Osylaısha, halqymyzdyń uly perzentteriniń qurmetine berilgen aýdan ataýlarynda ulttyq birizdilik qaǵıdaty saqtalǵan joq. О́kinishke qaraı, bul máselege elimizdiń táýelsizdigi jyldarynda da jete mán berilmedi. Kóptegen aýdannyń ataýy qazaqylanǵanmen, «árkim óz betinshe túıe aıdaǵandaı» jaǵdaı qalyptasty. Máselen, Soltústik Qazaqstan oblysynda ótken ǵasyrdyń toqsanynshy jyldarynyń aıaq sheni men osy ǵasyrdyń basynda Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamy oblystyq fılıaly belsendileriniń uıytqy bolýynyń nátıjesinde aýdandardyń kópshiliginiń ataýy qazaqylandyrylǵan. Biraq Qyzyljar óńirinen shyqqan uly tulǵalardyń aty-jónderin alǵan aýdandardyń ataýlary árqıly jazylǵan: burynǵy Sergeev aýdany – Shal aqyn aýdany, Býlaev aýdany – Maǵjan Jumabaev aýdany, Selınnyı aýdany – Ǵabıt Músirepov atyndaǵy aýdan bolyp qaıta atalǵan. Oblysta Jambyl aýdany burynnan bar bolǵandyqtan, sol úlgimen «Maǵjan aýdany», «Ǵabıt aýdany» dep jazý, al Ýálıhanov aýdanyn «Shoqan aýdany» dep ózgertý qajet edi.
Qostanaı oblysynda burynǵy Obaǵan aýdany – Altynsarın aýdany, Taran aýdany – Beıimbet Maılın aýdany bolyp qaıta atalǵan. Jambyl oblysynda burynǵy Lýgovoı aýdany T. Rysqulov aýdany bolyp ózgertilgen. Túrkistan oblysyndaǵy burynǵy Lengir aýdany Tóle bı aýdany bolyp ózgertilgenimen, resmı qujattarda «Tólebı aýdany» dep jazylyp ketken.
Respýblıka aýdandarynyń ataýlaryn sholyp qarasaq, olardy birizdilendirýde atqaratyn jumys áli az emestigi ańǵarylady. Sonyń ishinde maǵynasy túsiniksiz jáne elimizdiń tarıhyna tikeleı qatysy joq tulǵalardyń qurmetine berilgen, sondaı-aq patshalyq jáne keńestik otarlandyrý saıasatymen baılanysty ataýlardy ózgertý qajettigi anyq. Mysaly, Qaraǵandy oblysyndaǵy Osakarov aýdanynyń ataýy qazaqtyń «asa qarly» degen sózinen shyqqan degen boljam bar. Osy aýdannyń máslıhaty 2022 jyly aýdan ataýyn Sarybel dep ózgertý týraly sheshim qabyldaǵan. Alaıda bul sheshim joǵary jaqta áli bekitilgen joq.
Pavlodar oblysyndaǵy qazaqtyń «temir» sózinen shyqqan Jelezın aýdanynyń jáne patshalyq otarlaýshylardyń dinı uǵymymen baılanysty Ýspen aýdanynyń ataýlaryn da ózgertetin kez jetti. Qostanaı oblysynda Denısov jáne Fedorov tekterimen atalatyn aýdandar da otarshyldyqtyń eskertkishindeı myzǵymaı tur. Batys Qazaqstan oblysyndaǵy maǵynasy túsiniksiz Qaztalov aýdanynyń ataýyn da aýystyrý kerek sııaqty. Buǵan qosa, aýdandardyń ataýlarynyń qaıtalanýy da – oılanarlyq jaıt. Máselen, Almaty, Jambyl jáne Soltústik Qazaqstan oblystarynda jyr alyby Jambyl esimimen atalatyn aýdandar bar. Esil ózeniniń ataýy Aqmola, Soltústik Qazaqstan oblystaryndaǵy jáne Astana qalasyndaǵy aýdandarǵa berilgen. Aqsý ataýyn Jetisý jáne Pavlodar oblystarynyń aýdandary enshilegen.
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Ulttyq quryltaıdyń Túrkistanda ótken ekinshi otyrysynda sóılegen sózinde: «Onomastıka salasy tarıhı sana-sezimdi jańǵyrtýdyń mańyzdy ıdeologııalyq quraly ekeni belgili. Keıbir adamdardyń qalaýymen jalǵan ómirbaıany ádeıi qoldan jazylǵan keńes dáýiriniń qaıratkerleri bar. Ondaı jasandy tulǵalardyń esimin túrli nysandarǵa berýdi doǵarý qajet. Jalpy, onomastıka salasyn tártipke keltirgen jón. Bul sharýa keshendi jáne dáıekti túrde bir ortalyqtan atqarylýǵa tıis. Onomastıka bul – ata-babalarymyzǵa baılanysty ıa belgili tulǵalardyń týysqandarynyń isi emes. Bul – memlekettiń sharýasy. Osy saladaǵy barlyq rásimdi is júzinde retteý mańyzdy. Onda aımaqtardyń ereksheligimen qatar, jalpyulttyq basymdyqtar da eskerilýi kerek», degen bolatyn.
Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes qoldanystaǵy zańnamaǵa onomastıkaǵa baılanysty ózgerister engizilip, osy salada qordalanyp qalǵan túıindi máseleler túpkilikti sheshimin tabady dep senemiz.
