılderin, alıýmınııden jasalǵan móldir konstrýksııalar, turmystyq tehnıka óndirisi, «Bal toqyma» JShS-nyń polıpropılen jipten kilem buıymdarynyń óndirisi, «EKOL» JShS-nyń shulyq ónimderiniń óndirisi, «DALSAN» JShS-nyń dymqyl maılyqtar shyǵaratyn zaýyty syndy jobalar.
Aıdyn Kárimovtiń pikirinshe, qala aýmaǵynda 721 mln dollardy quraıtyn 3 jobany túrik ınvestorlary júzege asyryp otyr. Olar saýda-logıstıkalyq ortalyǵyndaǵy «SP Koka-Kola Almaty Bottlers» JShS-nyń alkogolsiz sýsyndar shyǵaratyn zaýyty. «Zalal Mowafaq» JShS-nyń gazdalǵan, gazdalmaǵan sýsyndar shyǵarý kásiporny. Jáne «Alarko Holding» kompanııasynyń 2024-2027 jyldary 3 kezeńde salynatyn zamanaýı jylyjaı kesheni.
«Búgingi tańda «Shymkent qalasyn damytýdyń 2024-2028 jyldarǵa arnalǵan keshendi josparyn» ázirleý kózdelýde. Sondaı-aq qazirgi ýaqytta «Shymkent qalasyn damytýdyń 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan jospary» iske asyp otyr. Qalanyń damý josparynda ulttyq jobanyń strategııalyq kórsetkishteri men ındıkatorlary bekitilgen. 2025 jylǵa qaraı shahar qarqyndy ósetin bolady. Sonymen birge kelesi jyly qala halqynyń sany 21% kóbeıip, shamamen 1,3 mln adamdy quramaq. Al megapolıstiń boljamdy jalpy óńirlik ónim kólemi 4 trln teńgege jetedi. Bul 2021 jylmen salystyrǵanda 1,5 ese kóp. Jumys istep turǵan jáne jańa kásiporyndardyń qýaty artyp, 4 500 jańa jumys oryndary qurylady», dedi qala ákiminiń orynbasary.
Shymkentke sheteldik ınvestorlardyń qyzyǵýshylyǵy joǵary. Túrik kompanııalarymen birge qytaılyq ınvestorlar da qalanyń ekonomıkasyn birlesip damytýǵa úles qosqysy keledi. Osy oraıda jýyrda birneshe qytaılyq kompanııalardyń delegasııasy shymkenttik áriptesterimen birge arnaıy tanystyq kezdesýin ótkizdi.
Investorlarmen júzdesý Shymkent qalasynyń kásipkerler palatasynda uıymdastyryldy. Kásipkerler palatasynyń baspasóz hatshysy Nurlan Bektaevtyń aıtýynsha Qytaıdan kelgen delegasııa ókilderimen jergilikti taýar óndirýshiler V2V formatynda kezdesti. Saýda jáne qyzmet kórsetý salalyq keńesiniń aıasynda ótken jıynda jergilikti jáne qytaılyq kompanııalardyń jetekshileri ózara pikir almasty.
Qytaılyq delegasııanyń quramynda Shyńjan, Gýandýn, Ichýn óńirlerinen kelgen kompanııa ókilderi boldy. Olar qaptaý-oraý, elektromobılder men elektroskýterler shyǵarý, jel jáne kún energııasyn óndirý, jol salý sekildi jobalarymen tanystyrdy. UNIT-CO.KZ, «Beren motors», «Sastóbe sement zaýyty», «RK Spektr» JShS, «Bým Prom», «April», «Dala Solar» sııaqty jergilikti kompanııa jetekshileri óz usynystaryn ortaǵa saldy.
Jıyn barysynda kásipkerler palatasy dırektorynyń orynbasary Baýyrjan Berdalıev qonaqtardy uıymnyń jumysymen qysqasha tanystyryp ótti.
