Berik dostyqtyń kepili
Saltanatty qarsy alý rásiminen keıin Qasym-Jomart Toqaev pen Sı Szınpın bir-birine resmı delegasııa múshelerin tanystyrdy. Qurmet qaraýylynyń bastyǵy raport berip, eki eldiń ánurandary oryndaldy.
Prezıdent, eń aldymen, shaqyrýyn qabyl alyp, elimizge memlekettik saparmen kelgeni úshin Sı Szınpınge rızashylyǵyn bildirdi.
– Sizdiń saparyńyzdyń mán-maǵynasy óte zor, erekshe dep aıtýǵa bolady. Qytaı Halyq Respýblıkasy – tatý kórshi, mańyzdy strategııalyq seriktes ári basty odaqtas memlekettiń biri. Berik dostyqqa jáne ózara qoldaýǵa negizdelgen qazaq-qytaı qarym-qatynasy buryn-sońdy bolmaǵan qarqynmen damyp kele jatyr. Men muny úlken qýanyshpen atap ótemin. Siz Qazaqstan men Qytaıdyń máńgilik jan-jaqty strategııalyq áriptestigin nyǵaıtýǵa zor úles qostyńyz. Muny joǵary baǵalaımyz. Eki eldiń yntymaqtastyǵyn halyqtarymyzdyń ıgiligi úshin jańa deńgeıge kóterý qajet degen bastamańyzdy tolyq qoldaımyn. Búgingi basqosýymyzdy osynyń aıqyn dáleli deýge bolady, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Qasym-Jomart Toqaev barlyq baǵyt boıynsha qarqyndy damyp kele jatqan qazaq-qytaı yntymaqtastyǵynyń jaı-kúıin joǵary baǵalady.
– Qytaı – biz úshin tatý kórshi ǵana emes, jaqyn dosymyz ári ýaqyt tezinen ótken senimdi seriktesimiz. Biz ortaq tarıhtyń, tatý kórshilik qatynastardyń jáne ózara qoldaýdyń myzǵymas qundylyqtaryna súıene otyryp, shyn máninde úlgi eterlik memleketaralyq qatynasty jolǵa qoıdyq. Jyldan-jylǵa ózara baılanystarymyzdyń mazmuny baıyp keledi, – dedi Memleket basshysy.
Sı Szınpın qazaq jerinde qurmet kórsetkeni úshin Qazaqstan Prezıdentine alǵys aıtty.
– Qurmetti Prezıdent myrza, qymbatty dosym! Meniń saparyma mán berip otyrǵanyńyzǵa rızashylyǵymdy bildiremin. Siz Memleket basshysy qyzmetine kirisken sátten bastap reformalar men eldiń damýyn belsendi ári maqsatty túrde ilgeriletip kelesiz. Ishki jáne syrtqy saıasatta tıimdi sharalardyń tutas toptamasyn qabyldadyńyz. Sonyń nátıjesinde elińizdiń jalpy qýaty men halyqaralyq bedeli aıtarlyqtaı artty. Tatý kórshi retinde biz bul jetistikterge shyn júrekten qýanamyz. Byltyr ekeýimiz Sıan men Beıjińde eki ret kezdesip, jańa josparlardy belgiledik. Sondaı-aq «altyn otyz jyldyqta» qytaı-qazaq qatynastaryn qarqyndy damytýdyń negizgi baǵyttaryn aıqyndadyq. Qytaı Qazaqstanmen aradaǵy qarym-qatynasty árdaıym strategııalyq turǵydan jáne uzaqmerzimdi keleshek deńgeıinde qarastyratynyn rastaǵym keledi. Sondaı-aq kórshiles elderge qatysty ustanatyn óziniń syrtqy saıasatynda Qazaqstanǵa basymdyq beredi jáne Ortalyq Azııadaǵy mańyzdy seriktes el sanaıdy. Qytaı-qazaq baılanystaryn qamtamasyz etýde bizdiń erik-jigerimiz ben ustanymymyz ózgermeıdi jáne konıýnktýralyq yqpalǵa ushyramaıdy. Qytaı árqashan Qazaqstanǵa senimdi tirek bolatynyn málimdeımin, – dedi QHR Tóraǵasy.
Seriktestik arqaýy – senim
Shaǵyn quramdaǵy kelissózden keıin Qazaqstan Prezıdenti men QHR Tóraǵasy eki eldiń resmı delegasııalarynyń qatysýymen keńeıtilgen quramda kelissóz júrgizdi.
Qasym-Jomart Toqaev QHR Tóraǵasy Sı Szınpınniń elimizge memlekettik saparyn Qazaqstan men Qytaı arasyndaǵy máńgilik ári jan-jaqty strategııalyq seriktestikti odan ári nyǵaıtýǵa degen umtylystyń aıqyn kórinisi dep baǵalaıtynyn aıtty.
