Ol baǵdarlamalyq qamsyzdandyrý óndirisiniń kóshbasshysy, server men jeke kompıýterler úshin ınternet tehnologııalardy qurý qyzmetin kórsetetin áıgili «Microsoft» kompanııasynda ınjener-baǵdarlamashy bolyp jumys isteıdi. Ispanııanyń Barselona qalasynda turatyn talapty jasty áńgimege tartyp, Eýropa naryǵy men elimizdegi IT salasynyń jaı-kúıin talqylaǵan edik.
– Eldan, aldymen qaıda bilim alǵanyńyzdy jáne eńbek jolyńyzdy aıta ketseńiz.
– Men Almaty qalasyndaǵy №58 jalpy orta bilim oshaǵynda mektep tabaldyryǵyn attadym. Bilim nárimen sýsyndap, ózimdi jan-jaqty shyńdadym. Biraq qatarlastarymnan olımpıada jeńimpazy retinde nemese anaý aıtqandaı qabiletimmen erekshelenbedim. Anam meni jalǵyz asyrap, baǵyp-qaqty. Qajettiligimdi janyn salyp jumys istep, adal eńbegimen túgendedi. Sóıtip, 11 jyl zý etip óte shyqty. Erjetip, joǵary oqý ornyna túsýge qam jasadyq. Basty maqsat – grantqa qol jetkizý. Bar yntamdy salyp, kúni-túni daıyndaldym. Baǵyma oraı, jergilikti Halyqaralyq aqparattyq tehnologııalar ýnıversıtetine grantqa oqýǵa tústim. Tórt jylda «Matematıka jáne kompıýterlik modeldeý» mamandyǵyn meńgerip shyqtym. Keıin magıstratýrany da sol jerde aıaqtadym. Sodan beri IT salasynda jumys isteımin.
Elimizde alǵash «Alem research» atty kompanııada eki jarym jyldaı eńbek ettim. Munda túrli aqparatty jınap, taldaý, saraptama jasap, ony kompanııalarǵa satýmen aınalystyq. Keıin Mınsk qalasynda «World of tanks» oıyn shyǵaratyn kompanııasyna ornalastym. Bir jarym jyldaı tájirıbe jınaqtadym. Sol aralyqta «Microsoft» kompanııasyna 2021 jyldyń shilde-tamyz aralyǵynda suhbattasýdan óttim. Mine, osylaısha Barselonadaǵy «Microsoft» kompanııasy keńsesinde ınjener-baǵdarlamashy (software engineer) qyzmetine taǵaıyndaldym.
– Amerıkanyń menmundalap turǵan korporasııasyna shaqyrtý alyp, kóptiń qoly jete bermeıtin qyzmetke qalaı ornalastyńyz? «Microsoft»-ta jumys isteý úshin qandaı biliktilik qajet?
– Sheteldegi alpaýyt kompanııalarǵa, onyń ishinde «Microsoft» deńgeıindegi «Google», «Amazon», «Meta»-ǵa jumysqa ornalasý úshin eń aldymen aǵylshyn tilin bilý mańyzdy. Tipti siz Germanııa nemese Ispanııada jumys isteseńiz de, qyzmet barysynda aǵylshyn tilinde sóılesýińiz qajet. Ekinshi bir shart, kez kelgen baǵdarlama tiline jatyq ekenińizdi, esepti sheshýdiń túrli algorıtmin meńgergenińizdi synaıdy. Alaıda bul jumys barysynyń 95%-da qoldanylmaıdy. IT salasyndaǵy jumys tájirıbesi 4-5 jyldan kóp bolsa, júıeni jobalaý (system design) bilimi tekseriledi. Meniń eńbek ótilim alty jyldan asady.
