Jaıyqtan qaýip seıilmeı tur

Inder aýdanynyń ákimi Daryn Shamuratovtyń aıtýynsha, Jaıyq ózeniniń jaǵalaýyn nyǵaıtý jumystary toqtaǵan joq. Bul aýdanda 30 shaqyrymdyq qorǵanys bógeti Inderbor kenti men Jasýat, Qurylys, Kóktoǵaı, О́rlik, Esbol jáne Eltaı eldi me­kenderinde salynǵan. Bóget salýǵa 300-ge jýyq áskerı qyzmetshi, tótenshe jaǵdaı salasynyń 100-ge tarta qyzmetkeri tartyldy. Onyń ishinde Qyzylorda oblystyq tótenshe jaǵdaılar departamentiniń 51 qyzmetkeri bar. Olar bir táýlikte ınertti materıaldar toltyrylǵan 8 myń qap daıyn­dady.

«Jaıyq ózeniniń sýy saı-jyralarǵa quıylyp jatyr. О́zenniń keı tusynda 7 metrge jýyq jar opyrylyp, kom­mý­naldyq salanyń qyzmetine kedergi kel­tirdi. Máselen, Aqqala aýylyndaǵy sý ta­zartý qondyrǵysynyń elektr qýatyn beretin baǵana qulady. Inderbor kentinde táýligine 2 400 tekshe metr sý beretin sý tazartý qondyrǵysynyń birinshi kóterilim qubyry aǵash salyndylarynyń kedergisinen úzildi. Sonyń saldarynan kenttegi Bolashaq jáne Shyǵys shaǵyn aý­dandaryndaǵy 700 abonentke sý berý ýaqytsha toq­tatyldy. Sala qyzmetkerleri sý tazartý qondyrǵysyndaǵy aqaýdy tún ishin­de qalpyna keltirdi», deıdi D.Shamuratov.

О́zen jaǵalaýyndaǵy jardyń qu­laýynan Bódene aýylyndaǵy 110 dıametr­lik aýyzsý qubyrynyń gıdrant ornalasqan betondy qudyǵy men qubyr jelisinde aqaý baıqaldy. Oǵan qajetti qural-jab­dyq Atyraý qalasynan ákelindi. Al Eltaı aýyldyq okrýginiń qyzmetkerleri, aýyl turǵyndary men aýdandyq balyq ınspeksııasynyń ınspektorlary sý ortasynda qalǵan 80-ge jýyq iri qarany qaýipsiz aýmaqqa shyǵardy.

Atyraý-Oral tasjolynan Inderbor kentine burylatyn 7 shaqyrym jolǵa álsin-álsin qaýip tóndi. Aýdan ákimi D.Sha­mu­ratovtyń aıtýyna qaraǵanda, 1993-1994 jyldary dál osy joldy sý shaıǵan.

«Bul joldyń eki jıegine topyraq tó­gilip, bóget turǵyzylǵan edi. Biraq 10 ma­myrda joldy eki jaǵynan jabýǵa týra keldi. О́ıtkeni jolǵa 5-6 saıdan sý qu­ıyldy», dedi ákim.

Keshe tún ortasynda Inderbor ken­tiniń tusynda jer astyndaǵy qubyrdan sý shyqty. Sýdyń kentke qaraı aǵý qaýpi týyndady. Sol sebepten qosymsha bóget turǵyzylyp, sýdy Jaıyq ózenine motopompamen aıdaý qolǵa alyndy. Bul jumysty qaýipsiz júrgizý úshin Inderbor kentiniń bir bóligi elektr jaryǵynan ajyratyldy.

Sý aıdynynyń deńgeıi keshe Mahambet aýdanynda 9 metr 66 santımetrdi qurady. Bul aýdanda Jaıyq sýy qaýipti shekten 116 santımetrge asyp tur. Aýdan ákimi Qaırat Nurlybaevtyń deregine súıensek, Jaıyq ózeniniń boıynda ornalasqan 17 eldi mekendi qorǵaý úshin 80 shaqyrym bóget turǵyzyldy. Qazir aýdanda sý tasqynyna qarsy is-sharalar áli toqtaǵan joq. Oǵan 650 áskerı qyzmetshi, tótenshe jaǵdaı salasynyń 200-den asa qyzmetkeri, 300-ge jýyq erikti men jergilikti turǵyndar tartylyp otyr.

Ákimniń túsindirýinshe, sý deńgeıin tómendetý úshin Mahambet jáne Sarytoǵaı aýyly aralyǵyn jalǵaıtyn joldy jy­rýǵa týra kelgen. Kólik qatynasy ýa­qytsha toqtatylyp, uzyndyǵy 11 metr, eni 1,5 metrlik 2 turbasy salyndy. Turbanyń mańy qum toltyrylǵan 1 ton­nalyq qaptarmen nyǵaıtylǵan. Ma­ham­bet aýdandyq tótenshe jaǵdaı jónindegi jedel shtabtyń hatshysy Seıit­jan Qujyrbaevtyń aıtýynsha, keıbir turǵyndardyń úıine sý basý qaýpi tóngen. Turǵyndardyń ótinishine sáıkes úılerdiń mańyna topyraq tógilgen.

«Aýdandyq jedel shtabqa sýdan qorǵaý bógetteriniń ortasynda qalǵan úılerdiń tur­ǵyndary ótinishin jetkizdi. Shtab ókilderi jedel áreket etip, arnaıy 8 júk tıegish tehnıka bólindi. Turǵyn úıler aýlasynyń jan-jaǵyna topyraq tógilip, tasqyn sýdan qorǵaý jumysy júrgizildi. Qazir bógetterge beket qoıylyp, táýlik boıy kezekshilik jasalyp jatyr», dedi S.Qujyrbaev.

