Kóńil kózindegi kireýke

Erbol rýhy myqty azamat bolyp ósip kele jatty. Taǵdyrdyń tosyn syıyna qara­mastan, ómirge degen ińkárlikti jo­ǵalt­pady, óz ornyn tabýǵa umtyldy. 2010 jyly úılendi. Almaty qalasyndaǵy medısı­na­lyq kolledjge oqýǵa túsip, massajıst maman­dyǵyn meńgerip aldy. О́zi týyp-ósken Sátbaev qalasyna oraldy. Qolynda – qyz­yl dıplom. Ol jergilikti memlekettik medı­sınalyq mekemelerdiń birine jumysqa turýdy armandady. Aýrýhanaǵa da, emhanaǵa bas suqty, biraq bosaǵadan keri qaıtty. Qala basshylyǵy da qurǵaq ýáde, ádemi sózben toıdyrdy.

Ol memlekettik medısına salasynda jumys isteýge nege sonsha umtyldy? О́ıtkeni eger oqý bitirgennen keıin 5 jyl ishinde memlekettik medısınalyq mekemede jumys istemese, dıplomy kúıip kete­tin edi. Bul baǵytynan beti qaıtyp, taýy shaǵylǵan Erbol jeke kásibin ashýdy uıǵardy. Solaı istedi de. Bir páterdi jalǵa alyp, massaj kabınetin ashty. Jeke baspanasy bolmaǵandyqtan, páter jaldap turatyn. Múgedektigi úshin memleket tarapynan beriletin járdemaqy eki birdeı jaldaý aqysyn ázer-ázer jaýyp turdy. Kelinshegi eki balasymen úıde otyrýǵa májbúr. Erbolǵa kómektese qoıatyndaı ata-analarynyń da qoly qysqa adamdar edi. Ákesi tipti múgedek bolatyn.

Massaj kabınetin ashqanmen, tájirıbesi shamaly ári janary zaǵıp janǵa kelýshiler qatary da kóp bola qoıǵan joq. Erbol qarjy qyspaǵyn qatty sezindi. Sóıtip júrgende... Ýatsap jelisi arqyly baılanysqa shyqqan tanysy óziniń Sırııadan habarlasyp turǵanyn jetkizdi. Bul árıne, keıbir jigitterdiń «jıhad» dep shet jurtqa ketip jatqandary týraly emis-emis estıtin.

«Álemdegi bar musylmandar qazir osynda jınalyp jatyr. Din úshin kúresý – musylman mindeti. Munda kelseń, eshteńeden tarshylyq kórmeısiń, bar jaǵdaıyń jasalady. Saǵan arnaıy kabınet ashyp beredi, joǵary jalaqy tóleıdi, soǵys operasııalaryna qatyspaısyń, qarapaıym halyqqa, jaralanǵandarǵa medısınalyq járdem kórsetesiń. Bar bolǵany – sol, esesine ıslam aldyndaǵy mindetińdi de óteısiń, ózińniń jaǵdaıyńdy da jaqsartyp alasyń». Negizgi áńgime jelisi osyndaı boldy.

Bul áýelgide «Pálen jerde altyn bar, barsań – baqyr da joq» degendeı, Sırııadan jetetin úgitke úgitilip kete qoımady. Al anaý bolsa baılanysqa shyǵýyn toqtatpady. «Tamshy tas jarady, tas jarmasa da bas jarady» demeı me, sol aıtpaqshy, kúnderdiń kúninde Erbol kelinshegi men bala-shaǵasyn ertip, Ystanbulǵa ushyp ketti. Ata-anasyna da, týǵan-týys, dos-jarandaryna da qaıda, ne úshin bara jatqandaryn aıtqan joq. О́ıt­keni «tapsyrma» solaı bolatyn. «Almaty arqyly Ystanbulǵa jet. Seni sol jerde jigitter kútip alady da, Sırııaǵa ózderi jetkizedi» degen sóz ras bolyp shyqty. Aıaq-qoldaryn jerge tıgizbeı, Sırııanyń shekarasynan ótkizdi.

Munda bulardy qazaq jigitteri kútip aldy. Muqııat tekseristen ótkizildi. Sóıtse, árbir ultqa bólip-bólip tastaǵan eken, qazaq bolsań qazaqtardyń, ózbek bolsań ózbekterdiń seksııalaryna barady ekensiń.