Suhbattasý kezinde úmitkerdiń tehnologııa, baǵdarlama tilin jáne shablondy qanshalyqty biletini baǵalanady. Kez kelgen jumysqa qabyldanýshy baǵdarlamany jasaý kezinde ony kúndelikti qansha adam qoldanatynyn, olar shamamen qandaı suraq qoıatynyna tolyq jaýap berýi qajet. Buǵan qosa qandaı derekter bazasyn, tehnologııany paıdalanǵanyńyz, nelikten dál osy joldy tańdaǵanyńyz suralady.
Eger úmitkerdiń deńgeıi orta (middle) jáne joǵary (senior) bolsa, suhbattyń bes kezeńiniń ekeýinde júıeni jobalaý boıynsha tapsyrma beriledi. Taǵy eki suhbat algorıtm bilimine baılanysty bolady. Munda úmitkerdiń esepti qalaı shyǵaratyny, synı oılaý qabileti tekseriledi. Taǵy bir suhbat jumystaǵy kommýnıkasııany tekserýge baǵyttalǵan. Demek, aldyn ala jumysqa qabyldanýshy kandıdattyń ádep normasy áńgimeleý tusynda tekseriledi.
Taǵy bir aıta ketetin jaıt, jalaqy taǵaıyndaýda shetelde Qazaqstandaǵy sekildi tendensııa joq. Iаǵnı eńbekaqyń sol jergilikti azamattarǵa usynylatyn aılyqpen birdeı bekitiledi. Biraq jumys berýshimen kelisýge de bolady. Eger sizde bilikti maman ekenińizdi dáleldeıtindeı ózge kompanııalardyń da jumysqa shaqyrtý qaǵazy bolsa, sol arqyly jalaqyny birneshe ese kóterýge múmkindik bar.
– Eýropa naryǵy men elimizdegi IT salasynyń jaı-kúıine toqtalsańyz.
– Jahandaǵy sıfrly tehnologııa damyǵan saıyn, IT salasy da ár kez transformasııada júredi. Bul mamandyqtyń ıesi bolý – kúndelikti oqyp, daǵdylardy shyńdap otyrýǵa mashyqtaný degen sóz. О́ıtkeni bakalavr ıakı kýrstarda meńgergen bilim bazasy túgel jumysty isteýge kómektespeıdi.
Elimizdegi IT salasynyń mamandarynyń deńgeıi Eýropadaǵy mamandardan esh kem túspeıdi. Bizde bir maman birneshe jobany alyp júre alady, al Eýropada bir maman bir jobamen ǵana aınalysady. Ekinshi jobaǵa barýy úshin kóp ýaqyt kerek. Desek te elimizde bul sala qatty damyp ketti deý qıyn. Álemdegi geosaıası jaǵdaı da buǵan tikeleı áser etip otyr. Reseı, Ýkraına, Belarýstegi kóptegen IT kompanııa jabylyp, mamandar Qazaqstanǵa kelip jatyr. Menińshe, osy sátti paıdalanyp, Elimizdegi IT salasyn damytýǵa bolady. Ol úshin iri kompanııalarda nemese shetelde jumys istegen IT salasynyń mamany elimizdegi joǵary oqý oryndarynda sabaq berýi kerek. Iаǵnı tájirıbeden ótken maman is júzinde onyń qalaı iske asatynyn kórsetedi. Kompanııa qyzmetkerin stýdentterge sabaq berýge jiberse, ol tek stýdentke emes, jumys berýshige de tıimdi. Sebebi sol arqyly kompanııaǵa jańa kásibı mamandardy daıarlaýǵa sep bolady.
