Foto: egemen.kz
«Qazaqstan − ınvestorlarǵa jaǵdaı jasaý turǵysynan kósh basynda»
- Qazaqstannyń ınvestısııalyq áleýeti qandaı?
- Qazaqstan ekonomıkasynyń jyldan-jylǵa ınvestorlar úshin básekege qabiletti jáne tartymdy bolyp kele jatqanyn atap ótýimiz qajet. BUU-nyń Saýda jáne damý jónindegi konferensııasynyń (UNCTAD) málimetine sáıkes, Qazaqstan taza sheteldik tikeleı ınvestısııa tartý boıynsha postkeńestik keńistikte, Ortalyq Azııada jáne teńizge shyǵatyn tikeleı joly joq 32 damýshy el arasynda kóshbasshy bolyp sanalatyny sonyń aıǵaǵy. 2019 jyldan bastap, sońǵy 5 jylda (2019-2023jj.) elimizge 117 mlrd AQSh dollaryn quraıtyn tikeleı sheteldik ınvestısııa tartyldy. 2029 jylǵa qaraı qosymsha keminde 150 mlrd AQSh dollary bar sheteldik ınvestısııalar tartýdy qamtamasyz etý strategııalyq mindeti tur. Birinshiden, bizdiń memleket toǵyz joldyń torabynda ornalasqanyn eskersek, bul - biz úshin utymdy múmkindik. Álemdik saýda baǵyttaryn qaraıtyn bolsaq Eýropa men Qytaı saýda qarym-qatynasynda tıimdi logıstıkalyq baǵyt bolý múmkindigin tolyǵymen paıdalaný kerek. Prezıdentimizdiń tapsyrmasyn oryndaý nátıjesinde Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵyty mańyzdy saýda joldarynyń birine aınalýda. Qazir Úkimet tarapynan osy baǵytta keshendi jumystar atqarylyp jatyr. Bizdiń osy tıimdi geografııalyq ornalasýymyz ınvestorlardyń qyzyǵýshylyǵyn jyldan-jylǵa arttyryp keledi. Endigi jospar aldaǵy ýaqytta Qytaı naryǵyna arnalǵan otandyq ónim shyǵarýdy qolǵa alsaq, ony sheteldik ınvestorlar jaqsy múmkindik retinde eseptep otyr. Ekinshiden, ulan-ǵaıyr atyrapty alyp jatqan Qazaqstan jeri qandaı keń bolsa, onyń jer astyndaǵy baılyǵy da sonshalyqty mol. Atap aıtqanda, mıneraldy shıkizat resýrstary, onyń ishinde, álemde depozıtarııasy az qalǵan sırek kezdesetin materıaldar qorlary elimizde jetkilikti. Qazir álemde tehnologııalyq progresstiń órshýine baılanysty tabıǵı sırek qazbalarǵa degen suranys erekshe artyp keledi. Osy sııaqty, múmkindikterimizge oraı, ınvestorlar búginde Qazaqstanǵa ınvestısııa quıýǵa múddeli. Eger bizdiń elde óndiris ashyp, taýar shyǵarsa onda bizdegi shıkizat olarǵa arzan ári jetkilikti mólsherde beriledi. Bul da utymdy tusymyz. Úshinshiden, elimizde atalǵan baǵytta jasalynǵan qolaıly ınvestısııalyq ahýal. Respýblıkamyzda ár ınvestorǵa jasalǵan jaǵdaı dúnıe júzindegi basqa memlekettermen salystyrǵanda ilgeri bolyp esepteledi. Atap aıtqanda, elimizdiń zańnamasynda kózdelgen salyq, kedendik tólemder jaǵynan, sondaı-aq, jer telimderi, vızalyq súıemeldeý degen sııaqty preferensııalar beriledi. Investor Qazaqstanǵa taban tiregennen-aq, olarǵa qajetti servıstik qyzmet kórsetiledi. Bul qyzmetti «KAZAKH INVEST» UK» AQ júzege asyrady. Investorlarǵa «bir tereze» qaǵıdaty boıynsha ıdeıalardy izdeýden bastap jobany paıdalanýǵa berýge deıingi qoldaý kórsetýdiń tolyq qyzmetter spektri kórsetiledi, onyń ishinde ınvestorlarǵa túrli deńgeıde kezdesýler uıymdastyrý, jobalaryn súıemeldeý, barlyq artyqshylyqtar men múmkindikterdi túsindirý, quqyqtyq jaǵynan qoldaý kórsetý qyzmetterin ataýǵa bolady. Sondaı-aq ınvestısııadan keıingi kezeńde tıisti monıtorıng júrgizilip, bul árbir ınvestor jáne jobamen dálme-dál, barlyq kezeńderde jumys isteýge múmkindik beredi. Sonymen qatar týyndaǵan problemany jyldam sheshý úshin Investısııalyq shtab jumysyn tıimdi atqarýda. Mysaly, jýyrda ǵana álemdik deńgeıdegi tanymal PepsiCo kompanııasynyń 160 mln AQSh dollary turatyn ınvestısııalyq jobasy nátıjeli bastalyp, 2026 jyly alǵashqy ónimin shyǵarmaq. Bul jobanyń sátti júzege asýyna qarap, dúnıe júzindegi basqa da Qazaqstanǵa kóz tigip otyrǵan kompanııalar kele bastaıdy.
