Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Respýblıkada shamamen 5,7 mln jas bar. Onyń ishindegi 682 myńnan astamy Almaty qalasynda turady. Jergilikti jastar saıasaty basqarmasynyń málimetinshe, shaharda bıylǵy birinshi toqsanda jastar jumyssyzdyǵy 5,2-den 4,6 paıyzǵa deıin tómendepti. Sarapshy mamandardyń aıtýlarynsha, buǵan jastardy áleýmettendirýdiń jańa júıesi sep bolǵan.
Almaty qalasyn damytýdyń 2025 jylǵa deıingi jáne 2030 jylǵa deıingi ortamerzimdi keleshegi baǵdarlamasy aıasynda Jol kartasy negizinde byltyr jumys berýshiler men jumyspen qamtý ortalyqtarynyń jumysyn úılestirýge múmkindik beretin qalalyq mansap ortalyǵy ashylypty. Eger buryn mansap ortalyqtary ár oqý ornynda bólek jumys istese, qazir olar jumys berýshilermen, eńbek mobıldiligi ortalyǵymen, basqa da qurylymdarmen bir alańda biriktirilip, ózara jumystyń tıimdiligin arttyrýǵa múmkindik bergen. Osylaısha, munda mobılograf, SMM menedjeri, grafıkalyq dızaıner, marketolog syndy mamandyqtar boıynsha 30 qysqamerzimdi kýrstar oqytylady.
– Men Qyzylorda qalasynyń týmasymyn, jasym 28-de. Temir jol salasyna qatysty mamandyqty oqyǵanmyn. Biraq oqý bitirgen soń mamandyq boıynsha jumysqa ornalasa almadym. Sondyqtan Almaty qalasyna arman qýyp keldim. Munda kólik jýý oryndarynda, taksı qyzmetinde júrdim. Sóıtip, bir kúni qalalyq mansap ortalyǵyna kelip, qajetti aqparatty aldym. Bir aıǵa jýyq marketolog mamandyǵy boıynsha shaǵyn oqytý kezeńinen óttim. Qazir Túrksib aýdanynyń komıýnıtı ortalyǵynda joba menedjeri bolyp jumys isteımin, – dedi Oljas Tasbergen.
Joba iske qosylǵaly Oljas sekildi 10,8 myń jas oqytylyp, olardyń eńbekke aralasýyna járdemdesken. Bıyldyń ózinde ortalyqtardyń yqpalymen 3,1 myń jas jumysqa ornalasqan. Bul eseıgisi kelmeıtin NEET sanatyndaǵylardyń úlesin 7,4%-dan (47,9 myń) 6,6%-ǵa deıin (43,9 myń) tómendetýge kómektesken. Demek «Bir tereze» qaǵıdaty boıynsha biryńǵaı oqytý ortalyǵyn qurý jastarǵa bıýrokratııalyq satylardan ótýdi jeńildetti ári jumysqa ornalasqandardyń úlesin arttyrýǵa múmkindik berdi.
Kórsetkishtiń tómendeýine «Jobfair365» jumysqa ornalastyrý jáne «SkillBrigde» oqytý qyzmetteri bar «Jasalmaty.kz» portalyn qurý da óz úlesin qosqan. Platformada usynylǵan árbir bos jumys orny tıisti «Daǵdy» tegterimen belgilenedi. Máselen, baǵdarlamashy jumysyna baǵdarlamalardy ázirleýge baılanysty tegin kýrstar, olardyń mazmuny men qurylymyna qaraı tıisti tegter jalǵanady. Sáıkesinshe saıt qoldanýshylary jumys oryndaryn qaraǵan kezde, olar osy salaǵa qatysty usynylǵan tegin kýrstardy birden kóre alady. Bul olarǵa bilimderin jetildirýge ǵana emes, sonymen qatar belgili bir qyzmette qajet aspaptar men daǵdylardy qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Mundaı ıntegrasııa jumys izdeý men oqý úderisin edáýir jeńildetedi.
