Kollajdy jasaǵan – Záýresh SMAǴUL ,«EQ»
Balaly bolýdy jyldar boıy kútken otbasylar dárigerden-dárigerge qaralýdan qashpaıdy. Birine-biri tireý bolǵan erli-zaıyptylar úmitin úzbeı, tipti dástúrli emes em-domǵa da júginip, áýlıeli jerlerdi de aralap jatatyny bar. Biraq densaýlyqtaǵy kináratqa betpe-bet kelip, em-sharalarǵa kirisýdi oılastyryp júrgende ýaqyt ta bir orynda turmaıdy ǵoı. Bes-on jyl degenińiz de sýsyp óte shyǵady. «Ańsaǵan sábı» memlekettik baǵdarlamasy arqyly balasyn baýyryna basqan otbasylardyń aıtatyny da «baǵdarlamaǵa erterek qatysqanda bolar edi» degen ókinishpen emes, tilekpen úndesedi. EKU-ǵa arnaıy kvota bólýdi memleket 2010 jyldan qolǵa alyp, sol kezde nebári 100 ǵana kvota bólingen. Al qazir baǵdarlama arqyly sábıli bolǵandar kvota sanyn 7 myńnan asyrsa, balasyn qushaǵyna basqan ata-analar kóbeıse degen ótinish-tilegin aıtýdan jalyqpaıdy. Bul baǵdarlamanyń áýeldegi maqsaty – qosalqy reprodýktıvti tehnologııalardyń kómegimen otbasylyq-demografııalyq máselelerdi sheshýge járdemdesý bolsa, búgingi kúni de baǵdarlama baǵytynan aınyǵan joq. Birer kún buryn Balalardy qorǵaýdyń halyqaralyq kúni qarsańynda ótken festıvalda Densaýlyq saqtaý mınıstri Aqmaral Álnazarova atalǵan baǵdarlamanyń nátıjeli iske asyp kele jatqanyn aıtyp, dárigerlerge tabys tilegen edi.
«Árbir ata-ana úshin perzentin baýyryna basý eń úlken baqyt dep bilemin. Elimiz egemendik alǵan jyldan berige deıin 30 myńnan astam sábı osy ekotásil arqyly dúnıege keldi. Buryndary osy ádiske júginýdi kózdegen otbasylar 5-10 jyldap kezek kútetin. О́zimiz de óńirde jumys istegende osyny kórdik, bildik. 2020 jyly Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń sheshimimen kvota sany 7 ese kóbeıgenin bilesizder. Osynyń esesine keıingi úsh jyldyń ishinde 7 myńnan astam sábı dúnıe esigin ashty. Otbasylardyń úmitin oıatyp, osy jolda eńbektenip júrgen medısına mamandaryna alǵys aıtqym keledi. Memlekettiń erteńi – búgingi búldirshinder. Osy balapandarymyz eseıip, eldiń tutqasyn ustar azamat bolsyn», dep tilegin bildirgen edi A.Álnazarova.
«Ańsaǵan sábı» baǵdarlamasy iske asqaly beri 21 myń áıelge kómek kórsetilgen. Kvota alǵan 8 myń áıel EKU arqyly bala kótergen. Bıyl 4 aıdyń ishinde myń jarym áıelge jasandy uryqtandyrý jasalǵan. Osyǵan qaramastan Densaýlyq saqtaý mınıstrligi usynǵan derek boıynsha, áli 28 myńǵa jýyq áıel bala súıý baqytyna ıe bola almaı júr. Búginde elde jasandy uryqtandyrýmen aınalysatyn 31 ortalyq bar bolsa, onyń 19-y mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesi arqyly qarjylandyrylady eken. Bul EKO-ǵa júginýdi oılastyryp júrgender úshin óte tıimdi. Burynǵydaı kvotany jyldap kútpeıdi. Demek baǵdarlamaǵa MÁMS-tiń qosyp otyrǵan úlesi qomaqty dep aıtýǵa negiz bar. Qorǵa aýdarylǵan qarjy qaıda jumsalady degenge taǵy bir jaýap – osy. Bıologııa ǵylymynyń doktory, reprodýktolog-embrıolog, «Ekomed» klınıkalar jelisiniń ǵylymı dırektory Saltanat Baıqoshqarovanyń aıtýynsha, jaqynda taǵy bir klınıkany EKU laboratorııamen jabdyqtaý josparlanǵan.
– «Ekomed» ortalyǵy «Ańsaǵan səbı» kvotasy boıynsha úsh jylda jalpy sany 6 554 kvotany ıgerdi. 3 540 (54%) pasıent júktilik boıynsha esepke turdy. 2 487 (38%) səbı dúnıege keldi. Búginde «Ekomed» klınıkalarynyń tórteýi osy «Ańsaǵan sábı» baǵdarlamasyna qatysady. Bólingen kvota boıynsha jaqsy nətıje kórsetken ortalyqtardyń kóshbasynda «Ekomed Astana» ujymy tur. «Ekomed Astana» ortalyǵy jalpy sany 2 525 kvotany ıgerip, 1 479 (57%) kelinshekti júktilik boıynsha esepke aldy. Munda 1 063 (42%) cəbı dúnıege keldi. Osy úsh jylda áriptesterimiz tolymdy eńbek etti. Biz kóp uzamaı altynshy klınıkany EKU laboratorııamen jabdyqtaýdy oılastyryp otyrmyz. Aqtóbe oblysynyń turǵyndaryna Astanaǵa kelmeı-aq baǵdarlamaǵa qatysýǵa múmkindik jasasaq degen nıettemiz, – deıdi S. Baıqoshqarova sózin túıindep.