«Investorlar úshin kúres zamanynda ómir súrip jatyrmyz»
- Otandyq jáne sheteldik ınvestorlarǵa memleket tarapynan kórsetiletin qoldaýlardy tarqata aıtyp berińizshi.
- Eń basty, anyq jaıt, ol kez kelgen sheshim memlekettik múdde turǵysynan utymdy bolýy kerek. Bul ózgermeıtin nárse. Biz osy jaǵdaıdy eskerip, ınvestorlarǵa tartymdy jaǵdaı jasaýymyz qajet. Investorlar elimizge óz qarajatyn quıý, kásipornyn ashý, sol kásiporynǵa jańa tehnologııa engizý, jergilikti turǵyndardy jumysqa tartý, túptep kelgende onyń aınalasyndaǵy otandyq orta jáne shaǵyn bıznes sol úlken kásiporyn mańaıynda servıstik qyzmet kórsetý arqyly sáıkesinshe ózderine paıda túsiredi. Bul mýltıplıkatıvtik effekt beretin sala. Ekonomıkaǵa sheteldik ınvestısııalardy tartý máselesi álemniń kez kelgen elinde ózekti ekenin aıta ketý kerek. Sheteldik ınvestısııalar úshin damýshy elder ǵana emes, damyǵan memleketter de saıysqa túsýde. Elder ınvestısııalyq ahýaldy jaqsartý jáne bıznes júrgizý úshin asa básekeli jaǵdaılar usyný boıynsha tıisti sharalar qabyldaýda, salyqtardy tómendetýde nemese alyp tastaýda, kóptegen jeńildikter men ınfraqurylymdyq jobalar usynyp jatyr. Sondyqtan moıyndaýymyz kerek, qazir ınvestorlar úshin kúres zamanynda ómir súrip jatyrmyz. Memleket tarapynan kórsetiletin qoldaýlardyń qatarynda ınvestorlarmen jasalynatyn ınvestorlyq kelisimshartty aıtýǵa bolady. Bul baǵyttaǵy jumystarǵa Investısııa komıteti jetekshilik etedi. Sońǵy 5 jylda 347 ınvestısııalyq kelisimshart jasaldy, olardyń ınvestısııa kólemi 3 trln teńgeni qurady. Investısııalyq kelisimshart aıasynda ınvestısııalyq jobany iske asyratyn Qazaqstannyń zańdy tulǵalaryna ınvestısııalyq preferensııalar (kedendik bajdardy salýdan 5 jylǵa deıin bosatý, shıkizat jáne (nemese) materıaldar ımportyna qosylǵan qun salyǵyn salýdan 5 jylǵa bosatý, memlekettik zattaı grant, 8 jáne 10 jylǵa arnalǵan salyqtar boıynsha artyqshylyqtar) beriledi. Máselen, kásiporyn Qazaqstanda óndirilmeıtin qondyrǵyny ákeletin bolsa, ol tıisinshe baj salyǵynan bosatylady. Budan bólek kásiporyn ónimdi shyǵarý úshin elde óndirilmeıtin shıkizat pen materıaldardyń keıbir túrleri tirkelgen aktıv paıdalanýǵa berilgen jaǵdaıda 5 jylǵa deıingi merzimde kedendik salyqtan bosatylady. Bul múmkindik te kásiporynnyń aıaqqa turyp ketýine úlken jaǵdaı týǵyzady. Osy oraıda memleketimizde otandyq jáne sheteldik kásiporyndarǵa teń jaǵdaı jasalǵanyn atap ótken jón.
