Qoshqarata ózeni jańa keıipke enedi

Qurylys jumystary alańynan qalalyq jaıly ortany damytý bas­qar­masynyń basshysy Ábil­haıyr Ońǵardy keziktirip, aksııa týraly, shahardy kóriktendirýge baılanys­ty atqarylatyn sharýa jaıyn suradyq. Jaýap­ty maman Prezıdent pármenimen basta­lyp, jyl boıy jalǵasatyn aksııa aıasynda qala turǵyndarymen birge sen­bi­­likter uıymdastyrylyp jatqanyn jet­­kizdi.

ShaHardaǵy gúlzar, saıabaq, ortalyq kósheler, kópqabatty turǵyn úı aýlalary, ózen-kól aýmaqtary qoqystan tazartylyp jatyr. Is-shara aıasynda qaraýsyz qalǵan aýmaqtar da tazartyldy. Aksııaǵa turǵyndar belsendi qatysyp jatyr. Sonymen qatar basqarma basshysynyń aıtýynsha, belgilenbegen orynǵa qoqys tastaıtyn jeke sektordaǵy úılerdiń turǵyndary men kásiporyndardyń qyzmetkerlerine polısııa departamentimen birge túsindirý jumystary júrgizilip jatyr. Eskertýge qulaq aspaǵan jaǵdaıda Ákimshilik quqyq buzýshylyq kodeksine saı aıyppul salý sharasy qoldanylady.

Qoshqarata ózeni shahar aýmaǵyndaǵy jalǵyz ózen, qalanyń kúretamyry sanalady. Bul ózen qala ishinde Qoshqarata, Qarasý bolyp eki arnamen aǵyp ótedi. О́zenniń tazalyǵyn saqtaý qalanyń árbir turǵyny úshin mańyzdy bolýǵa tıis.

Sonymen qatar «Taza Qazaqstan» aksııa­sy aıasynda shaharda jasyl beldeý aýmaq­taryn kóbeıtý jumystary bas­taldy. Bıyl jańadan qurylǵan Shym­sıtı, Turan, Astana shaǵyn aýdanda­rynda japyraqty aǵash kóshetteri egi­lip, sýlandyrý júıesi iske qosylyp, uńǵy­malar qazylady. Odan bólek, Eski qala, Qazybek bı, Dýlatı, Mangeldın, Jan­geldın, Qaldaıaqov kósheleriniń bo­ıyndaǵy qýraǵan aǵashtar butalyp, túp­teri áktelip, zııankesterge qarsy dári­len­ge­nin atap ótti.

Qala ákimdigi memleket menshigine keıbir jer telimderin qaıtaryp, sol aýmaqqa saıabaq, gúlzarlar salyp jatyr. Máselen, Baıtursynuly, Túrkistan kósheleriniń qıylysynda ótken jyly kórikti «Spýtnık» gúlzary boı kóterdi. Osynyń bári de qala turǵyndaryna jaıly orta qalyptastyrý maqsatynda júzege asyrylyp otyr. «Spýtnık» gúlzarynyń qurylysyna memleketten eshqandaı qarjy bólinbegen. Sebebi kásipkerlerdiń demeýshiligimen salyndy. Osyndaı úrdisti bıyl da jalǵastyryp, Jeltoqsan kóshesi boıyndaǵy qaraýsyz qalǵan gúlzardy qaıta qalpyna keltir­dik», deıdi Á.Ońǵar.

Rysqulov pen Jibek joly kóshe­leriniń qıylysyndaǵy zańsyz salynǵan nysandardyń jer telimi memleketke qaıtarylyp, ol aýmaqtan da gúlzar salynyp jatyr. Jańa demalys orny 11, 12, «Kúnshyǵys», «Pahtakor» shaǵyn aýdany turǵyndarynyń súıikti demalys aımaǵyna aınalatynyn atap ótti basqarma basshysy.

«Kól» aýmaǵy kezinde halyqtyń jıi aıaldap, demalatyn orny bolǵan. Keıin jańǵyrtý jumystary júrgizilip, sońǵy ret 2008 jyly ol «Kól» sýǵa tolǵan. Biraq sodan beri qaraýsyz qalyp qoıǵan. Basqarma eski «Kóldi» qaıtadan qalpyna keltirip, aınalasyn abattandyryp, túbindegi bulaq kózderin ashyp jatyr. «Kól» sýǵa tolǵannan keıin jan-jaǵyna sýburqaqtar ornatylyp, onyń tóńireginde salqyn mıkroklımat qalyptasatyn bolady. Bul jumystar da qala bıýdjetinen tys kásipkerler qarjysy esebinen iske asyrylady.