Saltanat Baıqoshqarova aıtqandaı, baǵdarlama aıasynda «Ekomed Astana» klınıkasyna kvota arqyly júginip, kómek alǵandar kóp. Solardyń ishinde Kókshetaýdyń týmasy Arman Ospanov pen jary Mıra bar.
– «Ańsaǵan sábı» baǵdarlamasyna alǵys aıtqymyz keledi. Baǵdarlama ári qaraı jalǵasyp, kvota kóbirek bólinse degen tilegimiz de bar. Biz 2011 jyly otaý quryp, osy kúnge deıin bala súıe almadyq. Barmaǵan jerimiz qalmady. Sosyn óńirden joldamamen osynda keldik. «Ekomed Astana» klınıkasynyń medısınalyq dırektory Almaz Qurmanáliulyna jolyqtyq. Ol aqyl-keńesin aıtyp, baǵyt-baǵdar siltedi. Sodan balamyz dúnıege kelgende sener-senbesimizdi bilmeı, tosylyp qaldyq. Qazir balamyz Salahaddın bir jastan asyp barady. 11 jyldaǵy ýaıymnyń barlyǵy bir sátte umytylǵandaı boldy. Túsingenimiz, áýeli senim kerek eken. Jasymaý qajet. Er adam tózimdi keledi ǵoı, sondyqtan áıelge barynsha qoldaý kórsetý kerek der edim. Otbasynda bala joq dep áıeldi ǵana kinálaýǵa bolmaıdy, – deıdi A. Ospanov.
Astana qalasynyń turǵyny Janna da baǵdarlamaǵa qatysyp, úmit etken balasyn baýyryna basyp otyrǵan jaıy bar.
–Biz birneshe márte EKU-ǵa júginip, besinshi múmkindikte bala súıdik. Joldasymmen 2014 jyly otaý qurdyq. Toǵyz jyl kútip, byltyr ulymyz dúnıege keldi. О́zim qazir 36 jastamyn. Balamyzdyń aty – Ibragım. Balaly bolýdy ańsap júrgen otbasylarǵa úmit úzbeý qajet. Dáriger bergen nusqaýdy oryndap, moıymaı, ilgeri jyljı berý kerek. Buıyrtyp jatsa, Ibragımge serik bolar ini-qaryndas dúnıege ákelý oıda bar. Sol nıetimizge jetsek dep armandaımyz, – deıdi qala turǵyny.
Astana qalasynyń taǵy bir turǵyny Dınara Qaıratqyzy «Ańsaǵan sábı» baǵdarlamasynyń arqasynda kóz qýanyshy, qyzy Zereni qushaǵyna alǵan.
–Joldasymmen 2012 jyly jeltoqsanda otbasyn qurdyq. Shúkir, «Ańsaǵan sábı» baǵdarlamasymen kvota alyp, qyzymyz dúnıege keldi. Alǵashynda baǵdarlamaǵa qatysý qalaı bolar eken dep júreksingenimiz ras. Qorqaqtadyq. Táýbe, 2022 jyldyń qańtarynda kezekke turyp, sol jyly mamyrda kezegimiz keldi. Bar bolǵany tórt aı kúttippiz. Osy kúnge deıin barmaǵan jerimiz, baspaǵan taýymyz qalmady desek bolady. Dárigerlerge de qaraldyq, qazaqy joralǵylarǵa da júgindik. Qoldan kelgen em-sharanyń barlyǵyn jasadyq. Iá, bul ádispen ekinshi márte de bosanýǵa bolady eken. Buıyrsa, ol jaǵyn áli kóre jatarmyz, – dedi Dınara.
Qala turǵyny Dámetken bolsa, ekinshi balasyn EKU-nyń kómegimen dúnıege ákelipti. Batyl ananyń úlken qyzy qazir 18 jasta bolsa, ekinshi uly 6 aıdan jańa asypty. Baıqasańyzdar, «Ańsaǵan sábı» baǵdarlamasyna kvota kóbeıgeli dúnıege kelgen sábıler de kóbeıdi. Bir ǵana baǵdarlama eldegi demografııalyq ahýalǵa, san-qıly taǵdyrǵa áser etip, kóptegen otbasynyń úmitin jaqty.
Qoryta kele bala súıýdi armandap júrgen otbasylarǵa EKU-ǵa qalaı júginýge bolatyny týraly az-kem aqparat berýdi jón kórdik. Balaly bola almaı júrgen kelinshekter áýeli emhanaǵa esepke turyp, Januıany josparlaý ortalyǵynan tolyq tekserýden ótýi qajet. Sonyń nátıjesi boıynsha «Ańsaǵan sábı» baǵdarlamasyna qatysa alady. Negizi bul em-shara terapııalyq jolmen emdeý nátıje bermeıtin bedeýlik dıagnozy qoıylǵan pasıentterge arnalǵan. Oǵan eldegi erli-zaıyptylardyń qatysýǵa múmkindigi bar.