Investor jumysyn baqylaýǵa arnalǵan sıfrlyq platforma iske qosyldy
- Investorlardyń babyn tabý úshin birshama jeńildikter qarastyrylǵan eken. Al olardyń kelisimshart boıynsha jumys atqaryp jatqany nemese kerisinshe jaǵdaı bola qalsa, ol prosess baqylana ma?
- Investorlyq kelisimshartqa qol qoıylǵannan bastap ınvestor ár jyl saıyn 2 ret aqparat berip otyrýy shart. Onyń ishinde, jobaǵa qansha qarajat quıǵany, ony qaı deńgeıde ıgergeni týraly turaqty túrde tıisti aqparat alyp otyramyz. Eger olar bastapqy ýádesin oryndamaı, jerdi bos ustap otyratyn bolsa, alǵashynda habarlandyrý jiberemiz, odan keıin barlyq ereje sheńberinde ınvestısııalyq kelisimshart buzylady. Al ınvestor bastapqy jospar boıynsha kásiporyn jumysyn alǵa jyljytyp, belgilengen merzim ishinde qajetti jumystardy aıaqtap, kásiporyn talapqa saı salynǵan jaǵdaıda ǵana ınvestorlardyń mindettemesi tolyq oryndaldy dep rastaımyz.
Jaqynda ınvestorlardyń qyzmetin baqylap otyrý jáne olardyń jobalaryn súıemeldeý maqsatynda Ulttyq sıfrlyq ınvestısııalyq platforma jasalynyp, óz jumysyn bastady. Sıfrlyq platforma Úkimet basshylyǵyna tanystyrylyp, tıisti qoldaý tapty. Atalǵan platformada jalpyulttyq ınvestısııalyq jobalar pýlyna kiretin 32 trln teńgeden asatyn 704 ınvestısııalyq joba engizilip, olardyń iske asyrylý barysy kúndelikti baqylaýymyzda.
«Qazaqstan óńdeý salasyna nyq qadam basyp keledi»
- Qazaqstanǵa eń kóp ınvestısııa quıatyn álem elderi qandaı? Olar bizdiń elge ınvestısııa quıarda qaı máselelerge mán beredi?
- Jańa sózimizde aıtqan sońǵy 5 jyldyń ishinde elimizge tartylǵan 117 mlrd AQSh dollaryn quraıtyn ınvestısııany jiktep qaraıtyn bolsaq, kóshti Nıderland memleketi bastap tur. Atalǵan memleket salǵan ınvestısııa kólemi 34 mlrd dollardy qurap otyr. О́ıtkeni Nıderland memleketinde iri kompanııalardyń tirkelip, jumys isteýine qolaıly jaǵdaı jasalǵan. Odan keıin tizimdi AQSh, Shveısarııa, Reseı, Qytaı jalǵaıdy.
Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimeti boıynsha, atalǵan memleketter kóp jaǵdaıda taý-ken salasyna qarjy quıýǵa yqylasty. Sebebi álemdik ekonomıka ósken saıyn shıkizatqa suranys artyp keledi. Sonymen birge sheteldik ınvestorlar Qazaqstanda qarjy, saýda-sattyq jáne óńdeý ónerkásibin ilgeriletýge de asa qyzyǵýshylyq tanytyp otyr.