«Atameken» kásipkerler palatasy Úkimet pen bıznestiń arasyn jalǵaýshy «altyn kópir» deýge bolady. Biz kásipkerlerdiń zańdy múddesi men quqyǵyn qorǵaımyz, shaǵyn jáne orta bıznestiń damý baǵytynda is atqaramyz. Ári prokýratýra, sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmet, ekonomıkalyq tergep-tekserý departamenti sııaqty baqylaýshy-tergeýshi organdarmen tyǵyz baılanysta jumys isteımiz. Oǵan qosa palatada shaǵyn bıznesti qoldaý maqsatynda arnaıy servıster qyzmet kórsetedi. Bizde barlyq qyzmet tegin. Sonymen birge bastaýysh kásipkerler men áıel kásipkerlerge arnalǵan túrli oqytý baǵdarlamalary, damytý ortalyqtary bar. Salalyq keńester aıasynda túrli máselelerdi talqylap, memlekettik organdarmen bul jóninde únemi aqyldasyp otyramyz», dedi B.Berdalıev.
О́z kezeginde qytaılyq delegasııa tarapynan «Huahe International» kompanııasynyń ókili bıznes-saparlarynyń maqsaty jóninde aıtyp ótti.
«Bizge bola arnaıy kezdesý uıymdastyryp, rııasyz qarsy alyp jatqandaryńyzǵa óte qýanyshtymyz. Isker top quramynda túrli kompanııa ókilderi kelip otyr. Olarǵa Ortalyq Azııa elderiniń naryǵyna shyǵýǵa kómekteskimiz keledi. Jáne Qytaıda sizderdiń delegasııalaryńyzdy qarsy alyp, ózara áriptestik baılanysty arttyrý máselesi memlekettik deńgeıde talqyǵa túspek. Bul joly birneshe kompanııa ókili Qazaqstanǵa kelip, jalpy ekonomıkalyq naryqtyń jaǵdaıymen tanysyp qaıtady. Bizge barlyǵy da unap otyr, sondyqtan bizdiń kompanııalar jergilikti naryqqa ınvestısııa quıýǵa árqashan da ázir», dedi «Huahe International» kompanııasy jobasynyń jetekshisi Sonıa Van Sın.
Qalalyq kásipkerlik jáne ındýstrıaldy ınnovasııalyq damý basqarmasy basshysynyń orynbasary Ermek Turmanovtyń aıtýynsha, megapolıstiń ınvestorlardy qyzyqtyrýda birneshe sebebi bar. Atap aıtqanda keńes zamanynan qalyp qoıǵan óndiris oryndarynyń bazasyndaǵy ınjenerlik ınfraqurylymdar júıesi. Ekinshiden, jańadan ashylǵan ındýstrıaldy aımaqtar men ondaǵy kásiporyndardyń ınjenerlik ınfraqurylymmen qamtylýy. Úshinshiden, ındýstrıaldy aımaqtardaǵy salyqtyq basqa da Úkimet tarapynan usynylatyn jeńildikter. Sonymen birge megapolıstiń kadrlyq potensıaly óte kúshti. Iаǵnı kez kelgen jobany iske asyrýǵa jumys kúshi jetkilikti.
Sondaı-aq qalada shaǵyn jáne orta kásipkerlikti damytýǵa birneshe memlekettik baǵdarlama qarastyrylǵan. Máselen, 5 jylǵa 3,5 mlrd teńgege deıin jeńildetilgen nesıe berý baǵdarlamasy bar. Alǵashqy 1-3 jyl aralyǵynda 8% ústemeaqy qarastyrylǵan. Keıin 4-5 jyldary ústemeaqy 10% aralyǵyn quraıdy. Odan bólek «Isker qala» dep atalatyn óńirlik baǵdarlama da iske qosylǵan. Onyń aıasynda burynǵy toqtap qalǵan kásiporyndar bazasynan jergilikti ákimdik óndiristik parkter ashqan. Munda óndiristik alańdardy jalǵa alǵan kásipkerlerge arenda qunyn memleket ótep beredi. Birinshi jyly 75%, ekinshi jyly 50%, úshinshi jyly 25% deıingi jaldaý aqysyn jergilikti ákimdik ózi óteıdi. Mamannyń aıtýynsha bul shaǵyn kásipkerdiń aıaqqa turyp, kásibin dóńgeletip áketýine kómegin tıgizbek. Mine osy atalǵan tetikter bir jaǵynan sheteldik ınvestorlardyń megapolıske qyzyǵýshylyǵyn arttyryp otyr.
ShYMKENT