Qazir elde eńbek etip júrgen mamandarǵa qaraǵanda shetelde jumys istep jatqan jastar kóp. Sebebi shekara asqandar mıllıondap tabys tabady degen túsinik bar. Shyndyǵynda Eýropa men elimizdegi IT mamandardyń jalaqysynyń asa kóp aıyrmashylyǵy joq. Sheteldiń barlyq qalasynda eńbekaqy joǵary dep aıta almaımyn. Tipti eldegi IT salasy mamandarymen birdeı bolýy múmkin. Bir jaǵynan munda kúndelikti jumsaıtyn qarajat pen salyq mólsheri de joǵary. Onda «Nelikten qazaq jastary shetelde jumys istep jatyr?» degen saýaldyń qoıylýy zańdy. Sebebi barlyǵynda derlik eńbek sharttary jaqsy júıelengen. Máselen, Eýropa nemese Amerıkanyń iri kompanııalarynda qyzmetkerdi saqtandyrýdan bastap, kıimine, tamaqqa jumsaıtyn qarajatyna deıin esepteıdi. Keńseniń ishinde tańǵy astan keshki asqa deıin qamtamasyz etedi. Sondaı-aq jalaqy qysqarady nemese jumystan shyǵyp qalamyn degen qorqynysh bolmaıdy. Tek jumysty óndirip isteýiń qajet. Kúızeliske túspeýi úshin barlyq jaǵdaıdy jasaıdy.
Shetelge jumys isteýge barýymnyń basty sebebi – álemdik deńgeıdegi ortany kórip, tájirıbe jınaqtaǵym keldi. Keıin mindetti túrde elge oralyp, qyzmet etemin. Ázirge Barselonada júrip, Qazaqstanǵa óz úlesimdi onlaın platforma arqyly qosyp júrmin. Iаǵnı IT mamandarǵa arnalǵan it-nomads.kz platformasyn jasaqtap shyǵardym. Qosymsha kómegimen osy salada oqıtyn stýdentter ózderine praktıkalyq tájirıbeden ótetin jerdi, al kásibı mamandar jańa eńbek ornyn taba alady. Sondaı-aq túrli is-shara uıymdastyryp, bilikti mamandar tájirıbelerimen bólisýge múmkindik qarastyrylǵan.
Búginde IT salasynyń qyzmetkerleri álem boıynsha eń qajetti, suranystaǵy mamandyqtardyń tiziminde tur. Osy rette sheteldik jumys berýshilerge joǵary deńgeıli kadrlar aýadaı qajet. Sondyqtan ózimizdiń ozyq bilimi bar azamattarymyzdy ýysymyzdan shyǵaryp almaý kerek. Álemdik tájirıbe kórsetkendeı, ekonomıkany jan-jaqty nyǵaıtý úshin eńbek naryǵyndaǵy IT mamandarynyń úlesi úsh paıyzdan tómen bolmaǵany durys.
– El jastarynyń basty máselesi ne dep oılaısyz?
– Elimiz jastarynyń áleýeti, tanym kókjıegi óte jaqsy. Árqaısysy izdenimpaz. Báriniń bolmasa da, basym kópshiliginiń maqsat-múddesi ornyqqan. Qarym-qabileti tek qazaqqa emes, alpaýyt korporasııalarda jumys isteýge jarap tur. Alaıda áli de oqý júıesindegi bilimniń sapasyn arttyrý qajet. Ár jastyń boıyna synı oılaýdy sińirý kerek.
Eldegi jastardyń aıaǵyna tusaý bolatyn negizgi másele – jumyssyzdyq pen baspana. Bul másele – tek qazaq jerinde emes, shekara syrtyndaǵy kez kelgen memlekettiń kún tártibindegi túıtkil. Men meken etip jatqan Ispanııa elinde de bul problema bar. Biraq jumys oryndary da jeterlik. Soǵan talaptanatyn jastar da barshylyq. Sondyqtan taıaqtyń eki ushy bar demekshi, bılik te, jas ta ózine jaýapkershilik alyp, birlese qyzmet etip, túıindi tarqatýǵa umtylýy qajet. Osy oraıda ár jasqa dana Abaıdyń «Tolyq adam» uǵymy úlgi. Qazir aǵylshynsha aıtylyp júrgen «a person of integrity», ıaǵnı barlyq qarym-qabileti men bilimi toǵysqan adam degenimiz osy.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken –
Zeıin ERǴALI,
«Egemen Qazaqstan»