– Qazaqstan elderimiz arasyndaǵy tatý kórshilik pen ǵasyrlar boıǵy dostyqty nyǵaıtýǵa erekshe mán beredi. Biz birlesken kúsh-jigerimizdiń arqasynda ózgelerge úlgi bolatyn jáne túrli baǵytty qamtıtyn memleketaralyq yqpaldastyq ornattyq. Bizdiń ekijaqty qarym-qatynasymyz damýdyń jańa «altyn kezeńine» ótti dep nyq senimmen aıtýǵa bolady. Eki el arasyndaǵy baılanystar turaqty áleýmettik-ekonomıkalyq damýǵa, halyqtarymyzdyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa zor septigin tıgizip otyr. Byltyr ózara taýar aınalymy 41 mıllıard dollardan asty. Bul – rekordtyq kórsetkish. Qazirgi tańda 45 ortaq ınvestısııalyq joba júzege asyrylyp jatyr. Onyń jalpy quny – 14,5 mıllıard dollar. Jobalar ónerkásip, energetıka, kólik-tranzıt, «jasyl ekonomıka», aýyl sharýashylyǵy jáne basqa da salalardy qamtıdy. Sonymen birge eki eldiń mádenı-gýmanıtarlyq baılanystary jandana tústi. Joǵary Mártebeli Tóraǵa, osy jetistikterdiń bári Sizdiń jeke qoldaýyńyzdyń arqasynda tabysty júzege asqanyn aıryqsha atap ótkim keledi, – dedi Prezıdent.
Memleket basshysynyń aıtýynsha, Qazaqstan Qytaıdyń beıbit bastamalaryn qoldaıdy. Sondaı-aq halyqaralyq quqyqtyń negizgi qaǵıdattary men BUU Jarǵysyna negizdelgen ádil álemdik tártipti qalyptastyrýdaǵy jetekshi róli men eleýli úlesin joǵary baǵalaıdy.
– Sizdiń «Adamzattyń birtutas taǵdyry qoǵamdastyǵyn qurý» týraly bastamańyzdy konstrýktıvti rýhta qoldaýǵa daıynbyz. Bizdiń «Birtutas Qytaı» saıasatyna qatysty ustanymymyz ózgermeıdi. Sondaı-aq terrorızm, separatızm jáne ekstremızm sekildi «úsh zulym kúshke» qarsy kúres jónindegi yqpaldastyqty qoldaımyz. Qytaıdyń búkil álem elderiniń egemendigi men táýelsizdigin qurmetteýge shaqyratyn turaqty ustanymyn baǵalaımyz. Búginde Qytaı Qazaqstannyń eń iri saýda seriktesi sanalatynyn buǵan deıin de aıttym. О́zara taýar aınalymyn eseleýge mol múmkindigimiz bar. Bizdiń eldiń Úkimeti osy maqsatqa jetý úshin tabandy túrde jumys isteıdi. Qytaı Qazaqstan ekonomıkasyna salynǵan ınvestısııa kólemi boıynsha jetekshi orynǵa ıe. Keıingi 15 jylda onyń kólemi 24 mıllıard dollarǵa jetti. Eki el arasynda vızasyz rejim kúshine endi. Qazir «Qytaıdaǵy Qazaqstan týrızmi jyly» ótip jatyr. Munyń bári elderimizdiń túrli saladaǵy yntymaqtastyǵyn nyǵaıtýǵa tyń serpin beredi, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
О́z kezeginde QHR Tóraǵasy Qazaqstannyń qarqyndy damyp kele jatqanyna taǵy da kýá bolǵanyn atap ótip, Qasym-Jomart Toqaevtyń basshylyǵymen qazaq halqy anaǵurlym qýatty ári órkendegen jańa Qazaqstan quratynyna senim bildirdi.
– Ejelgi «Jibek jolynan» tamyr tartatyn elderimizdiń dostyǵy myńdaǵan jyldar boıy úzdiksiz nyǵaıyp keledi. Dıplomatııalyq qatynastar ornaǵan 32 jyl ishindegi yntymaqtastyq nátıjesinde ekijaqty baılanystarymyz máńgilik ári jan-jaqty strategııalyq seriktestiktiń buryn-sońdy bolmaǵan deńgeıine kóterildi. Onyń arqaýy – máńgilik dostyq, ózara senim men yntymaqtastyq. Halyqaralyq jaǵdaı qalaı qubylsa da, dostyqty saqtaýǵa umtylysymyz, san qyrly yntymaqtastyqty damytýǵa degen tabandylyǵymyz, negizgi máseleler boıynsha bir-birimizdi ózara qoldaýǵa beıildiligimiz jáne ulttyq damý mindetterin oryndaýǵa senimimiz ózgermeıtinin rastaǵym keledi, – dedi Sı Szınpın.