Shynynda da, «shaqyrýshynyń» aıtqany aqıqat eken. Bulardy birden úsh bólmeli páterge ornalastyryp, bir bólmesin barlyq qural-jabdyqtarymen massaj kabıneti etip jasap berdi. «Kókten suraǵany jerden tabyldy» degen osy ǵoı, Erbol munda kelgenine qatty qýandy. Jumysy da sarymaıǵa pyshaq salǵandaı júrip sala berdi. Elde júrgendegi qarjy qıynshylyǵy kelmeske ketkendeı kórindi. Ata-anasymen uıaly baılanys arqyly habarlasyp turdy. Biraq qaıda júrgenin aıtpady. Aıtsa, basy ketetin edi. Bir qaraǵanda, ózin shetelge kelip, jaqsy jumysqa ornalasqandaı sezinip júrdi. Bári keremetteı kóringen, jer betindegi jumaqqa top ete qalǵandaı kúıge túsken. Jergilikti qarapaıym turǵyndarǵa da, jaraly jandarǵa da massaj jasap, jumysyn jalǵastyryp jatty. Biraq... Kóp uzamaı perdeniń arǵy jaǵy ashyla bastaǵandaı boldy. Mysaly, bularǵa áldekimderdiń tastap ketken úıi beriledi eken, buǵan jalaqy tóleıtin aýrýhana IGIL-ge tıesili kórinedi. Bulardyń tóbesinen qaraıtyndar úshin olardyń jumys istegenderinen góri basqalardy Sırııaǵa kelýge úgitteýi mańyzdyraq ekeni de baıqaldy.

«О́ziń múgedek bola tura ıslam jolynda kúresip júrgeniń – ózgelerge úlgi bolsyn» degen soń, beıneúndeýge tústi. Jazyp, daıyndap ákelgen mátin boıynsha sóıledi. Bul beıneúndeýde IGIL jaqsy jaǵynan sıpattaldy.

2015 jyly «Vkontakte» áleýmettik jelisinen ashylǵan paraqshasy bar edi, sol arqyly úgit-nasıhat jasaýǵa ıtermeledi. «Din úshin kúrestiń qajet ekenin óziń túsindiń ǵoı, endi ózgeler de túsinsin, sony túsindir» degen talapqa qarsy kele almady. Sondaǵy beınetaspalardaǵy úndeýler keıin onyń isti bolýyna negizgi sebep boldy.

2017 jyly jaǵdaı ýshyqty, IGIL-diń tynysy taryla tústi. Burynǵy «Barlyq musylman – týysqan, baýyr» degenniń ánsheıin ǵana aldarqatý ekeni aıqyndaldy. О́ıtkeni IGIL-diń ózi ekige jaryldy. «Balapan basyna, turymtaı tusyna» degendeı jaǵdaı qalyptasty. Atys, jarylys kóbeıdi, tynyshtyqtan bereke ketti, bas saýǵalap qańǵyp ketken halyqta qısap bolmady. Bir úzim nanǵa, bir jutym sýǵa zar bolǵan halyq kezekke talasatyn boldy. Kim ólip jatyr, kim joǵalyp jatyr, eshkim eshteńe bilip bolmady... Sırııanyń bir jerinen kelesi jerine qaraı jóńkile qashyp, kóshken elmen birge Erbol da júrdi. Qanshama qalada, aýylda bolǵanyn bir Qudaıym bilsin?!

Kúshi basym túsken AQSh-tyń múgedekter­di, áıelderdi, balalardy bosatý týraly talabyna moıynsunýǵa májbúr bolǵan IGIL atalǵan sanatqa jatatyn azamattardy amerıkalyqtarǵa tapsyrdy. Solardyń biri Erbol Ábenov edi.

– Bir amerıkalyq oryssha sóıleıdi eken. Ol birde bizge «Qazaqstan óziniń adam­daryn eline áketý týraly sheshim qabyl­dapty, bostandyqqa shyǵasyńdar, elderińe qaıtasyńdar», dedi. Kóp uzamaı biz qamaýda jatqan lagerge elimizdiń Syrtqy ister mınıstrliginiń ókilderi keldi, bárimizben sóılesti. Olar: «Elde «Jýsan» operasııasyn bastadyq. Munda eshkimdi qaldyrmaımyz, kezeń-kezeńmen bárińdi de elge jetkizemiz», dedi. Muny estigende bizben birge jatqan basqa elderdiń azamattary, olardyń arasyn­da orys ta, ózbek te, Kavkaz halyqtary da bar edi, «Qazaqstan qandaı meıirban memleket? Senderdiń qatelikterińdi keshirip jatyr. Sondaı eldi kezinde qalaı tastap ketkensińder?» dep jylap jiberdi. Biz júregimiz jaryla qýandyq. Men sol sátte týǵan eldi, kindik qanyń tamǵan jerdi bóten elge, jat topyraqqa almastyrýdyń aqymaq­tyq ekenin túsindim. «Elge jetsem, meıli qan­daı jaza bolsa da, kóterýge peıilmin» degen oıǵa keldim, – deıdi Erbol bizben áńgimesinde.

