MQU-lar kirisi jáne jumyspen qamtylýy týraly anyqtama talap etpeıtindikten, resmı jumyspen qamtylmaǵan azamattar úshin qaryzǵa aqsha alý tipti ońaı. Bir sátte birneshe MQU-dan nesıe resimdeýge bolady. Tutynýshylardyń kóbi – stýdentter, zeınetkerler men jumyssyz azamattar.
Birinshi nesıe bıýrosynyń derekterine qaraǵanda, nesıelik portfeldiń 89,1%-y nemese 16,2 trln teńge ekinshideńgeıli bankterge tıesili bolsa, mıkroqarjy uıymdary jalpy portfeldiń 6,3%-yn (1,1 trln teńge) quraıdy eken. Munda avtokredıtteýmen aınalysatyn MQU jáne qatardaǵy MQU úlesi – 5,7%, al onlaın MQU naryqtyń 0,6%-yn quraıdy.
Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń resmı aqparyna júginsek, mıkroqarjylyq qyzmetti júzege asyratyn uıymdardyń aktıvteri 2023 jylǵy tórtinshi toqsanda 0,4%-ǵa nemese 11 mlrd teńgege (2023 jyly 20,9%-ǵa ósken) tómendep, 2024 jylǵy 1 qańtardaǵy jaǵdaı boıynsha 2,5 trln teńgeni quraǵan. Aktıvterdiń tómendeýi kredıttik seriktestikterdiń nesıelik portfeliniń tómendeýimen baılanysty bolyp turǵanǵa uqsaıdy. Qurylymdaǵy aktıvterdiń eń kóp bóligi mıkroqarjy uıymdaryna (1 387 mlrd teńge nemese 54,4%), kredıttik seriktestikterge (847 mlrd teńge nemese 33,2%), lombardtarǵa (315 mlrd teńge nemese 12,4%) tıesili. Mıkroqarjylyq qyzmetti júzege asyratyn uıymdardyń (MQQJU) nesıe portfeli 2023 jylǵy sońǵy toqsanda 0,9%-ǵa, 2,4 trln teńgege deıin (2023 jyly 14,8%-ǵa ósý baıqalǵan), zańdy tulǵalarǵa berilgen qaryzdar 2023 jylǵy sońǵy toqsanda 6,0%-ǵa, 804 mlrd teńgege deıin azaıǵan (2023 jyly 3,5%-ǵa ósken). Jeke kásipkerlerge berilgen qaryzdar 331 mlrd teńgege nemese 0,2%-ǵa deıin (2023 jyly 42,7%-ǵa ósý) tómendegen. Biraq jeke tulǵalarǵa berilgen qaryzdardyń kólemi 2023 jylǵy tórtinshi toqsanda 2,2%-ǵa ulǵaıyp (2023 jyly 16,4%-ǵa ósken), 2024 jyldyń alǵashqy aıynda 1,3 trln teńgeni quraǵan. 90 kúnnen astam merzimi ótken qaryzdardyń deńgeıi jyl basynda 3,9%-dy quraǵan. Sonyń ishinde jeke tulǵalardyń 90 kúnnen astam merzimi ótken mıkrokredıtterdiń úlesi 5,5%-dan 5,6%-ǵa deıin ósken. 2023 jylǵy tórtinshi toqsanda MQQJU-nyń mindettemeleri 2,3%-ǵa, 1,7 trln teńgege deıin (2023 jyly 12,9%-ǵa ósken) azaıǵan eken.
Qorlandyrý qurylymyndaǵy negizgi úles alynǵan qaryzdarǵa tıesili – 77,0%-yn nemese 1,3 trln teńgeni quraıdy. MQQJU-nyń menshikti kapıtaly 3,5%-ǵa ulǵaıyp, 869 mlrd teńge bolǵan.
Jalpy, elimizdegi mıkrokredıttik uıymdardyń qyzmeti týraly pikirler ekiushty. Olardaǵy artyqshylyqtyń biri – naryqqa ıkemdiliginde. Naryqtaǵy suranystyń ózgerýine tez beıimdelip, jańa ónimder men qyzmetterdi damytý arqyly nesıe berý máselelerin jedel sheshýge tyrysady. Eldegi MQU-nyń kópshiliginde ózderiniń nesıelik skorıng júıeleri bar. Bul olarǵa qaryz alýshynyń nesıelik qabiletin tez baǵalaýǵa jáne birneshe mınýt ishinde nesıe resimdeýge túrtki bolady. Alaıda olardyń kemshin tusy da jetkilikti. Sonyń eń negizgisi dep qaryzdyń paıyzdyq mólsherlemesin aıtsa bolady. Mólsherleme bank mólsherlemesinen birneshe ese joǵary. Joǵary paıyzdyq mólsherleme azamattardyń qaltasyn qaǵyp, qaryzǵa batýyna tez yqpalyn tıgizedi. Alǵan aqshany der kezinde qaıtarmaý qaryzdy eki eseleıdi, ıaǵnı ósimpul qosylady. Keıbir mıkroqarjy uıymdarynda maksımaldy jyldyq paıyzdyq mólsherleme 739 paıyzǵa deıin jetýi múmkin.
Sarapshylardyń aıtýynsha, mıkroqarjy uıymdary óz qyzmetin zańdy túrde júzege asyrsa, olardy quptap, damytý kerek. Alaıda halyq shaǵyn mıkroqarjy uıymdarynyń maksımaldy jyldyq mólsherlemesi týraly bile bermeıdi. Saladaǵy keleńsizdikter shaǵyn mıkroqarjy uıymdarynyń qaryz berý sharttaryn qaıta qarastyrýdy talap etedi.
Saladaǵy barlyq sýbekti, sonyń ishinde lombard, kredıttik seriktestikter men onlaın-kredıt berý kompanııalarynyń qyzmeti Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń baqylaýyna alyndy. Agenttiktiń taıaýda usynǵan málimetine qaraǵanda, birinshi kezekte, mıkroqarjy uıymdaryndaǵy táýekelderdi basqarý júıesine qoıylatyn talaptardy belgileý qajet. Mıkroqarjy uıymdary tap bolatyn táýekel beıinderin, sondaı-aq olardyń osy táýekelderdi durys basqarý qabiletin dáıekti baǵalaýǵa nazar aýdarý mańyzdy. Osyndaı shekteýli qadaǵalaý resýrstaryn tıimdi bólýge múmkindik beretin ózin-ózi retteý ınstıtýtyn engizý máselesi de qarastyrylyp jatyr. Agenttik málimdemesinde halyqaralyq tájirıbege súıene otyryp, táýekelderdi basqarý júıesine retteýshilik eseptilikti baqylaý, azamattardyń shaǵymyn qaraý, tekserý júrgizý jáne aktıvteri az sýbektilerge qatysty lısenzııalardy qaıtaryp alýǵa bastamashylyq jasaý ókilettikteri berilýi múmkindigi aıtylǵan.
Sonymen birge, keıbir MQU-lardyń ekinshideńgeıli bankke aınalýy týraly da aragidik aıtylyp qalady. Bul úderis básekelestikti damytyp, tutynýshylar úshin qarjylyq qyzmetterdiń qoljetimdiligin arttyrary sózsiz deıdi mamandar. Qalaı bolǵanda da, qarjy salasyndaǵy kedir-budyrdyń joıylýy mańyzdy. Nesıe halyqty turalatatyn emes, ońaltatyn qural bolsa ıgi. Sondyqtan qarjy naryǵyndaǵy mıkroqarjy uıymdarynyń qyzmetteri árdaıym Úkimet nazarynda turýǵa tıis dep sanaıdy sarapshylar.