Budan bólek, QHR Tóraǵasy Qazaqstannyń halyqaralyq arenadaǵy orta derjava retindegi konstrýktıvti rólin qoldady. Kezdesý barysynda taraptar elektrondy kommersııa, avtomobıl men avtobólshek óndirisi, kólik-tranzıt jáne logıstıka, energetıka, aýyl sharýashylyǵy, qarjy, týrızm salalaryndaǵy ınvestısııalyq yqpaldastyqty damytý perspektıvalaryn talqylady.
Eki el basshylary saýda-ınvestısııalyq yntymaqtastyqty jandandyrý úshin tıisti mehanızmder bar ekenine toqtalyp, Qazaqstan men Qytaı úkimetteri qazir jáne keleshekte bıznes-jobalardyń tabysty júzege asyrylýyna jan-jaqty qoldaý kórsetýge daıyn ekenin rastady. Sondaı-aq Qasym-Jomart Toqaev pen Sı Szınpın óńiraralyq kooperasııa men mádenı-gýmanıtarlyq saladaǵy yqpaldastyqty tereńdetý jóninde pikir almasty.
Memleket basshysy Astanada Beıjiń Til jáne mádenıet ýnıversıteti fılıaly men «Lý Ban sheberhanasynyń» ashylýyn qoldap, eki eldiń ǵylym jáne bilim salalaryndaǵy baılanystarynyń keńeıýi eki eldiń múddesine saı keletinin aıtty.
Jibek joly taǵylymy
Budan keıin Qasym-Jomart Toqaev pen Sı Szınpın birqatar nysannyń saltanatty ashylý rásimine qatysty. Atap aıtqanda, Qazaqstan men Qytaı basshylary Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵyty boıynsha júk kólikteri men temirjol konteınerlerin jóneltý rásimine telekópir rejiminde qatysty.
Is-sharaǵa qatysýshylarǵa Uly Jibek joly baǵytymen júretin tranzıttik reıs týraly beınerolık kórsetildi. Is-shara sońynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev pen Tóraǵa Sı Szınpın júk paromdarynyń qozǵalysyn iske qosty. Sodan keıin eki el basshylary Qazaqstannyń Beıjińdegi jáne Qytaıdyń Astanadaǵy mádenı ortalyqtaryn saltanatty túrde ashty.
Bul ortalyqtar eki memlekettiń gýmanıtarlyq yntymaqtastyǵyn damytýdyń jańa kezeńine jol ashady. Sondaı-aq dostas eki el halyqtary arasyndaǵy ózara túsinistikti nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan túrli mádenı is-sharalar, kórmeler, dárister men sheberlik sabaqtaryn ótkizýge arnalǵan alańǵa aınalady.
Sonymen qatar Qasym-Jomart Toqaev pen Sı Szınpın Astana halyqaralyq ýnıversıtetiniń bazasynda Beıjiń Til jáne mádenıet ýnıversıtetiniń fılıalyn ashty. Muny aıtýly oqıǵa deýge bolady. Qazaqstan men Qytaı joǵary oqý oryndarynyń yntymaqtastyǵy stýdentterdiń tereń bilim alýyna jáne kásibı turǵyda ósýine zor múmkindik beredi jáne olardyń tildik daǵdylardy, mádenıetaralyq kommýnıkasııany jáne ǵylymı zertteý ádisterin meńgerýine yqpal etedi.
Bul jobalardyń tabysty júzege asyrylýy mádenıet jáne bilim salalaryndaǵy ózara almasýlardy jandandyrý, eki el arasyndaǵy saıası jáne ekonomıkalyq qatynastardy damytý jolyndaǵy mańyzdy qadam bolmaq.
Investısııalyq jobalar artady
Ekijaqty kelissózderden keıin Qazaqstan Prezıdenti men Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Tóraǵasy buqaralyq aqparat quraldarynyń ókilderi úshin birlesken málimdeme jasady.
Memleket basshysy óziniń shaqyrýyn qabyl alyp, Qazaqstanǵa memlekettik saparmen kelgeni úshin Sı Szınpınge shynaıy rızashylyǵyn bildirdi.
– Osy saparyńyz – qazaq-qytaı jylnamasyndaǵy aıtýly ári tarıhı oqıǵa. Oǵan qosa eki el arasyndaǵy yntymaqtastyqty jańa deńgeıge kóterýge degen Sizdiń nıetińizdiń aıqyn kórinisi dep bilemin. Men bul ıgi umtylysty tolyqtaı qoldaımyn. Qytaı – biz úshin tatý kórshi, dostas jáne máńgilik jan-jaqty strategııalyq seriktes memleket. Bul bizdiń elderimizge ortaq qundylyqtar men ortaq ustanym dep aıtqym keledi. Onyń tarıhı tamyry tereńde jatqany sózsiz, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Qazaqstan Prezıdenti eki el arasyndaǵy tyǵyz saýda jáne gýmanıtarlyq baılanystardyń damý tarıhyna toqtalyp, onyń keleshegi jarqyn bolaryna senim bildirdi.