Ol elge 2019 jylǵy 31 mamyrda oraldy. Sol kúni 8 jylǵa sottaldy. Buryn jazasyn Shymkent, Qarabastaǵy túzeý oryndarynda ótegen ol keıingi bir jarym jyldan beri Jezqazǵan janyndaǵy mekemede ótep jatyr. Sol joly E.Ábenovpen birge elge oralǵan Sátbaevtyń taǵy 4 azamaty da tartylǵan jazany ótep jatyr.

– Men osyndaı jaǵdaıǵa tap bolǵanda ákem dúnıeden ótip ketti, topyraq sala almadym. Endigi bar armanym – anamnyń qushaǵyna oralý. Árıne, otbasym, týysqandar, álsin-álsin kelip turady, kezdesemin. Kelinshegim, alty balam bar. Kishkentaıym eki jasta. Solardyń bárin, eń aldymen, anamnan bastap bostandyqta, emin-erkin qushqym keledi, anama erkelep, balalarymdy erkeletkim keledi. Úsh ret «merziminen buryn bosatý týraly» ótinish jazyp edim, sot keri qaıtardy. Bári – baıaǵy elge úgit jasaǵan úndeýdiń saldary. Beker istegenimdi túsinemin, ókinemin. Dindi dástúrdi tárk etpeı, durys ustaný kerek. Din men dástúrdiń arasynan qaıshylyq izdep keregi joq. Men 2009 jyldan bastap namaz oqydym. Meshitten sabaq aldym. Ábý Hanıfa mazhabyn ustandym. Al Sırııaǵa barǵanda amalsyzdan basqa mazhabty ustanýǵa týra keldi. Din emosııaǵa berilgendi kótere almaıdy, – degen Erbol din taqyrybyna qyzyǵýshylyq týyndaǵan kezde meshittegi ımamdardy, teologtardy tyńdaý kerektigine toqtaldy.

Bizdiń Erbolmen kezdesýimizge dáneker bolǵan Sátbaev qalasynyń ishki saıasat bólimi memlekettik mekemesiniń Sátbaev qalasynyń din máseleleri boıynsha aqparat jáne keńes berý ortalyǵynyń basshysy Manat Aıtbaev ókinishke qaraı, áli de bolsa adasý qurbandaryna aınalyp júrgen jastardyń az emestigin aıtady.

– Tipti jat jerge baryp, ottyń ishinen oralǵandardyń arasynda da sanasyn jaılap alǵan ýdan arylǵysy kelmeıtinder az emes. Olardyń áý basta alǵan dinı bilimderi teris aǵymnyń túsinikterin boılaryna ábden sińirip tastaǵan tárizdi. Biraq teologter, din ókilderi olarmen de jumysty jalǵastyryp jatyr, – deıdi ol.

«Jýsan» operasııasy arqyly elge oralǵan Erbol Ábenov – jaqsylyqty jat jerden izdep adasqan azamattardyń biri. Ol qateleskenin áldeqashan túsingen. Biraq bostandyqqa shyǵa almaı otyr. Sırııaǵa soǵys úshin barmasa da, qolyna qarý ustap, kisi qanyn moınyna júktemese de, terrorıstik áreketterge tikeleı qatyspasa da, kezinde kópshilikti jıhadqa shaqyrǵany merziminen bosanyp shyǵýǵa múmkindik bermeı tur.

– Jazanyń kóbi ketip azy, ıaǵnı 2 jyl 9 aıy qaldy. Qolmen istegendi moıynmen kóteremin, qaıteıin... – degen Erboldyń sózinen bir kún bolsa da bostandyqtyń dámin erterek tatqysy keletini ańǵaryldy. Bul endi zań talaptaryna baılanysty sheshimin tabýǵa tıis. «Kezinde kóńil kózindegi kireýkeniń kesirinen tap bolǵan tasyr taǵdyrdyń taýqymeti qashan keıin qalar eken?» Erboldyń árbir kúni osyndaı armanǵa toly oımen ótip jatyr...

Ulytaý oblysy