Jalpy ınvestorlar birinshi kezekte kapıtaldardyń saqtalýyna, zańnyń ústemdigine, ashyq ári qolaıly bıznes ortaǵa kepildik beretin memleketterdi tańdaıdy. Qazirgi tańda sheteldik ınvestorlardy kóptep tartý maqsatynda Qazaqstannyń sheteldik mekemeleriniń ınvestısııalarmen jumys isteý tásilderin tolyq qaıta qaradyq. Osy rette sheteldegi elshilikterimiz úshin eldik ınvestısııalyq baǵdarlamalar ázirlendi. Onyń aıasynda biz naqty shet memleketten kútetin ınvestısııa kólemin, sol memlekettegi qandaı sheteldik kompanııalarmen naqtyly jumys isteý kerek ekenin jáne qandaı salalardy qamtý qajettigin belgileımiz. Jaqyn arada oblystarda ınvestısııaǵa tapsyrys retinde óńirlik baǵdarlamalary ázirlenedi. Iаǵnı, ár óńirdiń ereksheligin eskerip, ekonomıkanyń qaı salasyna ınvestısııa tartý qajettiligi joǵary, ınfraqurylymnyń bolýy, bos jer telimderi jáne taǵy basqa da málimetterden turatyn óńirlik ınvestısııalyq baǵdarlamalar negizinde bizdiń elshilikter shetelden ınvestorlardy izdeıtin bolady. Jaqynda Aqordada ótken týrızmdi damytý týraly jıynda Prezıdentimiz osy týraly aıtty, jergilikti jerlerde ınvestorlar úshin ashyq aqparat qoljetimdi bolýy tıis, sonyń ishinde, sıfrlandyrylǵan túrde bos jer telimderi, ınfraqurylym máseleleri bar.
- Buǵan deıin elde erekshe ınvestorlyq vıza engizilgeni habarlanǵan edi? Ol qandaı múmkindikter beredi?
- Syrtqy ister mınıstrligi óz quzyreti sheńberinde elimizdiń ınvestısııalyq tartymdylyǵyn odan ári arttyrý jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń vızalyq rejımin qaýipsiz lıberalızasııalaý jónindegi jumysty turaqty negizde júrgizedi. Elimizde jetkilikti deńgeıde qolaıly ınvestısııalyq ahýal jasaý maqsatynda vızalardyń arnaıy sanaty – ınvestorlyq vıza ázirlenip, engizildi. Qazaqstan aýmaǵynda ınvestorlyq jobalardy júzege asyratyn sheteldik kompanııalardyń basshylary men olardyń otbasy úshin «A5» sanatyndaǵy ınvestorlyq vıza berý tetigi tabysty jumys istep jatyr. Bul vızalar 5 jylǵa deıin beriledi. Qazaqstan Respýblıkasynyń ekonomıkasyna 300 myń AQSh dollarynan astam ınvestısııa salǵan sheteldik bıznesmender úshin «A6» ınvestorlyq vızasynyń jańa sanattaryn engizýge qatysty jumystar aıaqtalyp keledi. Atalǵan sanat sheteldikterge Qazaqstanda 10 jylǵa deıin turý quqyǵyn beredi.
«Qazaqstan úshin ár ınvestor mańyzdy»
- Álemde saýda-ekonomıkalyq úderister jyldam ózgerip jatady. Bul turǵyda zańnamalyq talaptardy da qolaıly etý suranysy týady. Osy ispen aınalysatyn ınvestısııalyq shtab qyzmeti týraly aıtyp berseńiz.
