Sóıleıtin baǵdarsham
Nazarbaev zııatkerlik mektebiniń 11-synyp oqýshysy Anar Nurmahan kózi nashar kóretin jaıaý júrginshilerge arnalǵan «sóıleıtin baǵdarsham» júıesin jasaǵan. Tyń joba jol apattary men nebir keleńsizdiktiń aldyn alady. Statıstıkaǵa súıensek, elimizde 160 000-nan astam kórý qabileti buzylǵan adam bar. Olar tirshilik barysynda birshama qıyndyqqa tap bolady, tipti joldan ótkende baǵdarsham nusqaýlyǵyn kórmeýi de múmkin. Mysaly, Anar turatyn Taldyqorǵan qalasynda 1 973 kórý qabileti nashar adam bolsa, qaladaǵy 200 baǵdarshamnyń keıbiri ǵana osyndaı qurylǵymen jabdyqtalǵan. Sol sebepti, «It Servise education» jastar qoǵamdyq birlestigi men Nazarbaev zııatkerlik mektebi 2023 jyldan bastap nashar kóretin adamdarǵa kómektesetin qurylǵy jasaıtyn jańa jobany qolǵa alǵan. Búginde ol tórt maýsymdyq testileýden ótip jatyr.
– Qurylǵy qýatty dınamıkpen jabdyqtalǵan ári dybystyq habarlamalardy memlekettik tilde taratady. Ol siz kesip ótpekshi negizgi kósheniń atyn habarlap, baǵdarshamnyń jasyl janǵanǵa deıingi ýaqytyn sanap, habar beredi. Bul nashar kóretin adamdarǵa jaıaý júrginshiler ótkelderin ońaı tabýǵa, kóshe ataýlaryn bilýge, qıylystardan qaýipsiz ótýge múmkindik beredi. Sonymen qatar túnde dybys deńgeıin 50 paıyz avtomatty túrde rettep, daýsyn báseńdetedi, – dedi Anar.
Sóıleıtin baǵdarsham jaıyn túsindirip óteıik. Modýl – daýys zoraıtqyshty ornalastyratyn blok úlgisinde jasalǵan. Jasyl tús qosylǵanda, kósheniń ataýy týraly dybystyq sıgnal beriledi, sodan keıin jasyl tústiń sónýine deıingi sekýndtardaǵy ýaqyt habarlanyp, sońǵy sekýndta «TOQTA» sózi aıtylady. Qurylǵyny zertteý jáne jobalaý barysynda Anar 419 583 teńge turatyn «Triol-M2» sekildi daýysty baǵdarshamnyń reseılik nusqasymen salystyrmaly taldaý jasady. Al talaby bólek oqýshynyń jasaǵan qurylǵysynyń quny nebári – 25 000 teńge.
Jas ónertapqyshqa bul biregeı isti bastaýǵa joba jetekshisi, fızıka pániniń muǵalimi Damır Tólegen kómektesken. «Qurylǵynyń ereksheligi – daýystyq habarlamalar memlekettik tilde júredi. Tipti kún men túndi anyqtaý fýnksııasyna ıe. Sonymen qatar ýaqyt aralyǵyn baǵdarlamalaý múmkindigin qamtamasyz etedi», deıdi joba jetekshisi D.Tólegen.
О́rttiń aldyn alady
Qyzylorda qalasy Nazarbaev zııatkerlik mektebiniń 11-synyp oqýshysy Juldyzaı Muńaıtbasova órttiń aldyn alatyn aqparattyq júıe oılap tapqan. Ekologııalyq jobanyń aty – «Zhalyn». Maqsaty – elimizdegi orman órtteriniń áserin barynsha azaıtý. Bul keshendi júıe, eń aldymen, sezgish quraldar arqyly sala mamandaryna orman jaǵdaıy, kólemi, qaı aımaqta bolyp jatqany týraly aqparat beredi. Sodan keıin mamandar belgilengen núktege baryp órt pen orman deńgeıin anyqtaıdy. Radıo tolqyndar retranslıator arqyly ınternetke aınalyp, jergilikti halyqqa aqparat jiberedi. Osylaısha, úderis tez júrip, órt alǵashqy satyda anyqtalady. Munyń arqasynda ekonomıkalyq, áleýmettik shyǵyn azaımaq.
– О́tken jazda Abaı oblysynda iri órt boldy. О́rt aýmaǵy bir kúnniń ishinde 100 gektarǵa deıin sozyldy. Sol ýaqytta elimizde áli de sheshilmegen osy bir másele bar ekenin anyqtadyq. Aldaǵy ýaqytta jobamyzǵa seriktestik pen ınvestısııa izdestiremiz. Keleshekte taǵy da bir júıe qosý josparda tur. Ol órtti ǵaryshtan baqylaýǵa, ormanshynyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge arnalady. Joba artyqshylyǵy – órtti alǵashqy satyda anyqtaıdy. Qaýiptiń aldyn alýǵa, eńserýge jol ashady. Naqty iske asyrýǵa qazir seriktestik qajet. Úkimet tarapynan, Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginen qoldaý jasalsa degen usynysym bar. Sodan keıin jobany naryqqa shyǵaryp, iske asyrýǵa bolady. О́rt týraly aqparat bárine ashyq bolady. Aqparatty mınıstrlik pen qarapaıym adamǵa qoljetimdi qylamyz, – deıdi Juldyzaı.
Zaǵıp jandardyń járdemshisi
Azamat Ibragım bolsa zaǵıp jandarǵa arnalǵan «Janarym AI» mobıldi qosymshasyn jasap shyǵarǵan. О́nertapqyshtyń bul jobasy oblystyq «Smart city Kyzylorda» IT jobalar baıqaýynda «Ázirleý baǵyty» boıynsha 3-oryn aldy. Mobıldi qosymsha arqyly turǵyndar eriktilerge vıdeoqońyraý arqyly habarlasa alady. Sonymen qatar qosymsha ishinde aqyldy kamera, ınklıýzııa akademııasy, ınklıýzıvti qoǵamdastyq, joǵary jyldamdyqty ınternet, GPS, kameramen jabdyqtalǵan smartfon syndy biregeı fýnksııalar bar. Qazir jobanyń ınteraktıvti, sandyq prototıpi daıyndaldy. Aldaǵy ýaqytta tehnıkalyq ázirleý satysy júıelenbek. Sonda erekshe jandardyń qolaıly áleýmettik ortasy paıda bolady. Osylaısha, joba ınklıýzıvti, sıfrlyq baǵytta óz jumysyn júrgizedi.
– «Jañarym AI» qosymshasy arqyly zaǵıptar kúndelikti turmysta kezdesken tosqaýyldar men qıyndyqtardy op-ońaı sheshe alady. Atap aıtsaq, jolda adasqan zaǵıp jan qosymshany ashyp, kamerany aınalaǵa baǵdarlaıdy. Al oǵan engizilgen jasandy ıntellekt aldyndaǵy tosqaýyldar men jol júrý belgilerin anyqtap, qoldanýshyǵa aýyzsha habarlaıdy. «Karta-navıgator» sıfrlyq servısi jol silteıdi. Úlken volonterlik júıeni qalyptastyrý jolynda, eriktilerdi yntalandyrý joly qarastyrylǵan. Bul maqsatta bonýstyq júıe oılastyrylǵan, – dedi Azamat.