Bir kezderi Dendrosaıabaq aýma­ǵyndaǵy kól sýy azaıyp, sýarý júıesi isten shyqqan edi. Sonyń saldarynan aǵashtar da qýraı bastaǵan. Oǵan turǵyndar qatty alańdady. Endi qazir denrosaıabaqtyń ishin basqarma 17 sektorǵa bólip, sol boıynsha sýarý júıelerin jańadan iske qosty. Kól sýy da qaıta tolyp, aǵashtardy kútip ustaý jumystary turaqty júrgizilip keledi.

Sala basshysy aksııa aıasynda qala ákiminiń tapsyrmasymen ortalyq kóshe­ler men shalǵaı eldi mekenderdegi sanı­tarlyq tazalaý jumysy 1 ret qana emes, 3 márte júrgiziletinin málim­dedi. Oǵan aıaldamalardy, joldardy, ırrıgasııalyq júıelerdi tazalaý jumys­tary kiredi. Aksııa turǵyndarǵa, ekologııa janashyrlaryna, qoǵam bel­sen­dilerine zor serpin bergenin aıtady Ábilhaıyr Ońǵar.

Qoshqarata ózeninde júrip jatqan búgingi abattandyrýǵa kelsek, 2010 jyldary bul jerde sýburqaq bolatyn. Alaıda onyń kópshilik kútkendeı áseri bolmady. Onyń ústine sýburqaq nysany da ábden eskirgen. Mamannyń aıtýynsha, endigi jerde jańa jobaǵa sáıkes ózen tabany tazalanyp, 10 metr bıiktikke sý shashatyn eki jańa sýburqaq ornatylady. Al aınalasyna otyratyn oryndyqtar qoıylady. Sol mańdaǵy Táýelsizdik saıabaǵyna, meshitke kelgen jamaǵat úshin ózen jaǵasyndaǵy salqyn aýamen tynys­taýyna múmkindik týmaq.

2023 jyly Toqaev pen Jangeldın kósheleri retke keltirilgen. Zańsyz salynǵan nysandar buzylyp, sport, balalar oıyn alańqaılary salynǵan. Sonymen birge Qoshqarata ózeniniń jaǵalaýy bekitilip, abattandyryl­ǵan. Endi bul jumystardy basqarma Jangel­dınnen Alpysbaev kóshesine deıin jalǵastyrýdy josparlap otyr. Onyń jobalyq-smetalyq qujattamasy ázirlenip, soǵan sáıkes Qoshqarata ózenin abattandyrýdyń ekinshi kezeńi bastalmaq.

Qala ákimi taldaý jumystary barysynda Qoshqarata ózeni boıynyń biraz jerin jaıaý aralap, zańsyz salynǵan qurylys nysandaryn alyp tastaý jóninde tapsyrma bergen. Qoshqaratanyń jalpy uzyndyǵy 23 shaqyrym. Mamannyń aıtýynsha, ózen jaǵalaýyn abattandyrý jumystary jyl saıyn kezeń-kezeńimen júrgizilip keledi. Ony birden aıaqtaýǵa bıýdjet shama­sy kelmeıdi. Qazyna qarajaty aldymen áleýmettik mańyzdy maqsattarǵa jum­salatyny belgili. Sondyqtan abattan­dyrý úshin kerekti qarjy shekteý­li mó­l­sherde qaralady deıdi. Soǵan qara­mastan, qala ákimdigi ózen jaǵalaýyn abat­tan­dyrýǵa erekshe nazar aýdaryp otyr.

«Taza Qazaqstan» aksııasy megapo­lıs­tegi ırrıgasııalyq júıelerdi de qalpyna keltirýge túrtki boldy. Kóktem­niń basynda bolǵan jaýyn-shashyn kezinde aryq-atyzdar arnasynan asyp, kóshelerdi sý shaıǵan edi. Bul kórinis áleýmettik jelide de turǵyndar tarapynan synı pikir týdyrǵan. Sonda qala ákimi shuǵyl jıyn ótkizip, aldaǵy ýaqytta qalanyń aryq-atyz júıesin retke keltirý kerektigin júktedi. Bul másele boıynsha basqarma basshysy aýqymdy jumystardyń qolǵa alynyp jatqanyn jetkizdi.

