Elaralyq máselelerdiń ońtaıly sheshimi

Alqaly jıynǵa 16 eldiń prezıdenti men úkimet basshylary, sondaı-aq 7 halyqaralyq uıym­nyń jetekshileri qaty­sady. Osynyń ózi-aq bul jolǵy uıym­nyń otyrysy dástúrli formattan anaǵurlym ózgeshe bolatynyn kórsetip otyr.

Tarıhqa kóz júgirtsek, 1996 jyly Qazaqstan, Qytaı, Reseı, Qyrǵyz Respýb­lıkasy jáne Tájikstan basshylary Shanhaı qalasynda bas qosyp, Shekara aýmaǵynda áskerı senim sharalaryn kúsheıtý týraly Kelisimge qol qoıǵan edi. Al 2001 jyly «Shanhaı bestiginiń» negizinde ShYU quryldy.

Keıin uıym aýqymy keńeıip, Pákis­tan, О́zbekstan, Úndistan, Iran mem­le­ketterimen tolyqty. Alda­ǵy Astana sammı­tinde Belarýs uıym quramyna qa­byl­danady dep kútilip otyr. Demek bul uıymnyń halyqaralyq arenadaǵy bedeliniń artyp, qaýymdastyq kótergen máselelerdiń sheshilý jol­dary kún tártibinde tur­ǵa­nyn kórsetip beredi. Osylaısha, búginde ShYU Eýrazııalyq uıymǵa aınalyp keledi.

Elimiz 2004, 2010 jəne 2016 jyldary osy uıymǵa tóraǵalyq etken bolatyn. Byltyrǵy sam­mıtte Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev tór­tinshi tóraǵa­lyǵy­myzdyń basym baǵyttaryna toq­talyp, qaýipsizdik pen turaq­ty­lyqty qamtamasyz etý, saý­da-ekonomıkalyq baılanys­tardy arttyrý, energe­tı­kalyq ynty­maqtastyqty kú­sheıtip, sıfrlyq saladaǵy áriptestik aıasyn keńeıtý, mádenı-gýmanı­tarlyq baılanystardy damytý jáne ekologııa salasyndaǵy ózara birlesken áreketti nyǵaıtýdyń mańyzyn aıtqany esimizde. Bizdiń eldiń bastamasymen bıyl ShYU-da «Ekologııa jyly» bolyp jarııalandy.

Aqpan aıynda Almatyda ShYU-nyń Sıfrlyq forýmy, al sáýirde Túrkistanda «Altyn Orda jəne onyń murasy» halyqaralyq ǵyly­mı-tájirıbelik konfe­ren­­­sııasy ótti. Jalpy, bir jyldyń ishinde 150-den asa is-shara uıym­dastyryldy. Osyndaı aýqym­dy is-sharalar uıymǵa múshe elder­diń yntymaqtastyǵyn arttyryp, óńirge ortaq máselelerdiń ońtaıly sheshilýine serpin beredi. Al 3-4 shilde kúnderi ótetin sammıt qorytyndysy negizinde túrli salaǵa qatysty 20-dan astam qujat qabyldaý josparlanyp otyr. Sonyń ishinde negizgi saıası qujat – Astana deklarasııasy qa­ralady. Bul qujatta ShYU-nyń halyqaralyq ózekti jáne óńirlik máseleler baǵytyndaǵy ustanymy aıqyndalyp, uıym­nyń ótken kezeńdegi qyzmeti qorytyndylanbaq. Uıymǵa qajetti bul qujat óńirdi damy­týdyń ári qaraıǵy baǵyttaryn naqtylap, qarym-qatynasty jańa baǵytta jandandyrady.

Erlan AHMEDI,
saıası sarapshy