– Halyqtarymyz Uly Jibek joly bastaý alyp, tórtkúl dúnıege taralǵan kıeli jolda yntymaǵy men birligin jarastyrǵan. Tarıh qoınaýyna úńiletin bolsaq, Qytaı eli qazaq halqyna eshqashan jamandyq jasaǵan joq, eshqandaı tosqaýyldar qurǵan emes. Járdem ǵana bergen. Bizdiń elderimiz árdaıym ózara tyǵyz baılanysta jáne shynaıy dostyq qarym-qatynasta boldy. Búgin de solaı jáne solaı bolyp qala bermek. Men buǵan kámil senemin, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev QHR Tóraǵasymen birge memleketter arasyndaǵy san qyrly yntymaqtastyqty bekemdeı beretinine nazar aýdaryp, búgingi kelissóz nátıjeleri sonyń aıqyn dáleli ekenin aıtty.
– Qazaqstan men Qytaıdyń myzǵymas saıası qatynastary ózara senim men qoldaý rýhynda damyp kele jatyr. Eki el arasynda sheshimin tappaǵan eshqandaı túıtkil joq. Sondyqtan kúsh biriktire otyryp, saýda-ekonomıkalyq, ǵylymı-tehnıkalyq jáne mádenı-gýmanıtarlyq áriptestikti jandandyrýǵa nıettimiz. Biz Tóraǵa Sı Szınpın ekeýmiz jańa ǵana Birlesken málimdemege qol qoıdyq. Qujatta eki el qatynastarynyń jetistikteri jáne aldaǵy josparlary keńinen qamtylǵan. Qytaı – Qazaqstannyń basty saýda seriktesi. Byltyr elderimiz arasyndaǵy saýda kólemi 41 mıllıard dollar boldy. Aldaǵy ýaqytta taýar aınalymyn eseleı túsemiz. Buǵan áleýetimiz jetkilikti. Qytaı – bizdiń negizgi sheteldik ınvestorymyzdyń biri. Keıingi 15 jylda bul elden Qazaqstanǵa 25 mıllıard dollarǵa jýyq ınvestısııa tartyldy, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy byltyr Qazaqstan ekonomıkasyna quıylǵan qytaı ınvestısııasynyń kólemi 16 paıyzǵa ósip, 1,8 mıllıard dollarǵa jetkenin atap ótti. Bul kórsetkishti ulǵaıtýǵa eki tarap ta múddeli.
– Búginde quny 14,5 mıllıard dollar bolatyn 45 joba júzege asyrylyp jatyr. Jalpy, Qytaı kapıtalynyń úlesi bar kásiporyndar sany 4700-den asady. Biz ózara tıimdi ınvestısııalyq jobalardy odan ári júzege asyrýdyń mańyzyn atap óttik. Naqtyraq aıtqanda, energetıka, ınfraqurylym, aýyl sharýashylyǵy, óndiris, qarjy, kólik, aeroǵarysh ónerkásibi jáne IT salalaryna toqtaldyq. Qazaqstan óz naryǵyna kirýge nıetti Qytaı kompanııalary úshin qolaıly jaǵdaı jasaýǵa daıyn, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Qasym-Jomart Toqaev qolǵa alynǵan aýqymdy energetıkalyq jobalardy tıimdi júzege asyrý qajet dep sanaıdy.
– Qazir Qazaqstanda munaı-hımııa zaýyttary salynyp jatyr. Shymkenttegi munaı óndeý zaýytyn jańǵyrtý jumystary júrgizilýde. «Qazaqstan – Qytaı» munaı qubyrynyń ótkizý múmkindigin ulǵaıtý sharalary qolǵa alyndy. Kóp uzamaı bul jobalar ekonomıkamyzǵa úles qosa bastaıdy. Sapar aıasynda qazaq-qytaı iskerlik keńesiniń otyrysy ótti. Onda birqatar ınvestısııalyq kelisimderge qol qoıdyq, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy QHR Tóraǵasymen kólik-logıstıka salasyndaǵy yqpaldastyqty jandandyrý qajettigine nazar aýdarǵanyn aıtty. Budan bólek, Sı Szınpınniń Astanada jarııalaǵan jahandyq «Bir beldeý, bir jol» bastamasy jáne Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵdary aıasyndaǵy yntymaqtastyq máseleleri talqylanǵanyn jetkizdi.
