Foto: dknews.kz
О́kinishke qaraı, elimiz táýelsizdik alyp, naryqtyq ekonomıka qurý jolyna tússe de, kózboıaýshylyq syndy qoǵamdyq dert áli tolyq joıylǵan joq. Osy oraıda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev 2020 jylǵy 1 qyrkúıekte jarııalaǵan «Jańa jaǵdaıdaǵy Qazaqstan: is-qımyl kezeńi» Joldaýynda tikeleı Prezıdentke baǵynyshty bolatyn Strategııalyq josparlaý jáne reformalar agenttigin qurý týraly sheshim qabyldaǵanyn aıta kelip: «Tez ózgerip jatqan ahýalǵa shynaıy baǵa berý úshin Statıstıka komıteti Agenttik quramyna beriledi», degen edi. Sóıtip, buryn Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń quramynda bolǵan Statıstıka komıteti Strategııalyq josparlaý jáne reformalar agenttiginiń Ulttyq statıstıka bıýrosy bolyp qaıta quryldy.
Buǵan qosa, Prezıdenttiń tapsyrmasyna sáıkes san alýan kórsetkishter men ındıkatorlardan turatyn memlekettik baǵdarlamalardy ázirleý toqtatylyp, jurtqa túsinikti, qysqa da nusqa ulttyq jobalar jasaldy. Olarda negizgi maqsat jumystyń barysy emes, nátıjesi bolyp aıqyndaldy. Osylaısha, ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdardyń basshylary qaptaǵan kórsetkish pen ındıkatordy oryndaý úshin «jantalasa» jumys istep jatqan syńaı tanytyp, jalǵan málimet qurastyryp, «qatyryp jatyrmyz» dep kúpinýdi qoıa bastaǵan sekildi.
Degenmen ázirge Ulttyq statıstıka bıýrosynyń jınaǵan málimetteri elimizdegi qalyptasqan jaǵdaıdy shynaıy beıneleıdi dep aıtýǵa áli erte. Sebebi atalǵan vedomstvo óziniń óńirlerdegi departamentteri arqyly alǵan derekteriniń bárin birdeı teksere bermeıdi. Mysaly, Ulttyq statıstıka bıýrosynyń qyzmetkerleri jýyrda Ulytaý oblysynda profılaktıkalyq baqylaý júrgizgen kezde jergilikti úı sharýashylyqtaryndaǵy mal sany týraly ákimshilik derekter men naqty kórsetkishter arasynda eleýli alshaqtyq barlyǵyn anyqtady. Mundaı alshaqtyq Qarsaqpaı kentinde iri qara mal boıynsha – 35 paıyz, Keńgir aýlynda jylqy túligi boıynsha 22 paıyz bolǵan. Osyndaı kemshilikter jóninde Ulttyq statıstıka bıýrosynyń atyna keıingi kezde ótkir syn aıtyp júrgen Parlament Májilisiniń bir top depýtaty statıstıkalyq málimetterdiń shynaıylyǵyn qamtamasyz etýge qatysty zań jobasyn ázirlegen bolatyn. Májilismender qazir osy mańyzdy qujatty Ulttyq statıstıka bıýrosynyń jáne basqa múddeli memlekettik organdar men uıymdardyń ókilderimen birlese talqylap jatyr.
«Qýyrdaqtyń kókesin túıe soıǵanda kóresiń» demekshi, kózboıaýshylyqtyń kókesin bıylǵy alapat sý tasqyny kózge túrte kórsetip berdi. Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi men birqatar oblys ákiminiń: «Kóktemgi sý tasqynyna 100 paıyz daıynbyz», degen málimdemeleri shyndyqqa saı bolmaı shyqty. Osyǵan baılanysty Memleket basshysy sý tasqynyna qarsy ýaqtyly shara qabyldamaǵany úshin Premer-mınıstrdiń birinshi orynbasaryna, Sý resýrstary jáne ırrıgasııa mınıstrine – qatań sógis, Aqtóbe, Qostanaı, Batys Qazaqstan oblystarynyń ákimderine – qyzmettik mindetterine tolyq saı kelmeýine baılanysty eskertý bergeni, al Atyraý, Aqmola, Almaty, Pavlodar jáne Abaı oblystarynyń ákimderine qatań sógis jarııalaǵany málim.
Prezıdent sý tasqyny saldarynan qalyptasqan aýyr jaǵdaıǵa baılanysty el azamattaryna arnaǵan úndeýinde: «Biz alapat sý tasqynynan tıisti qorytyndy shyǵarýymyz kerek. Iаǵnı jiberilgen olqylyqtardy túzetip, tıisti sabaq alýymyz qajet. Al ondaı sabaqtar az emes. Apattardyń aldyn alý jumysyndaǵy kemshilikten bastap, sý sharýashylyǵy mamandarynyń tapshy bolýy, tabıǵatqa nemquraıdy qaraýǵa deıin kóp máseleni retteý qajet», dedi. Sondaı sabaqtardyń bastylarynyń biri – joǵary laýazymdy sheneýnikterdiń tarapynan jol beriletin kózboıaýshylyqtyń tamyryna túbegeıli balta shabý bolsa kerek.
Elimizdiń soltústigindegi astyqty óńirlerdiń birinde turatyn áriptes joldasym aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy kózboıaýshylyq elimizdiń azyq-túlik qaýipsizdigine qater tóndiredi dep sanaıdy.
Aqpan aıynyń sońynda ázil-qaljyńymyz jarasyp júrgen oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń basshysyna: «Sizder kóktemgi egiske qajetti tehnıkanyń 80 paıyzy daıyn tur degen málimet berdińizder. Oǵan kim senedi? Aýyldardaǵy sharýa qojalyqtarynyń traktorlary men seıalkalary áli qardyń astynda jatyr ǵoı», dedim. Ol: «Ońtústik oblystar: «100 paıyz daıynbyz», dep aqpar berip jatqanda biz qalaı «50 paıyz ǵana daıynbyz» deımiz?» dep qarq-qarq kúldi.
Al bir jaýapkershiligi shekteýli seriktestiktiń basshysynan egiske ázirligi jaıly surasam, ol: «Aýdandyq aýyl sharýashylyǵy bóliminiń qyzmetkerleri kómek berip jarytpasa da: «Tuqymyńyz bar ma? Solıarkańyz jetkilikti me?», dep qaıta-qaıta suraı bergen soń: «Sizderge «Bári jetkilikti» degen jaýap kerek qoı, shamasy. Endeshe, joǵary jaqqa solaı dep esep bere berińiz», dedim», dep qarap tur.
«Bizdiń oblys pálenbaı mıllıon tonna astyq jınady», dep raport berý de áli kúnge tyıylǵan joq. Sondyqtan kúzde Úkimet arnaıy komıssııa quryp, elevatorlarda qansha astyq baryn teksergeni jón dep oılaımyn. О́ńirlerdegi maqtanshaq ákimderdiń ótirigine senip, túbinde sanymyzdy soǵyp qalmaıyq», dedi ol.
Rasynda da, statıstıkalyq málimetterdiń shynaıylyǵyn qamtamasyz etý máselesin keshiktirmeı sheshý qajet-aq. О́ıtkeni kózboıaýshylyq – qaýipti qubylys ekendigin bıylǵy alapat sý tasqyny aıǵaqtap berdi.
