Azaptaý – adamshylyqqa jat

«Azaptaý jaǵdaılaryn tıimdi tergeýdi qamtamasyz etý» atty ótken is-sharaǵa quqyq qorǵaý jáne sot organdary, ortalyq jáne jergilikti memlekettik organ­dar, adam quqyqtary jónindegi ult­tyq mekemeler, advokatýra ınstıtýty, Ádi­let mınıstrligi Sot saraptamalary orta­lyǵy, quqyq qorǵaý ÚEU, bilim berý jáne densaýlyq saqtaý uıymdarynyń ókilderi, sondaı-aq quqyqtanýshy ǵalym­dar qatysty.

Prezıdent janyndaǵy Adam quqyq­tary jónindegi komıssııa tóraǵasy­nyń orynbasary Tastemir Ábishev, Eýropalyq Odaqtyń Qazaqstandaǵy ókildiginiń basshysy, elshi Iohannes Baýr, Taldyqorǵan quqyq qorǵaý ortalyǵynyń dırek­tory Vıktor Ten, «Adam quqy­q­­tary jáne zańdylyqty saqtaý jónin­­­degi Qazaqstandyq halyqaralyq bıýro» QB dırektorynyń orynbasary Roza Aqylbekova elimizde azaptaý jaǵ­daılaryn jónsiz tergeýge yqpal etetin azap­taýlardy tergeý kezindegi quqyq qol­daný tájirıbesi jáne normatıvtik sebep­­terdi taldaý nátıjelerimen bólisti. Son­daı-aq jıynda bul tájirıbe men nátı­jeler­di adam quqyqtary salasyndaǵy halyq­­aralyq standarttarǵa jáne Azap­taý­ǵa qarsy konvensııa men Ystanbul hattama­synyń erejelerine sáıkes keltirý maqsatynda qoldanystaǵy zańnamany ózgertý usynymdary talqylandy.

Prezıdent tapsyrmasymen elde azaptaýmen jáne sonymen baılanysty basqa da quqyq buzýshylyqtardy joıý sharalary qabyldanǵanyn aıtqan T.Ábishev ótken jyl­dan bastap prokýratýra organdaryna zań­na­malyq deńgeıde azaptaýlarǵa qatysty bar­lyq isti tergeý ókilettigi berilgenin atap ótti.

Prokýrorlar Ystanbul hattamasynda belgilengen halyqaralyq standarttarǵa sáıkes azaptaý isterin jyldam jáne beıtarap tergeýdi qamtamasyz etedi. Ol úshin prokýratýra organdarynda sotqa deıingi tergep-tekserýdi uıymdastyrý týraly nusqaýlyq qabyldandy.

Elimizdiń barlyq óńirinde qurylǵan arnaıy mobıldi toptar azaptaý týraly da­byl túsken kezde qylmys jasal­ǵan jerge baryp, shuǵyl tergeý áreket­te­rin júrgizedi. Byltyr jáne bıyl pro­kýror­­lar azaptaý týraly tergep-tekseri­le­tin ister aıasynda QPK-niń 200-babymen ýáki­letti organdardyń atyna qylmystyq qu­qyq buzýshylyq jáne basqa da zań buzý­shy­lyqtar jasaýǵa yqpal etken mán-jaılardy joıý jóninde 107 usynys engizdi. 123 adam tártiptik jaýapkershilikke tartylsa, onyń 45-i basshylyq laýazymda otyrǵan.

О́tken jyly 10 mamyrda qabyldanǵan BUU Azaptaýǵa qarsy komıtetiniń qory­tyndy eskertýlerin iske asyrý aıasynda Úkimet atalǵan komıtettiń usynymdaryn iske asyrý sharalaryn qabyldap jatyr. Máselen, memlekettik organdar tarapynan azaptaýdy aıqyndaý bóliginde zańnamany jetildirý úshin Májilis qaraýyna «Qylmys­tyq, Qylmys­tyq-prosestik jáne Qyl­mystyq-atqarý kodeksterin ońtaılandyrý máseleleri boıynsha keıbir zańnamalyq aktilerge ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy engizildi.

Zań jobasynda Qylmystyq kodekstiń 50, 63, 72 jáne 73-baptaryna azaptaý úshin belgili bir laýazymdy atqarý nemese belgili bir qyzmetpen aınalysý quqyǵynan aıyrýdy mindetti túrde taǵaıyndaı otyryp, quqyq qorǵaý jáne arnaýly organdarda laýazymdarǵa ornalasýǵa ómir boıy ty­ıym salý; shartty túrde sottaýǵa, shartty túrde merziminen buryn bosatýǵa, jazanyń ótelmegen bóligin neǵurlym jeńil jaza túrine aýystyrýǵa ne taǵaıyndal­ǵan jaza merzimin qysqartýǵa tyıym salatyn ózgerister men tolyqtyrýlar engizý kózdelgen.

Sondaı-aq BUU Azaptaýǵa qarsy komı­teti­niń usynymyn iske asyrý aıasynda jáne azamattardyń quqyqtarynyń qorǵalý kepildikterin arttyrý maqsatynda qylmystyq tergeý men jazany oryndaý kezinde azamattardyń konstıtýsııalyq quqyqtary men bostandyqtarynyń saqtalýyn qamtamasyz etý jónindegi nusqaýlyq bekitildi.

Dóńgelek ústelge qatysýshylar halyqaralyq quqyq normalaryn odan ári ımplementasııalaý, sot tóreligi júıe­si men sottan tys quraldardy qosa alǵan­da, elde adam quqyqtaryn qorǵaýdyń halyqaralyq jáne ulttyq tetikterin jetildirýdiń ózekti máselelerin talqyǵa saldy. Sarapshylar quqyq qorǵaý, arnaýly organdar qyzmetkerleriniń, sondaı-aq barlyq jabyq mekeme qyzmetkerleriniń quqyqtyq mádenıet deńgeıin arttyrý bo­ıynsha turaqty túrde jumys isteıtin oqytý kýrstaryn ótkizýdiń mańyzdylyǵy men qajettiligin atap ótti.