Sońǵy derekti baǵdarlasaq, aqparattyq portalda qazirdiń ózinde 25 myńǵa jýyq biregeı paıdalanýshysy bar. Onda 5 myń jumys berýshi tirkelip, 5 myń bos jumys orny ornalastyrylǵan. Nátıjesinde, búginde 4 myń azamat eki qolǵa bir kúrek tapqan. «Jasalmaty.kz» mobıldi qosymshasyn App Store platformasynan júkteýge bolady. Ári munda paıdalanýshylar jastar uıymdarynyń qyzmetin baǵalap, pikirin qaldyra alady.
– Jalpy, NEET jastardy áleýmettendirýdiń mańyzdy jetistikteriniń biri – jańa ınfraqurylym qurý. Bizdiń aýdanda jastardyń sany 77 myńǵa jýyq. Onyń ishinde NEET jastardyń úlesi 6 myń. Jyl basynan beri Túrksib aýdanyndaǵy komıýnıtı ortalyqqa jumysqa ornalasý, shaǵyn kýrs oqý máseleleri boıynsha 1 200 adam júgindi. Maqsatymyz – NEET sanatyndaǵy jastardy jumysqa ornalasýǵa kómektesip, qoǵamǵa qosý. Mundaı komıýnıtı ortalyqtary Almatynyń barlyq 8 aýdanynda bar, – dedi Almaty qalasy Túrksib aýdany boıynsha jumysqa ornalastyrý jáne shaǵyn kýrstardy oqytý menedjeri Marjan О́tegenova.
Baıqaǵanymyz, komıýnıtı ortalyqtar jastardy qyzyǵýshylyǵyna qaraı biriktire otyryp, boıyndaǵy kúsh-jigeri men áleýetin ózine, tıisinshe qoǵamǵa paıdasyn tıgizýge baǵyttap otyr. Sondyqtan jaýaptylar bıyl taǵy 4 komıýnıtı ortalyq ashý josparlanyp otyrǵanyn aıtty.
Bir qyzyǵy, komıýnıtı ortalyqtardyń rezıdentteri úshin kólikke, qoǵamdyq tamaqtanýǵa, sporttyq jáne mádenı ınfraqurylymdy paıdalanýǵa, oqytýǵa jáne taǵy basqa jeńildikter beretin «Activity Boom» klýbtyq kartochkalyq júıesi engizilipti. Bul ınnovasııalar jastar men jastar uıymdaryna aqparattyq portal arqyly komıýnıtı ortalyqtarda oryndardy onlaın brondaýǵa, is-sharalar kestesin kórýge múmkindik beredi.
Sondaı-aq Almaty qalasynyń Jastar saıasaty basqarmasy 1 aı boıy qalada Mansap kúnderiniń serııasyn ótkizýge qoldaý kórsetken. Dástúr boıynsha, is-sharada qalanyń 400 iri kompanııasynan 1,5 myńnan astam bos jumys orny usynylǵan.
Joǵaryda kórsetilgen áleýmettendirý sharalarynyń kómegimen byltyr shaharda barlyǵy 40 myń jas turaqty, 7 myńy ýaqytsha jumysqa ornalasqan. Osy jyldyń I toqsanynda 9 myńnan astam azamat eńbekke aralasypty. Onyń 4,6 myńy – turaqty jumys ornyna, 4,4 myńy ýaqytsha qyzmetke kiristi.
Negizi memleket tarapynan jastardy jumyspen qamtýǵa arnalǵan tıimdi ne tıimsiz baǵdarlamalardy tizbekteýge bolady. Máselen, «Jastar tájirıbesi», toqsanyna birneshe ret uıymdastyrylatyn bos oryndar jármeńkesi, «Zhas project» taǵy basqalar. Biraq barlyǵy bir ǵana bekitilgen talap-tártip negizinde uıymdastyrylyp, júrgiziledi. Sondyqtan jaýapty organdardyń jumysyn nasıhattaý, eńbekke qulyqsyz jastardyń qyzyǵýshylyǵyn arttyrý úshin komıýnıtı ortalyqtary sekildi tehnologııalyq ınnovasııalardy jıirek qoldaný arqyly áleýmettendirýdiń jańasha tásilin oılap tabý kerek. О́ıtkeni jylyna eńbek naryǵyna 300-400 myń shamasynda jas qosylady desek, elde jastar jumyssyzdyǵy máselesi áli de kún tártibinen túspeıdi.