Ásirese, ortaǵasyrlyq Saraıshyq qalashyǵyn tasqyn sýdan qorǵaý sharalary kúsheıtilgen rejimde qolǵa alynǵan. О́ıtkeni tarıhı qalashyq aýmaǵyndaǵy ejelgi jerleý oryndaryn sý basý qaýpi týyndaýy múmkin. Soǵan baılanysty bó­get salý isine Qorǵanys mınıstrliginiń 200-ge jýyq áskerı qyzmetshisi, Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginiń 51 qyzmetkeri jumyldy.

«Saraıshyq aýylynda Jaıyq ózeniniń jaǵalaýyn nyǵaıtý jumystary eki aýy­symda júrgizilip jatyr. Qorǵanys bógetin salý úshin bir aýysymda 100 sar­baz jumys isteıdi. Bul jumysqa áske­rı qyzmetshilerden bólek ákimdik qyzmet­kerleri atsalysyp júr. Arnaıy tehnıkalar bólindi», deıdi Q.Nurlybaev.

Mahambet aýdanynda Jaıyq ózeni jaǵalaýyndaǵy eldi mekenniń biri – Tal­dykól. Bul eldi meken Beıbarys aýyl­dyq okrýginiń aýmaǵynda ornalasqan. Okrýg ákimi Seıilbek Zulhashevtiń aıtýynsha, Jaıyq ózeni deńgeıiniń kóterilýine baılanysty Taldykól aýylyn sý basý qaýpi bar.

«Osy kezge deıin aýyl mańynda 3 shaqyrymdyq qorǵanys bógeti salyndy. Qazir bógettiń 800 metr bekinisi jańartylyp jatyr. Jaǵalaýdy nyǵaıtý jumystaryna 28 áskerı qyzmetshi men Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginiń 15 qyz­metkeri tartyldy. Arnaıy 25 tehnıka bólindi. Jergilikti turǵyndar men sar­bazdar bógetke 28 myń qap tósedi. Tald­ykól orta mektebinde 300 oryndyq eva­kýasııalyq pýnkt daıyndaldy», dedi S.Zulhashev.

Onyń aıtýyna qaraǵanda, fermerler men sharýa qojalyqtarynyń ıelerine sý basý qaýpi týraly eskertýler berilgen. Qa­ýipsiz aýmaqqa 200 qoı-eshki, 300 sıyr aıdalǵan. Oblystyq jedel shtabtyń málimetine súıensek, Maqat aýdanynda 9 evakýasııa pýnkti ashyldy. Bul pýnktterde 560 oryn bar.

«Maqat aýdanyndaǵy 9 evakýasııalyq pýnkt Maqat jáne Dossor kentinde, Báıge­tóbe aýylynda daıyndalyp jatyr. Qazir M.Baımuhanov, H.Sanbaev atyn­daǵy bilim ordalary, Maqat munaı-gaz teh­nologııalyq kolledji, úsh sport mek­tebi qajetti tósek jabdyǵymen qamtamasyz etildi. Tasqyn sýdan qaýip tóngen jaǵdaıda bul evakýasııalyq pýnktterge Mahambet aýdanynan turǵyndardy ýaqytsha kóshirý josparlanyp otyr», dep habarlady oblystyq jedel shtabtan.

Atyraý oblysynyń eldi mekenderine Jaıyq ózeninen tónetin sý tasqynynyń qaýpi áli de saqtalyp otyr. Osyǵan baılanysty Premer-mınıstrdiń orynbasary Qanat Bozymbaev Inder aýdanynyń Inderbor kenti men Jasýat, Qurylys, Mahambet aýdanyndaǵy Mahambet, Sa­raıshyq, Taldykól aýyldaryndaǵy jaǵa­laýdy nyǵaıtý jumystaryn qada­ǵa­lady. Ol sý tasqynynyń aldyn alý úshin jergilikti ákimderge naqty tapsyrma berdi. Máselen, Mahambet aýdanynyń áki­mine ejelgi Saraıshyq qalashyǵy ma­ń­yndaǵy bógetti taǵy da qosymsha kóterýdi tapsyrdy.

«Bul úshin munda Qorǵanys mınıstr­liginiń jeke quramynyń júzdegen qyzmet­keri men ondaǵan tehnıka tartylady. Biz tarıhı muramyzdy qorǵaýǵa jáne saqtaýǵa jaýapkershilikpen qaraý qajet», dedi Q.Bozymbaev.

Úkimet basshysynyń orynbasary Aty­raý qalasyndaǵy sý tasqynyna qarsy qu­rylystardy tekserip, eki sý arnasynyń ju­mysymen tanysty. Tekserilgen alǵash­qy nysan – 32 shaqyrymǵa sozylǵan «So­ko­lok» kanaly. Bul Jaıyq ózenindegi mol sý aǵysyn Kaspıı teńizine qaraı baǵyttaýǵa arnalǵan.

Mamandardyń pikirinshe, «Sokolok» Atyraý qalasyn aınalyp ótip, Jaıyq ózeniniń sýyn Kaspıı teńizine qosady. Kanal sekýndyna 100 tekshe metr sý qa­byldaı alady. Onyń janynan uzyndyǵy 24 shaqyrym bolatyn jańa kanal qazylǵan.

Qazir Atyraý qalasynda Jaıyq óze­niniń jaǵalaýyna 252 shaqyrym bóget bar. О́zen boıyndaǵy qaýipti ýchaskelerde táýlik boıy kezekshilik uıymdastyryldy.

Atyraý-Oral trassasynan Inderborǵa baratyn joldy tasqyn sý shaıyp ketti. Osy ýchaskede avtokóliktiń barlyq túri úshin qozǵalys toqtatyldy. Tasqyn sýdan 30 metr asfalt buzylǵan.

Atyraý oblysy