Sýretterdi túsirgen – Danıl Kopanev
Aldymen BAQ ókilderine shaǵyn suhbat bergen kásiporyn basshysy – basqarma tóraǵasy Madııar Tuqpatov parkte 1035 avtobýs baryn, qyrkúıekte taǵy 100 avtobýs satyp alynatynyn aıtty.
«Kúndelikti 750-800 avtobýs jolǵa shyǵyp, 400-450 myń jolaýshyny tasymaldaımyz. О́tken jylǵa qaraǵanda qoǵamdyq kólik jolaýshylarynyń sany artyp otyr. Kelesi jyly taǵy 300 shaqty avtobýs alý josparda bar. Elordada avtobýs bıletiniń baǵasy 2012 jyly 90 teńge bolyp belgilendi, sodan beri ózgergen joq edi. Osy ýaqyt ishinde janar-jaǵarmaı quny ósti, ol kezde lıtri 110 teńge bolsa, qazir dızel baǵasy 300 teńge. Avtobýstardyń aralyǵyn jıilettik, buryn jolaýshylar keıbir avtobýstardy 20-25 mınýt kútse, qazir aralyq 15-12 mınýtqa deıin qysqardy. Kelesi jyly 300 avtobýspen tolyqsaq, 8-7 mınýtqa deıin qysqartý múmkindigimiz bar», dedi ol.
Avtobýs parki qyzmet kórsetetin marshrýttardyń jalpy uzyndyǵy 3590,5 km quraıdy. Bul park 76 marshrýtqa qyzmet kórsetedi, onyń ishinde 47 qalalyq, 3 túngi, 27 qala mańy boıynsha avtobýstar. Qyzmetkerlerdiń basym bóligin júrgizýshiler quraıdy, ıaǵnı munda jalpy sany 2000-nan asa adam jumys istese, sonyń 70%-y avtobýs júrgizýshileri.
Bul suqbatymyz uzaqqa sozyla koıǵan joq. Mekeme basshysy uzyn sonar sózden góri istiń adamy ekenin aıtyp, avtobýs parkin aralaýǵa shaqyrdy. Sonymen bizdiń avtopark aýmaǵyndaǵy ekskýrsııamyz bastalyp ketti. Sonaý 1974 jyly qurylǵan №1 Avtobýs parkiniń ǵımaraty eski bolǵanymen, taza, jaıly oryn kórindi. Munda temirdeı tártip baryn birden ańǵarýǵa bolady.
Birinshi kezekte avtobýs júrgizýshilerin jumysqa daıarlaıtyn bólimmen tanystyq. Júrgizýshi jumysqa qabyldanbas buryn joldaǵy qaýipsizdik, túrli jaǵdaıdaǵy oqıǵalarǵa psıhologııalyq daıyndyq sııaqty dáristerdi oqıdy. Qaýipsizdik bóliminiń ınjeneri Erjan Amangeldiulynyń aıtýynsha, kólik júrgizýshisiniń D sanaty bolýy mindetti. Júrgizýshi kýáligin alǵannan keıin biliktilikti arttyrý boıynsha arnaıy oqý oqyp, emtıhan tapsyrady. Budan soń bolashaq qyzmetker avtobýs parkinde taǵylymdamadan ótedi. Taǵylymdama 3 kezeńnen turady: 24 saǵat, 42 saǵat, 86 saǵat. Bul ýaqytta olardyń teorııalyq jáne praktıkalyq bilimi tekseriledi. Júrgizýshiler avtobýs parkiniń jattyǵyp úırenýge arnalǵan avtobýstaryna otyryp, avtobýs júrgizýge daǵdylanady. Injenerdiń aıtýynsha, jattyǵýǵa arnalǵan avtobýstar qala boıynsha tek osy avtobýs parkinde bar.