- Investısııalyq shtabtyń jumysy ótken jyldyń sońynda Prezıdenttiń jarlyǵymen kúsheıtildi. Ony Premer-mınıstrdiń birinshi orynbasary Roman Sklıar basqarady. Al men shtabta hatshylyq qyzmet atqaramyn. Investısııalyq shtab quramyna mańyzdy salalyq mınıstrlikter basshylarynyń orynbasarlary, Bas prokýratýra jáne basqa da quqyq qorǵaý organdardyń orynbasarlary jáne óńirlerdegi ákimderdiń orynbasarlary kiredi. Investısııalyq shtab otyrystarynyń kún tártibinde árbir ınvestordyń kótergen máselesi men olardyń jobalardy iske asyrýdaǵy kedergiler birinshi kezekte qaralyp, ony tıimdi sheshý maqsatynda memlekettik organdarǵa naqty tapsyrmalar júkteledi. Atap aıtsaq, Investısııalyq shtab shyǵarǵan sheshimder buǵan deıin usynym retinde qaralyp kelse, Prezıdent pármeninen keıin oryndalýy mindetti sanatqa kóshti. Keıbir zańdar eskirip jatady. Eger zań ınvestorlarǵa kedergi keltirip jatsa, Investısııalyq shtab sheshim qabyldaıdy da, memlekettik organ oryndaıdy. Keıinirek sol zańnamaǵa ózgerister jasalyp, áreket zańdastyrylady. Osylaısha keıde 1 jylǵa deıin sozylyp qabyldanatyn sheshimder Investısııalyq shtabpen jyldam qabyldanyp, nátıjesinde ınvestısııalyq jobalardyń ýaqytynda ónim shyǵarýǵa kóshýine yqpal etedi. Qazirdiń ózinde ınvestorlar der ýaqytynda qabyldanǵan sheshimderge rızashylyǵyn bildirip jatady.
- Joǵaryda atap ótkenińizdeı, Ońtústik Koreıa Qazaqstanǵa ınvestısııa quıatyn elder arasynda úzdikter qatarynda. Taıaýda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń shaqyrýymen Koreıa Prezıdenti Iýn Sok Iol memlekettik saparmen Qazaqstanǵa keldi. Osy sapar aıasynda qandaı utymdy ınvestısııalyq kelisimder jasaldy?
- О́te durys aıttyńyz, Koreıa Respýblıkasy - elimizdiń mańyzdy ınvestısııalyq áriptesi, Qazaqstan ekonomıkasyna Ońtústik Koreıadan keletin tikeleı ınvestısııanyń jalpy aǵyny shamamen 9,6 mıllıard dollardy qurady.
Osy tusta aıtý kerek, Ulttyq ınvestısııalyq sıfrlyq platformada baıqaǵanymyz, jyl basynan eseptegende Ońtústik Koreıa TOP ondyqtan TOP bestikke kóterildi. Elimizde ońtústikkoreıalyq kapıtaldyń qatysýymen 700-den astam kompanııa tabysty jumys isteıdi. Olardyń ishinde Hyundai, KIA, Samsung, LG, Lotte, Posco, Doosan jáne t.b. sııaqty iri korporasııalar bar.
Jaqynda ǵana Ońtústik Koreıa Prezıdentiniń Qazaqstandaǵy issapary aıasynda eki el arasyndaǵy ınvestısııa boıynsha bıznes forým ótti. Sol jerde quny 430 mln AQSh dollaryn quraıtyn 20-dan astam qujatqa qol qoıyldy.
Jobalar energetıka, metallýrgııa, avtomobıl ónerkásibi, IT jáne kólik ınfraqurylymyn qosa alǵanda ártúrli salalardy qamtıdy.
Avtokólik ónerkásibi salasyn alyp qaraıtyn bolsaq, osy salaǵa salynǵan ınvestısııanyń jalpy kólemi shamamen 200 mıllıon dollardy quraıdy. Atap aıtqanda, Almatyda «Hyundai» kólikterin qurastyrý jobasy jolǵa qoıylyp, Qostanaıda «KIA» zaýyty iske qosylmaq. Aıta ketý kerek, «Kia» tarıhta alǵash ret birlesken kásiporynǵa tikeleı ınvestısııa salyp, Koreıa Respýblıkasynan tys jerde zaýyt salyp jatyr.
Bul kelisimder eki el arasyndaǵy yntymaqtastyqty odan ári damytýǵa tyń serpin beretinine senimdimin.
Sóz sońynda Qazaqstan úshin ár ınvestor mańyzdy ekenin eske salǵym keledi. Bizdiń elge ınvestısııa quıýǵa qolaıly jaǵdaılar jasalǵan jáne bul úrdis jalǵasady. Biz óz tarapymyzdan elimizge ınvestısııanyń kóptep tartylýyna, sol arqyly el ekonomıkasyn damytýǵa bar kúsh jigerimizdi salamyz!
- Áńgimeńizge raqmet!
