Saýdada taza jannyń upaıy túgel

57 jastaǵy azamattyń eńbek joly elimizdiń táýelsizdik alǵan kezeńimen sabaqtasyp jatyr. Ol «Qazaqstan­nyń qyzmet salasy men kásiporyn saý­da naryǵynyń assosıasııasy» zańdy tul­ǵalar birlestiginiń óńirlik fılıalyna 2004 jyldan beri jetekshilik etedi. Qo­ǵam belsendisi memlekettik-jekemenshik árip­testik sheńberinde túrli túıtkilderge aralasyp, saýatty keńes beredi. Bazar – el ekonomıkasynyń táýelsizdik alǵannan keıingi kórsetkishi. Búginde óńirde zama­naýı talaptarǵa saı otyz bazar men saý­da oryndary bolsa, olardyń arasyn­da­ǵy sáýleti, saýda jasaýshylarǵa qolaı­ly­lyǵy jáne tazalyǵy jaǵynan úzdik shyq­­qandary respýblıkalyq saýda jeli­le­ri arasyndaǵy saıystarda ozyq shyǵyp júr.

Dmıtrıı Dovmatenko Aqtóbe qala­syn­daǵy orta mektepti aıaqtap, keńes armııa­synda áskerı boryshyn ótep kelgen boıy rentgen zaýytyna slesardyń kómek­shisi bolyp jumysqa turady. Sol ýaqytta ke­ńes odaǵyna rentgen qural-jabdyqtaryn shyǵaratyn kásiporynda 4 myń adam eńbek etti. Keńestik qorǵanys salasynyń jabyq kásiporny tarıhy soǵys jyldaryna barady. 1941 jyldyń qazanynda Máskeý rentgen zaýyty 136 mamany, qural-jabdyqtarymen temirjolmen Aqtó­bege kóshiriledi. 1954 jyly osy zaýyt medısınalyq qural-jabdyqtaryn shy­ǵaratyn óndiris bolyp qaıta quryldy.

Osy jerde slesar kómekshiliginen bastap brıgadırlikke deıin kóteril­gen Dmıtrıı Adamovıch Máskeý polı­teh­nıkalyq ınstıtýtyna oqýǵa túsip, ınjener-mehanık mamandyǵy boıynsha dıp­lom alyp, elge oraldy. Uıymdastyrýshy­lyq qabiletimen kózge túsken 25 jastaǵy jas ınjenerdi áriptesteri 1982 jyly Aqtóbe qalalyq keńesine depýtattyqqa usyndy. О́ıtkeni onyń úlken óndiriste eńbekkerdiń sózin sóılep, istiń kózin taba biletini áriptesterine unady. Ol zamanda kásipodaq uıymynyń da yqpaly kúshti edi. Odaqtaǵy eń jabyq kásiporyndardyń biri 90-jyldardyń toqyraýyna ushyrap, bastapqyda zaýyttyń 4 myń jumysshysy kezek-kezek aqysyz eńbek demalysyna jiberilse, keıin qysqartý keldi. Burynǵy ekonomıkalyq baılanystar úzilip, ónim ótkizý aıasy da taryldy. Injener-tehnık mamandar tarıhı otandaryna qonys aýdara bastady.

Jumyssyz qalǵan aqtóbelikter bala-shaǵasyn asyraý úshin ala dorba arqalap, bazarǵa shyqty. 1997 jyly Dmıtrıı Adamovıchke qaladaǵy 250 adam eńbek etetin saýda kásipornyn basqarý týraly usynys tústi. Bólshek saýdadan góri bólshek jasaýdyń qyr-syryn jaqsy biletin ınjenerge saýda-sattyqpen aınalysý qıynǵa tústi. Sol jyldary Aqtóbe­de ortalyqtandyrylǵan saýda jelisine túsken taýardy tikeleı dúkenderge taratatyn jabdyqtaý mekemeleri jumys istedi. Dırektor Dovmatenko qoımaǵa túsken taýardyń tez satylymǵa shyǵýy úshin ter tókti. Alaıda túbegeıli qury­lym­dyq ózgeriske túsken ekonomıkada eski qatynastarǵa oryn da qalmaıdy. Kásip­orynnyń tabysty bolýy jaqsy menedj­mentke baılanysty bolatynyn sol kezde uǵynǵan ol 1997 jyly qurylǵan Qazaq­stannyń bazarlar jáne kásipkerler qaýymdastyǵyna ıek artty. Ol jabaıy bazar saýdasyna balama kózderdi izdeý­den qashpady. Alaıda qaýymdastyq­tyń saý­da joldaryn zańdyq turǵydan ret­teýge qaýqary bolmady. Soǵan qaramas­tan qalada da, dalada da qaptaǵan qara bazar­larda eńbek kúshi mol shoǵyrlandy. Azyq-túlik, kıim-keshek, sharýashy­lyq buıymdary, jıhaz, kólik quraldaryn satatyn saýda núktelerinde jumysqa qabiletti azamattar eńbek etti. Qytaı­dan, Túrkııadan taýar tasý joldary jaqsy jolǵa qoıyldy.