Júrgizýshilerdi jumysqa qabyldaý kezindegi taǵy bir mańyzdy másele – psıhologııalyq daıyndyq. Jumysqa kelgender psıhologııalyq test tapsyryp, irikteýden ótedi. Mekemede psıholog mamany qyzmet etedi. Ol jumysshylardyń túrli psıhologııalyq jaǵdaıda durys áreket etýine kómek beretinin aıtady. Jolaýshylarmen jumys isteý kezinde túrli konflıktili jaǵdaı bolýy múmkin. Mundaı jaǵdaılar avtobýstarda kúndelikti bolyp jatady. Psıholog sondaı bir shetin máselede qalaı áreket etýge bolatynyn túsindiredi. Munda sondaı-aq qyzmet etip júrgen júrgizýshiler de kelip, keńes ala alady. Bul olardyń jumystarynyń ónimdiligin arttyrýǵa múmkindik beredi.
Avtobýs júrgizýshisiniń bir kúni qalaı ótedi?
Júrgizýshilerdiń tirshiligi tańmen talasa bastalady. Tańerteń saǵat 04:00-de jumysqa kelip, eń aldymen dıspetcherlik qyzmet bólimine barady.
Bul jerden marshrýttar kórsetilgen jol júrý paraǵyn alyp, ary qaraı medısınalyq tekseristen ótedi. Onda júrgizýshiniń kúndelikti qan qysymy men alkogoldik kúıi tekseriledi. Tekseristen sátti ótken jaǵdaıda jumysqa birden kirisedi. Medtekseristen ótpeı qalǵan qyzmetkerler mindetti túrde basqa júrgizýshimen almastyrylady.
«Bizdiń avtobýs parkinde 40 jyldan astam eńbek etip kele jatqan júrgizýshiler bar. Jalpy júrgizýshilerdiń ortasha jasy shamamen 40-43 jas. 7 áıel júrgizýshi bar. Bir avtobýsqa 2 júrgizýshiden bekitiledi. Bir aýysym 14 saǵatqa sozylady. Eń alǵashqy avtobýs tańǵy saǵat 5:30-da jolǵa shyǵady», dedi №1 Avtobýs parki basshysynyń orynbasary Sábıt Bolatov.
Onyń aıtýynsha, qazir avtobýs parkine 100-ge jýyq júrgizýshi jetispeıdi. Júrgizýshiler 23 jastan bastap qabyldanady. Júrgizýshi ótili 3 jyldan kem bolmaýy tıis.
«Júrgizýshilerdiń jalaqysyn kóterdik, qazir eń tómengi jalaqy 680-700 myń teńge aralyǵynda, joǵarysy mıllıon teńgeden asyp túsedi», dedi basqarma tóraǵasy Madııar Tuqpatov.
Sondaı-aq 3-5 jyl jumys ótili bar qyzmetkerlerdi emdik-saýyqtyrý oryndaryna jiberý máselesi qarastyrylǵan. Qıyn jaǵdaıda qalǵan qyzmetkerlerge kásipodaq esebinen járdemaqy beriledi. Jumystan tys ýaqytta júrgizýshiler fýtbol, voleıbol alańdaryna baryp tegin jattyǵa alady. Atalǵan avtobýs parkiniń kásipodaq uıymyn osy mekemede uzaq jyldan beri qyzmet etip kele jatqan Valerıı Isakov basqarady. Kezinde ol óz jumysyn kondýktor qyzmetinen bastaǵan, ár jyldary túrli qyzmet atqarǵan.
Avtobýsta joǵalǵan zattar qaıda saqtalady?
Jolaýshylardyń avtobýstarda zattaryn umytyp ketetin jaǵdaılary jıi kezdesedi. Onda eresek adamdar balalaryn umytyp ketetin kezder de bolady. Joǵalǵan zattar ásirese kúzde, sabaq bastalǵan ýaqytta kóbeıedi. Oqýshylar sómkelerin, aýystyryp kıetin aıaq kıimderin jıi umytady eken. Mundaı joǵalǵan zattar dıspetcherlik bólimde saqtalady. Adamdar habarlasyp óz zattaryn taýyp alyp jatady.