– Byltyr temirjol arqyly tasymaldanatyn júk kólemi 22 paıyzǵa artyp, 28 mıllıon tonnaǵa jetti. Bul – rekordtyq kórsetkish. Lıanıýngan, «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» jáne Sıan qalasyndaǵy qurǵaq porttarda júzege asyrylǵan birlesken jobalardyń nátıjesinde kólik-logıstıkalyq áleýetimiz edáýir artty. Qazirgi tańda «Aıagóz – Baqty» úshinshi transshekaralyq temirjol qurylysy belsendi júrip jatyr. Búgin biz Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵdary arqyly júk tasymalyn iske qosý sharasyna beınebaılanys rejiminde qatystyq. Bul baǵdar Eýrazııa qurlyǵyndaǵy kólik-logıstıka qatynastaryn damytýǵa tyń serpin beredi, – dedi Memleket basshysy.
Sonymen qatar Qasym-Jomart Toqaev Sı Szınpınmen aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy yntymaqtastyqty jandandyrý máselesin talqylaǵanyn atap ótti.
– Bul salada tabysty júzege asqan birlesken jobalar bar. Eginshilikte smart júıesin qoldanýǵa, sý resýrstaryn utymdy paıdalanýǵa jáne aýyl sharýashylyǵy ónimderin tereń óńdeýge aıryqsha nazar aýdarylady. Osy oraıda Qytaıdyń tájirıbesi men tehnologııalaryn qoldanýǵa, naqty ınvestısııalyq jobalardy birlese júzege asyrýǵa múddelimiz. Byltyr Qazaqstannyń Qytaıǵa eksporttaǵan aýyl sharýashylyǵy taýarlary 2 ese ósip, 1 mıllıard dollarǵa jetti. Qytaı naryǵyna sapaly ári tabıǵı et ónimderin, maıly jáne dándi daqyldar eksportyn ulǵaıtýǵa múddeli ekenimizdi atap óttik. Bul rette Qazaqstan astyǵyn
2 mıllıon tonnaǵa jetkizýge daıynbyz. Osy saladaǵy yqpaldastyqty keńeıtý sharalaryn qoldaǵany úshin Tóraǵa Sı Szınpın myrzaǵa rızashylyǵymdy bildiremin, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Qazaqstan Prezıdentiniń aıtýynsha, eki el arasynda ǵylym jáne bilim salasyndaǵy yntymaqtastyq ta nyǵaıyp keledi. Qazirgi tańda Qytaıdyń joǵary oqý oryndarynda 4 myńnan astam qazaq jastary bilim alyp jatyr.
– Qazaqstan tehnıkalyq mamandar daıarlaý máselesine basa mán beredi. Buǵan Qytaıdaǵy áriptesterimiz qoldaý kórsetip otyr. Atalǵan saladaǵy yntymaqtastyqty odan ári damytýǵa kelistik. Qytaı Tóraǵasynyń sapary aıasynda eki tarıhı oqıǵanyń kýási boldyńyzdar. Birinshisi – «Astana» Halyqaralyq ýnıversıtetiniń janynan Beıjiń til jáne mádenıet ýnıversıtetiniń fılıaly ashyldy. Sondaı-aq búgin qurmetti Sı Szınpın myrzamen Qazaqstanda ekinshi «Lý Ban sheberhanasyn» ashýǵa kelistik. Bul tıimdi ári mańyzdy joba elimizde joǵary kásibı mamandar daıarlaýǵa múmkindik beredi. Qytaıdyń joǵary oqý oryndarynda bilim alǵysy keletin qazaq jastarynyń sany artty. Bul turǵyda úkimettik grant sanyn kóbeıtý, Qazaqstan aýmaǵynda Qytaıdyń ozyq tehnıkalyq ýnıversıtetteriniń fılıaldaryn ashý máselesine arnaıy toqtaldyq, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev kelissózder barysynda mádenı-gýmanıtarlyq baılanysty jáne týrızm salasyndaǵy yqpaldastyqty kúsheıtýge basa nazar aýdarylǵanyn jetkizdi.
– Osy sapar aıasynda Beıjińde Qazaqstannyń jáne Astanada Qytaıdyń mádenı ortalyqtary ashyldy. Muny ekijaqty baılanysty bekemdeý úshin jasalǵan óte mańyzdy qadam dep aıtýǵa bolady. Bul bastamalar halyqtarymyzdy mádenı turǵydan jaqyndatyp, ózara dostyq pen tatý kórshilik qatynastardy nyǵaıtýǵa yqpal etedi dep senemin. Budan bólek, eki el aýmaǵynda turaqty túrde mádenı sharalar ótkizýge ýaǵdalastyq. Qazaqstan men Qytaı azamattary úshin eki elde vızasyz rejım qoldanyla bastaǵanyn erekshe atap ótkim keledi. Qazir onyń ıgiligin azamattarymyz kórip otyr. Ásirese eki eldiń kórshiles aımaqtarynyń halqyna, kásipkerler men týrısterge, jastar men sheteldik áriptesterge tıimdi boldy. Bıyl naýryzda Beıjińde «Qazaqstannyń Qytaıdaǵy týrızm jyly» saltanatty túrde ashyldy. Kelesi jyly osy sharanyń jalǵasy retinde «Qytaıdyń Qazaqstandaǵy týrızm jyly» ótedi. Búgin qol jetkizgen kelisimder elderimiz arasyndaǵy baılanystardy nyǵaıtyp, halyqtarymyzdyń ıgiligine qyzmet etedi dep senemin, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
«Bir beldeý, bir jol» bastamasy jalǵasady
Qazaqstan Prezıdenti QHR Tóraǵasy Sı Szınpınmen aımaqtyq jáne jahandyq kún tártibindegi ózekti máseleler jóninde pikir almasqanyn atap ótti.