«Meni ınjener, saýda mekemesiniń basshysy, qoǵamdaǵy ózgeriske beıjaı qaramaıtyn adam retinde bazarlar júıesin órkenıetti saýda júıesine almastyrý joldary alańdatty. Jasyratyny joq, eli­mizde saýda oryndarynyń jumysyn retteý jóninde Úkimet qaýlysy alǵash ret 2003 jyly shyqty. Oǵan deıin elimizde kópshilik saýda núkteleri memlekettik baqylaýdan tys, ashyq aspan astynda, jaımabazarlar túrinde shoǵyrlandy. Olarǵa jaǵdaı jasalmady. Jas qyzdar, áıel adamdar aıazǵa tońyp, kúnge qaqtalyp saýda jasady. Bazar basshylyǵy, eń aldymen, salyǵyn ýaqtyly tólep, otbasyn asyrap júrgen eńbekkerdiń jaǵdaıyn ­jasaýy kerek. Qaýymdastyq fılıaly saý­da jasaýshylardan jeke kásipker retin­de tirkelip, kassalyq apparatty satyp alý­ǵa usynys tastady. Salyq tóleýshiler­di zańdastyrý usynysy alǵashqy kezde qatty qarsylyqqa tap boldy. Muny­men bir kezde jergilikti ónim ónirýshileri ­taýarlaryn deldalsyz satatyn saýda qa­tar­laryn qurý týraly másele kóterdim. Saıajaı turǵyndarynyń qalanyń ár jerinde jemis-jıdek, kókónisterin satatyn shaǵyn saýda pavılondaryn qurý týraly usyndym. Bul satyp alýshyǵa da, satýshyǵa da paıdaly emes pe? Alaıda osy joba áli kúnge deıin tolyq iske aspady», deıdi Anatolıı Adamovıch. Muny­men bir kezde ol jaldaý quny óte tómen kom­mýnaldyq bazar salýdy usyndy. 2006 jyly oblystyq máslıhat depýtattyǵy­na saılanǵan kúnnen bastap «Tabys» saý­­da núktesiniń jobasyn ózi ázirledi. Qazir­gi kezde qalanyń ońtústik-batys shetin­de, Aqtóbe – Qobda tasjolynyń boıyn­da ornalasqan «Tabys» bazarynda Aqtóbe aýdandarynyń sharýalary ósirgen kartop, sábiz, qyryqqabaq, qaýyn-qarbyz satylyp júr.

Dmıtrıı Dovmatenko oblystyq más­lıhattyń tórt shaqyrylymynyń depýtaty bolǵan jyldary kásipkerler men memlekettik organdardyń arasyndaǵy áriptestik qatynastardy jolǵa qoıa bildi. Halyq eń kóp tutynatyn azyq-túlik ónimderin qoljetimdi baǵamen satý joldaryn jasady, ónim shyǵaratyn kásipkerler múddesin ártúrli minbelerde qorǵaı bildi. Sol eńbegi úshin QR máslıhattarynyń Qurmetti depýtaty ataǵyna usynyldy. Kásipkerlikti damytýdaǵy eńbegi úshin «Shapaǵat» medali men «Qurmet» ordeniniń ıegeri atandy. Qazirgi kezde Dmıtrıı Adamovıch Memlekettik qyzmet isteri agent­tiginiń Aqtóbe oblysy boıynsha departamentinde ádep jónindegi komıssııa múshesi, óńirlik qoǵamdyq keńes múshesi, oblystyq ákimdiktegi úshjaqty komıs­sııany basqarady, azyq-túlik bazaryn­daǵy baǵany turaqtandyrý jónindegi shtab múshesi.

Aqtóbe oblysy