Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev 2022 jylǵy 16 naýryzdaǵy jáne 2023 jylǵy 1 qyrkúıektegi Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýlarynda áıelder men balalarǵa qatysty zorlyq-zombylyq úshin jazany qatańdatýdy tapsyrǵan edi. Osy maqsatta qabyldanǵan zańda otbasylar men balalarǵa kómek kórsetý ınfraqurylymy jasalǵan. Sondaı-aq zorlyq-zombylyqty erte anyqtaý jáne onyń qurbandaryna kómek, bala quqyqtaryn qorǵaý salasyndaǵy memlekettik baqylaýdy kúsheıtý jónindegi normalar engizilgen.
– Qylmystyq kodekste kámeletke tolmaǵandarǵa qatysty zorlyq-zombylyq qylmysy boıynsha tatýlasý múmkindigi alynyp tastaldy. Densaýlyqqa qasaqana aýyr, aýyrlyǵy ortasha zııan keltirgeni úshin jáne azaptaǵany úshin jaýapkershilik kúsheıdi, bas bostandyǵyn shekteý sııaqty jaza túri alynyp tastaldy. Kámeletke tolmaǵan adamdy zorlaǵany úshin endi tek ómir boıyna bas bostandyǵynan aıyrý jazasy bolady (buryn 20 jylǵa bas bostandyǵynan aıyrý balamasy bolǵan edi). Adam urlaý jáne zańsyz bas bostandyǵynan aıyrý qylmysy úshin jaza kúsheıdi. Ásirese kámeletke tolmaǵandarǵa qatysty arnaıy biliktilik engizildi, – deıdi IIM Ákimshilik polısııa komıteti tóraǵasynyń orynbasary Renat Zýlhaırov.
Ákimshilik kodekste balalar qaýipsizdigin qamtamasyz etý sharalaryn oryndamaǵany úshin ata-analardyń jaýapkershiligi engizilgen. Oǵan qosa qujat negizinde alǵash ret kámeletke tolmaǵan adamdy qýdalaý, ıaǵnı býllıng, kıberbýllıng jáne 16 jasqa tolmaǵan adamdy qoǵamdyq kólikten májbúrlep túsirgeni úshin jaýapkershilik qarastyrylǵan. Eń mańyzdysy – sýısıdti nasıhattaǵy jáne 16 jasqa tolmaǵan adamdarǵa seksýaldyq sıpatta tıiskeni úshin qylmystyq jaýapkershilik kózdelgen.
– Taǵy bir túbegeıli ózgeris densaýlyqqa qasaqana jeńil zııan keltirý jáne uryp-soǵý úshin qylmystyq jaýapkershilik engizý boldy. Bul úshin 200 AEK-ke deıin aıyppul (738 myń teńge) ne túzeý jumystary, ne 200 saǵatqa deıin qoǵamdyq jumystar, ne 50 táýlikke deıin qamaýǵa alý kózdelgen. Mundaı áreket birneshe ret jasalsa, kámeletke tolmaǵan adamǵa nemese táýeldi adamǵa qatysty jasalsa, quqyq buzýshy eki jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrylýy múmkin. Uryp-soqqany úshin – 80 AEK-ke deıin aıyppul (295,4 myń teńge) ne túzeý jumystary, 80 saǵatqa deıin qoǵamdyq jumystar, 25 táýlikke deıin qamaýǵa alý kózdelgen. Al birneshe ret qaıtalanǵan jaǵdaıda 50 táýlikke deıin qamaýǵa alý jazasy bar. Oǵan qosa bul is jarııa aıyptaý isi bolyp sanalady jáne jábirlenýshi shaǵymynan tys qylmystyq tergeý bastalady. Sotqa «agressordy» turǵyn úıden ýaqytsha shyǵarý quqyǵy beriledi. Al sot «agressordyń» densaýlyq saqtaý organdarynda mindetti psıhologııalyq kómek alýyn taǵaıyndaýǵa quqyly, – deıdi R.Zýlhaırov.
Áıelder quqyǵy men balalar qaýipsizdigin qamtamasyz etý máseleleri boıynsha zańnyń qabyldanýy – otbasy ınstıtýtyn nyǵaıtý men turmystyq zorlyq-zombylyqtyń aldyn alýdaǵy mańyzdy qadam. Búginde elimizde túrli ómirlik jaǵdaılardy sheshýde otbasylarǵa keshendi kómek kórsetý úshin 68 ortalyq jumys isteıdi. 2025-2027 jyldary olardyń sanyn 200-ge deıin jetkizý josparlanyp otyr. Bul týraly brıfıngte Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi Jastar jáne otbasy isteri komıteti tóraǵasynyń orynbasary Naıla Muhtarova aıtty.
– Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi zańnamalyq deńgeıde otbasy saıasaty salasyndaǵy ýákiletti organǵa aınaldy. О́mirlik qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan adamdardy qoldaý maqsatynda ortalyqtar ótinish bildirgenderdiń jaǵdaıyn keshendi baǵalap, sondaı-aq otbasyǵa járdem kórsetýdiń jeke josparyn jasaıdy jáne júrgizedi. Otbasyǵa járdem kórsetý júıesiniń negizi – mamandy bir otbasyna bekitý. Bul otbasyǵa kómek pen qoldaýdyń barlyq baǵytynda járdem kórsetýge, basqa mamandardyń jumysyn úılestirýge múmkindik beredi. Keıs-menedjmenttegi vedomstvoaralyq ózara baılanys júıesi negizgi rólderdiń birin atqaratyn bolady, – deıdi N.Muhtarova.
Ortalyqtar halyqty áleýmettik qorǵaý jáne jumyspen qamtý máseleleri jónindegi jergilikti atqarýshy organdardyń janynan aýdandarda jáne qalalarda qurylady. Kómek alý úshin otandastarymyz «111» baılanys ortalyǵyna, áleýmettik jeliler, MO aqparattyq júıeler, KÁJ jáne alqaly organdar arqyly júginedi.
Qyzmettiń tıimdiligin arttyrý úshin, otbasylyq sıfrly karta platformasyna, otbasylarǵa kómek kórsetý úshin FSM mobıldi qosymshasyna qosylý arqyly bıznes-úderisterdi ońtaılandyrý kózdelgen. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý jáne Sıfrlyq damý mınıstrlikterimen birlesip ortalyq qyzmetkerleri úshin, avtomattandyrylǵan jumys oryndaryn ázirleý júrgizilip jatyr.
Sondaı-aq elimizdiń ár óńirinde psıhologııalyq qoldaý ortalyqtary ashylady. Qazirgi ýaqytta mundaı ortalyqtar 15 óńirde jumys istep tur. Oqý-aǵartý mınıstrligi Balalardyń quqyqtaryn qorǵaý komıteti tóraǵasynyń orynbasary Iýlııa Ovechkına osy baǵytta pedagog-psıhologterdiń áleýetin arttyrý boıynsha belsendi jumys júrgizilip jatqanyn jetkizdi.
– Ortalyqtardyń basty maqsaty – balalarǵa ǵana emes, olardyń ata-analary úshin de qoldaý kórsetý, sondaı-aq pedagogter úshin birlesip keńesetin, ózara tájirıbelerimen bólisip, ádistemelik usynymdar alatyn orynǵa aınalý. Jyl sońyna deıin qalǵan oblystarda da ortalyqta ashylady dep josparlanyp otyr. Ortalyqtardy ashý boıynsha is-shara Balalardy zorlyq-zombylyqtan qorǵaý, sýısıdtiń aldyn alý jáne olardyń quqyqtary men salamattylyǵyn qamtamasyz etý jónindegi 2023-2025 jyldarǵa arnalǵan keshendi josparda kózdelgen, – deıdi Iý.Ovechkına.
Bala quqyqtary jónindegi ýákil Dınara Zákıeva áıelderdiń quqyqtary men balalar qaýipsizdigin qamtamasyz etý máseleleri boıynsha ózgertýlerdiń mánin túsindirdi.
– Jalpy, zańda eki baǵyt boıynsha túzetýler kózdelgen. Birinshiden, otbasylarǵa kómek uıymdastyrý, qıyn jaǵdaıdan shyǵarý fýnksııasyn áleýmettik basqarmaǵa engizdik. Sebebi buryn ákimdikte bul fýnksııaǵa jaýapty basqarma bolmaǵan. Qujatta qarastyrylǵan normalar úsh jyl boıy qanatqaqty rejimde qoldanylady. Osy zańda jergilikti jerde bala quqyqtary jónindegi ýákilderge qatysty túzetýler bar. Bul ınstıtýt buryn zańmen bekitilmegen edi. Ekinshiden, zańda jazany qatańdatý boıynsha biraz túzetý kózdelgen, – deıdi D.Zákıeva.