– Bul baǵyttaǵy ustanymdarymyzdyń uqsas ekenine nazar aýdardyq. Biz kópjaqty dıplomatııany odan ári nyǵaıtý qajettigin atap óttik. Eki eldiń seriktestigi Birikken Ulttar Uıymy, Shanhaı yntymaqtastyq uıymy, Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńes aıasynda tabysty damyp kele jatyr. Sonymen qatar biz Ortalyq Azııa – Qytaı dıalogin odan ári damytýǵa kelistik. Álemdegi daý-damaıdy beıbit jolmen sheshý, geosaıası jaǵdaıdy turaqtandyrý, sondaı-aq jahandyq qaýipsizdik pen beıbitshilikti nyǵaıtý jónindegi ustanymdarymyz ortaq, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev búgingi kelissóz nátıjelerin joǵary baǵalaıtynyn málimdedi.
– Qazaqstan men Qytaı arasyndaǵy qarym-qatynastyń deńgeıi qashanda joǵary. Osylaısha, biz eki el arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń jańa kezeńine qadam bastyq. «Altyn otyz jyldyq» aıasyndaǵy bıik maqsat-mindetterdi tabysty júzege asyramyz dep úmittenemin. Jasalǵan árbir kelisim eki eldiń turaqty ári qaýipsiz damýyn qamtamasyz etýge, halyqtarymyzdyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa arnalǵan, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
QHR Tóraǵasy kelissózderdiń jyly, dostyq ráýishte ótkenin jáne nátıjeli bolǵanyn málimdedi.
– Biz birqatar aýqymdy másele boıynsha ýaǵdalastyqqa qol jetkizdik. Qytaı men Qazaqstan arasyndaǵy Birlesken málimdemege qol qoıyp, yntymaqtastyqtyń basym baǵyttaryn aıqyndadyq. Bizdiń qatysýymyzben saýda-ekonomıkalyq, kólik-logıstıkalyq, energetıkalyq, aýyl sharýashylyǵy, ǵylymı-tehnıkalyq jáne mádenı-gýmanıtarlyq salalar boıynsha birqatar úkimetaralyq jáne vedomstvoaralyq qujatqa qol qoıyldy. Atalǵan qujattar ekijaqty qatynasymyzdyń joǵary deńgeıde damýyna tyń serpin beredi, – dedi Sı Szınpın.
QHR Tóraǵasy Qytaı men Qazaqstan jańǵyrý jolymen alǵa ilgerilep, ózara qoldaý bildirýdiń ıgi dástúrin birlese damytatynyna jáne eseleı túsetinine, sondaı-aq ózara saıası senimdi turaqty túrde nyǵaıtyp, ulttyq damý strategııalaryn ushtastyrýǵa yqpal etetinine jáne bir-biriniń múddesin qorǵaıtynyna senim bildirdi.
– «Bir beldeý, bir jol» bastamasy aıasynda joǵary deńgeıdegi yntymaqtastyqty jalǵastyra beremiz. Naqty salalardaǵy yqpaldastyq baǵytynda jańa nátıjelerge qol jetkizýge umtylamyz. Qysqa merzim ishinde taýar aınalymyn eki ese ulǵaıtý jóninde jańa mindet qoıyldy. Biz saýda jáne ekonomıka, ınvestısııa, ındýstrııalandyrý, kólik jáne energetıka sııaqty salalardaǵy baılanysymyzdy udaıy nyǵaıtý jóninde ýaǵdalastyq. Saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyq baǵdarlamasyn júzege asyrý jónindegi jol kartasyn belsendi iske asyramyz. Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵyty men elderimiz arasyndaǵy úshinshi transshekaralyq temir jol qurylysyn jedeldetemiz. Sonymen qatar negizgi mıneraldyq resýrstar, balamaly energııa kózderi, ǵylymı-tehnıkalyq ınnovasııalar, avıasııa jáne ǵarysh, sıfrlandyrý salalaryndaǵy damýdyń jańa baǵyttaryn birlese ilgeriletýge nıettimiz, – dedi QHR Tóraǵasy.
