Sýret – Sarqan aýdany baspasóz qyzmetinen alyndy
Sarqan aýdany – ara sharýashylyǵynyń qyzǵan ortasy. Jońǵar Alataýynyń eteginde ornalasqan eldi mekenderdiń deni bal arasyn baptap, násibin arttyryp otyr. Onyń ústine óńirdegi jupar shashqan gúlder men tabıǵattyń kórkem jemisteri sol mekenge tıesili. Sol sebepti omartashylyqqa bet burǵan kásipker kóp. Ásirese Sergeı Pıtenkony aıryqshalap aıtsaq bolǵandaı. Ol áriptesterine sapaly genetıkalyq materıal taratyp, ara ósirip, bal óndirýdi turaqty kásip etken. Omartashylar áýleti ara sharýashylyǵynyń túrli ónimin ǵana emes, sonymen qatar osy ispen aınalysýǵa qajetti barlyq jabdyqty saýdalaıdy. Búginde onyń balyn sheteldikter de jaqsy biledi. Sergeı Pıtenko balyn el aýmaǵynda satýmen qatar, Eýropaǵa, Qytaıǵa, Birikken Arab Ámirlikterine eksporttaıdy. Sapasy joǵary ónimge suranys kóp.
Sergeıdiń aıtýynsha, ol bala kúninen osy salanyń basy-qasynda bolǵan. Búginde ara ósirý men bal óndirýdiń ereksheligin shemishkeshe shaǵady. Ákesi 30 jyldan astam ýaqytyn osy qajyrly iske arnaǵan eken. Degenmen ara sharýashylyǵymen kásibı túrde aınalyspas buryn, Sergeı ózin túrli salada synap kóredi. Aqyry júregine sińgen omartashylyq kásibinen artyǵyn tappasyn túsinedi. Osylaısha, otbasylyq kásipti qolǵa alyp, áke amanatyn arqalaıdy.
«Ara sharýashylyǵymen bala kezimnen aınalysamyn, óıtkeni omartashylar otbasynda dúnıege keldim. Áýel basta jaı ǵana baqylap, keı nárselerdi surap bilip, qyzyǵýshylyq tanyttym. Bul máselede meniń basty ustazym – ákem. Segiz jyldan beri ara sharýashylyǵymen kásibı túrde shuǵyldanamyn. Omartashy degen dıplomym bar, reseılik ara sharýashylyǵy ınstıtýtynda bilim aldym. Bizdiń omartanyń basty ereksheligi – bal óndirýden góri seleksııaǵa baǵdarlanǵan. Aralardy qoldan uryqtandyrýmen aınalysamyz. Analyq ara men baluıalardy satamyn. Bastapqy analyq materıaldy Aýstrııadan ákelemiz de, munda sonyń negizinde óz aramyzdy ósiremiz. Baldy kóp beretin eńbekqor jáne adamǵa zııany joq aralardyń biri – karnık tuqymyn ósirip otyrmyz», deıdi kásibı omartashy.
Qazir onyń omartasynda 600-ge jýyq ara uıasy bar. Ár uıa bir maýsymda 50-den 100 kıloǵa deıin bal beredi. Tek aralarǵa qolaıly jaǵdaı jasaý shart. Keıde kólikpen aralardy gúli jaıqalǵan aýmaqtarǵa qydyrtady. Bul – mol ónim alýdyń bir tásili.
«Meniń omartam asyl tuqymdy, sondyqtan jumystyń negizgi baǵyty – ana analyqtary men ara tobyn ósirýge arnalǵan. Áıtpese, omartamnan bir maýsymda 30-40 tonnaǵa deıin bal alýǵa bolady. Jalpy, ara bıznesinde ne bar, sonyń bárimen derlik aınalysamyn. Ara ósirip, bal óndirýden bólek, ara sharýashylyǵy ónimderiniń san túrin saýdalaımyn. Mysaly, baltozań, uıashyq, analyq sút, balaýyz sekildi. Sol sııaqty balaýyzdy óndiretin jáne óńdeıtin sehymyz bar. Biz sondaı-aq penoplastan uıalar jasaımyz. Ol araǵa jazda salqyn, qysta jyly bolady. Sondyqtan qysta olar omartada qalady», deıdi.
Sergeı Pıtenkonyń omartasy stasıonarlyq, sondyqtan 500 gektarǵa jaqyn jerde baldy ósimdikter ósiriledi. Omartashy ónimi tek elimizde ǵana emes, alys-jaqyn shetelderde de suranysqa ıe. Almaty qalasynda jeke dúkeni de bar.
«Dúkende bal, aranyń basqa da ónimderin ǵana emes, sonymen qatar ara sharýashylyǵymen aınalysýǵa qajet nárseniń bárin, ıaǵnı ártúrli jabdyq pen kerek-jaraqtardy satamyz. О́z klıentterimdi bir-aq kúnde omartashylyqqa úırete alamyz desek artyq aıtqandyq emes. Barlyǵyn túsindiremiz, kórsetemiz, aıtyp beremiz. Tipti úı jaǵdaıynda kez kelgen adam kishkentaı omarta ustaı alady. Árıne, ár jumystyń óz ereksheligi bar, biraq eńbekti súıgen adamnyń kúsh-jigeri jeńbeıtin qıyndyq joq», deıdi Sergeı óz tájirıbesin bólisip.
Sergeı Pıtenko bal, baltozań, analyq sút pen basqa da ara sharýashylyǵy ónimderiniń ımmýnıtetti kúsheıtetin, ımmýnostımýlıatorlyq áseri mol ekenin aıtady. Sondyqtan ony sýyq tııý jıileıtin qys mezgilinde paıdalanǵan tıimdi. Sondaı-aq turǵyndar kóbine baldyń alǵashqy shaıqalatyn kezin kútedi.
«Omartashylyqqa búkil ýaqytyńdy arnaý kerek. Ony jaı ǵana kelip-ketip, baqylap júre almaısyń. Kúni boıy, maýsym boıy omartanyń basynda bolý kerek. Qysta ǵana demalyp, negizinen bal satýmen aınalysamyz. Adam óziniń súıikti isimen aınalysqanda aýyrlyqty sezinbeıdi. Tek kómekshi tabý qıynǵa soǵyp tur. Qazir kóp adam qolmen jumys istegisi kelmeıdi, keıde jazǵy kezeńde stýdentter omartaǵa jumysqa keledi. Jalaqysy aıyna – shamamen 150 myń teńge. Keıbireýler shynymen qyzyǵýshylyq tanytyp jatsa, qýanamyn», deıdi ol.
Jetisý oblysy