Negizinde buryn megapolıstiń ırrı­gasııalyq júıesi bolǵan. Qaladaǵy jańbyr sýlary aryqtarmen boılaı Shymkent pen Jańa shek kanaldaryna qosylyp, syrtqa aǵyp ketip otyrǵan. Alaıda eki myńynshy jyldardan beri qaraı Shymkent kanalynyń biraz aýmaǵyna jeke sektordaǵy úıler, kom­mersııalyq nysandar salynyp ketken. Iаǵnı kanaldyń arnasy bekitilgen. Basqarma ákimniń tapsyrmasyna sáıkes arnaıy joba ázirlep, kanaldyń arnasyn qalpyna keltirý jumystaryn da qolǵa aldy. Shymkent kanaly qalanyń Saıram, Dolores, 11, 12, 16-shaǵyn aýdan, Kabısko aımaǵy, Qazybek bı, Dýlatı, Qonaev, Baıtursynuly kósheleri men Samal shaǵyn aýdany arqyly ótip, Badam ózenine quıady. Biraq joǵaryda aıtqanymyzdaı, kanal arnasy ótetin osy aýmaqtar qurylys nysandarymen bitelgen. Endi arnany qaıta arshý jumystary júrip jatyr. Kanal qalpyna kelse, búkil jańbyr sýy kóshedegi aryq arqyly sol kanalǵa baryp quıady. Kóktemde Kabısko aımaǵy men Táýke han kóshesi sý astynda qalǵan edi. Irrıgasııalyq júıe durys jolǵa qoıylmaǵandyqtan, aryqtarǵa tolǵan jańbyr sýy aǵyp ketetin arnasynan adasyp, kóshelerge jaıylǵan. Bıyl kúzde Shymkent kanalyn tazalaý, arnasyn arshý jumystary tolyq aıaqtalýǵa tıis.

Bir kezderi megapolıstiń kúre joly – Táýke han dańǵylynda abattandyrý jumystary júrgen. Alaıda kósheni sý basý sol qurylystyń júıesiz salynǵanynan bolýy múmkin ekenin aıtady basqarma basshysy. О́ıtkeni jumysshylar jol jıegindegi aryqtardyń arnasyn taryltyp tas­taǵan, sondaı-aq onyń aınalasyndaǵy taldardyń túpterin de órnektaspen bekitip, ashyq topyraq qaldyrmaǵan. Endi sol ketken qatelikterdi joıý úshin aǵashtardyń aınalasyndaǵy órnektastar alynady. Ol ári jańbyrly kúnde aǵash­tardyń sýarylýyna da jaqsy.

Shahardy kóriktendirý aıaqjoldardy asfalttaýmen de iske asyp jatyr. Ol úshin burynǵy tóselgen órnektastar alynady da onyń ornyna kádimgi asfalt tóseledi. Mamannyń aıtýynsha, asfalt tósenish balalarǵa da, qarııalar men múgedektigi bar azamattarǵa da júrýge yńǵaıly. «Sebebi onyń beti tep-tegis bolady ári uzaq merzimge jaraıdy. Sonda qala turǵyndary jan-jaǵy kókpeńbek, tal-daraǵynan kóleńke túsetin tep-tegis asfalt joly kóshelermen júretin bolady», deıdi basqarma basshysy.

Sonymen qatar Ábilhaıyr Ońǵar shaharda jaıly mıkroklımat qalyp­tas­tyryp, jasyl jelekterdiń sanyn art­tyrý maqsatynda qylqan japyraq­ty tal­dardyń ornyna japyraqty, kóleńkesi molynan túsetin úıeńki, shynar sekildi aǵashtar egilip jatqanyn málim­dedi. Shymsıtı, Turan, Nursát-3 sekildi jańadan boı kótergen shaǵyn­ aýdandardyń kóshelerine endi buryn­ǵy­daı ártúrli emes, birkelki japyraqty aǵash kóshetteri egiletin bolady.

ShYMKENT