Sonymen qatar Sı Szınpın BUU, ShYU, «Qytaı – Ortalyq Azııa» sııaqty kópjaqty alańdar jelisi boıynsha tyǵyz yqpaldastyq ornatqany jóninde atap ótti. Sondaı-aq Qazaqstannyń BRIKS-ke kirýin qoldady. QHR Tóraǵasy Qazaqstannyń álemdegi orta derjava retindegi róli artyp kele jatqanyn taǵy da rastady jáne elimizdiń jahandyq basqarý isine laıyqty úles qosa alatynyna senim bildirdi.
Joǵary deńgeıde ótken kelissózder qorytyndysy boıynsha Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev pen Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Tóraǵasy Sı Szınpın Birlesken málimdemege qol qoıdy.
Sondaı-aq Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstanǵa memlekettik saparmen kelgen Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Tóraǵasy Sı Szınpınmen birge iskerlik baǵyttaǵy birqatar kelissózden keıin áıgili opera ánshisi Maıra Muhamedqyzy jáne qazaqtyń mádenıetin, án ónerin shartarapqa pash etip júrgen Dımash Qudaıbergenniń ónerin tamashalap, bulbul Maıra men dúldúl Dımashtyń talantyna tánti boldy.
Qol qoıylǵan qujattar
Sapar aıasynda birqatar partııaaralyq, memleketaralyq, vedomstvoaralyq jáne kommersııalyq qujatqa qol qoıyldy. Atap aıtqanda, «Amanat» partııasy» qoǵamdyq birlestigi men Qytaı Kommýnıstik partııasy arasyndaǵy almasý jáne yntymaqtastyq týraly memorandým, Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy Saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyq baǵdarlamasyn iske asyrý jónindegi jol kartasy men Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy tehnıkalyq-ekonomıkalyq yntymaqtastyq týraly kelisimge qol qoıyldy.
Eki eldiń prezıdentteri qol qoıǵan qujattardyń qatarynda – Qazaqstan Respýblıkasynyń Kólik mınıstrligi men Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Reformalar jáne damý memlekettik komıteti arasyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasy men Qytaı Halyq Respýblıkasy arasyndaǵy transshekaralyq temirjoldy keńeıtý jónindegi ózara túsinistik, Qazaqstan Respýblıkasynyń Kólik mınıstrligi men Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Kólik mınıstrligi arasyndaǵy ınnovasııalyq tehnologııalar men aqparattyq júıeler salasynda jáne halyqaralyq avtomobıl tasymaldaryna ruqsat berý júıesin qurý týraly ózara túsinistik pen yntymaqtastyq jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń Kólik mınıstrligi men Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Kommersııa mınıstrligi arasyndaǵy ınfraqurylym jáne ınjenerlik qurylys salasyndaǵy yntymaqtastyqty damytýdy ilgeriletý jónindegi ózara túsinistik týraly memorandýmdar da bar.
Sonymen qatar Qazaqstan Respýblıkasynyń О́nerkásip jáne qurylys mınıstrligi men Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Kommersııa mınıstrligi arasyndaǵy taza energetıkalyq tehnologııalarda qoldanylatyn strategııalyq mańyzdy paıdaly qazbalar salasyndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtý jónindegi ózara túsinistik týraly memorandým; Qazaqstan Respýblıkasynyń Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi men Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Bilim mınıstrligi arasyndaǵy qytaı tilin oqytý salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly kelisim; Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti men Tıanszın kásiptik ınstıtýty arasyndaǵy Lý Ban sheberhanasyn birigip qurý týraly ózara túsinistik týraly memorandým; Qazaqstan Respýblıkasynyń Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi men Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Bas keden basqarmasy arasyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasynan Qytaı Halyq Respýblıkasyna soıý úshin eksporttalatyn múıizdi iri qara malǵa qoıylatyn veterınarııalyq talaptar jáne janýarlar saýlyǵyn qorǵaý týraly hattama; Qazaqstan Respýblıkasy Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrligi men Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Bas keden basqarmasy arasyndaǵy ózara jetkiziletin taýarlardy baqylaý jáne qaýipsizdik salasyndaǵy yntymaqtastyq máseleleri boıynsha ózara túsinistik týraly memorandým; Qazaqstan Respýblıkasynyń Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligi men Qytaı Ulttyq ǵarysh ákimshiligi arasyndaǵy Halyqaralyq Ǵylymı Aı Stansııasy boıynsha yntymaqtastyq pen ózara túsinistik týraly memorandým; Qazaqstan Respýblıkasynyń Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi men Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Radıo jáne televızııa isteri jónindegi Bas memleket basqarmasy arasyndaǵy radıohabar taratý jáne televızııa salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly memorandým; Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Is basqarmasy «Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń teleradıokesheni» ShJQ RMK men Qytaı medıakorporasııasy (China Media Group) arasyndaǵy ózara túsinistik pen yntymaqtastyq týraly memorandýmdarǵa qol qoıyldy.