О́ndiristik nysandarǵa sholý
Budan keıin aldymyzdan qyz-qyz qaınap jatqan ómir shyǵa keldi. Munda avtobýstardyń tehnıkalyq jaı-kúıi tekseriledi. Bas ınjener Baýyrjan Tuıaqulynyń aıtýynsha, jóndeý jumystaryn júrgizetin aýmaq táýlik boıy jumys isteıdi. Munda 150-ge jýyq maman bar. Túngi aýysymda mamandar shamamen 30-50 avtobýsqa jóndeý jumystaryn júrgizedi. Sóıtip bul avtobýstar tańda jolaýshylardy dittegen jerine jetkizýge qaıta shyǵady. Mundaǵy mamandar jóndeý jumystarynyń barlyq túrine mashyqtanǵan. Syrttan maman shaqyrtqan jaǵdaılary bolmaǵan. Avtobýs parkindegi eń eski avtobýs 2017 jylǵy kólik.
Tehnıkalyq jóndeý jumystarynan ýaqtyly ótetin kólikter uzaq ýaqyt qyzmet etedi. Olar jańa kólikterden esh qalyspaıtyn kórinedi.
Yutong markaly jańa avtobýstar Qytaıdan ákelinip, Qaraǵandydaǵy zaýytta jınalady. Sońǵy alynǵan bir avtobýstyń quny - 91,5 mln teńge. Ol jartylaı jergilikti atqarýshy organdar esebinen, jartylaı avtobýs parkiniń sýbsıdııasy esebinen tólenedi. Osylaısha avtopark jyl saıyn lızıng arqyly avtobýstaryn jańartyp otyrady.
Avtobýs parkiniń ekologııalyq bastamalary da kóńilge qonymdy. Avtobýsty jýýǵa ketken sý qaıta óńdelip otyrady. Jýýǵa ketken sý úlken rezervýarǵa jınalyp, fıltr arqyly tazartylyp, qaıta qoldanylady. Bul bastama ekologııalyq jaǵynan ǵana emes, ekonomıkalyq jaǵynan da tıimdi. Eger de ár qoldanylǵan sý tekten-tekke kete berse úlken shyǵyn ákeler edi.
«Avtobýstardy jýý aýmaǵynda kúndelikti 350 kólik jýylady. Ár avtobýsty jýýǵa 5-10 mınýt, shamamen 100 lıtr sý ketedi. Kúndelikti avtobýstyń ishi-syrty jýylyp otyrady», dedi B.Tuıaquly.
Qorshaǵan ortanyń lastanýyn aldyn alý jáne kómirqyshqyl gazynyń shyǵaryndylaryn azaıtý maqsatynda 2025 jyly 200 birlik gaz avtobýstary men 100 birlik elektr avtobýstaryn satyp alý josparlanǵan.
Bıyl 50 jyldyq mereıtoıyn atap ótetin Avtobýs parki jumys ónimdiligin arttyrý maqsatynda park qyzmetin sıfrlandyrýdy maqsat etip otyr. «Sıfrly Avtobýs parki júıesin engizý resýrstardy basqarýdy jaqsartýǵa, ýaqyt shyǵyndaryn qysqartýǵa jáne jolaýshylarǵa qyzmet kórsetý deńgeıin arttyrýǵa múmkindik beredi», dedi basqarma tóraǵasynyń orynbasary B.Moldakalıkov.
Bıyl 5 jańa qala marshrýty jáne 1 túngi marshrýt iske qosyldy. Jyl sońyna deıin jańa ekspress-marshrýttardy iske qosý josparlanyp otyr. Qazir qala kóshelerinde kók tústi jańartylǵan dızaındaǵy avtobýstar júr, olar jazdyń basynda 100 birlikpen iske qosylǵan edi. Qyrkúıek aıynda avtobýs parkiniń jyljymaly quramy osy dızaındaǵy taǵy 100 birlik avtobýspen tolyǵady.
8-13 qyrkúıek aralyǵynda Astanada V Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndary ótetini belgili. Jarysqa 90 el qatysýǵa nıet bildirgen. Eki myńnan asa sportshy keledi degen jospar bar. Osy rette №1 Avtobýs parkiniń basshysy arnaıy Shuttle bus-tar qatynaıtynyn aıtty.