Memlekettik sapar aıasynda qol qoıylǵan qujattardyń qatarynda – Qazaqstan Respýblıkasynyń Kólik mınıstrligi men Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Reformalar jáne damý memlekettik komıteti arasyndaǵy Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵytynda júk tasymaldaýdy arttyrýǵa jáne damytýǵa arnalǵan yntymaqtastyqtyń jumys tetigin qurý boıynsha ózara túsinistik; Qazaqstan Respýblıkasynyń Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrligi men Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Naryqty retteý boıynsha memlekettik basqarmasy arasynda sáıkestikti baǵalaý salasyndaǵy yntymaqtastyq máseleleri boıynsha ózara túsinistik; Qazaqstan Respýblıkasynyń Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligi men Qytaı Halyq Respýblıkasynyń О́nerkásip jáne aqparattyq tehnologııalar mınıstrligi arasyndaǵy yntymaqtastyq; Qazaqstan Respýblıkasynyń Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligi men Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Halyqaralyq damý salasy boıynsha memlekettik agenttigi arasynda ózara túsinistik jáne joǵary tehnologııalar salasyndaǵy jobalardy ilgeriletý; Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq banki men Qytaıdyń Halyq banki arasyndaǵy Sıfrlyq valıýta salasyndaǵy ózara túsinistik jáne yntymaqtastyq týraly memorandým; Qazaqstan Respýblıkasynyń Strategııalyq josparlaý jáne reformalar jónindegi agenttiginiń Ulttyq statıstıka bıýrosy men Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Ulttyq statıstıka bıýrosy arasynda statıstıka salasyndaǵy yntymaqtastyq aıasynda ózara túsinistik; Qazaqstan Respýblıkasynyń Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi men Qytaı medıakorporasııasy (China Media Group) arasyndaǵy yntymaqtastyq týraly memorandým; Qazaqstan Respýblıkasynyń Týrızm jáne sport mınıstrligi men Qytaı medıakorporasııasy (China Media Group) arasyndaǵy yntymaqtastyq; Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Is basqarmasynyń «Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń teleradıokesheni» sharýashylyq júrgizý quqyǵyndaǵy RMK men «Jenmın Jıbao» arasyndaǵy ózara túsinistik jáne yntymaqtastyq; «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy men Qytaı medıakorporasııasy (China Media Group) arasyndaǵy ózara túsinistik týraly memorandýmdar da bar. Sondaı-aq Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń Ǵylym akademııasy men Shenchjen ýnıversıteti arasynda birlesken zerthanalar qurýda yntymaqtastyq, «Qazaq ulttyq agrarlyq zertteý ýnıversıteti» KeAQ pen Qytaıdyń aýyl sharýashylyǵy ýnıversıteti, Dayu Irrigation Group Co., Ltd kompanııasy arasyndaǵy shóleıtti aımaqtarda sýdy tıimdi paıdalaný jónindegi Qazaqstan-Qytaı halyqaralyq zerthanasyn qurý, «Qazaq ulttyq agrarlyq zertteý ýnıversıteti» KeAQ pen Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Lanchjoý ýnıversıteti arasyndaǵy Qazaqstan-Qytaı aqyldy aýyl sharýashylyǵy ortalyǵyn birlese qurý, Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti men Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Soltústik-Batys polıtehnıkalyq ýnıversıteti arasyndaǵy mıkrospýtnık arqyly ǵylymı zertteýler jáne talanttardy tárbıeleý salasyndaǵy ózara túsinistik týraly kelisimderge keldi.
Basqosý barysynda S.Seıfýllın atyndaǵy Qazaq agrotehnıkalyq zertteý ýnıversıteti, M.Qozybaev atyndaǵy Soltústik Qazaqstan ýnıversıteti, Shákárim ýnıversıteti men Qytaıdyń aýyl sharýashylyǵy jáne orman tehnologııasyna mamandanǵan Soltústik-Batys ýnıversıteti arasyndaǵy Qazaqstan-Qytaı aýyl sharýashylyǵy ǵylymy jáne bilim berý ortalyǵyn birlese qurý týraly kelisim; Qazaqstandaǵy sapany testileý zerthanalaryn jabdyqtaý jónindegi jobany júzege asyrýǵa kómek kórsetý týraly kelisimshart jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń Energetıka mınıstrligi men Qytaıdyń CNPC kompanııasy arasyndaǵy energetıka salasyna qatysty strategııalyq jobalar boıynsha yntymaqtastyqty odan ári tereńdetý týraly negizdemelik kelisimge de qol qoıyldy.
Jalpy, kelissózder qorytyndysy boıynsha 30-dan asa mańyzdy qujatqa qol qoıyldy.
