Tabysyn jasyrǵan boryshkerler jazalanady

Prokýratýra organdary qadaǵalaý jumysynda bala­lar­dyń quqyqtaryn qorǵaý máselelerine erekshe nazar aýdarady. Qoǵamnyń ózekti máseleleriniń biri – alıment tóleýden jaltarý. Búginde prokýrorlar alıment bo­ıynsha boryshkerlerdiń jasyryn tabystaryn anyq­tap, olardy qylmystyq ja­ýap­tylyqqa tartýdy jal­ǵastyryp jatyr.

Bıyl shilde aıyndaǵy esep boıynsha 253 myń ata-ananyń 367 myń bala aldyn­daǵy boryshy 19 mlrd teńgege jetken. Boryshkerler bere­shek­ti tólemeýdi jumys­tyń joqtyǵymen aqtap otyr. Shyn­týaıtynda, olardyń kópshiligi resmı túrde jumys­syz jáne jumysqa ornalasý úshin shara qoldanbaıdy.

Is júzinde, qazirgi zamanǵy tabys kózderi, taksı jáne jetkizý qyzmetteri Iаndeks, «Wolt», «Glovo», «Indriver» boryshkerlerge eńbek sharttaryn jasamastan kiris alýǵa múm­kin­dik beredi. Tipti áleý­met­tik jeliler de «Facebook», «Instagram», «Twitter», «TikTok» jáne «YouTube» jaqsy tabys ákelýi múmkin. Máselen, oqyr­mandary kóp akkaýnt ıe­leri jarnamadan aqsha tabady.

Boryshkerler balalardy kútip-baǵý jónindegi mindet­temelerdi oryndaýdan jaltarý úshin osyndaı tabys­taryn jasyryp, aqshany elektrondyq ámııandarda saqtaıdy. Bir jaǵynan qazir qyzmetterdiń barlyq salalary elektrondy tólem ádisterine kóshti. Byltyr elimizdegi qolma-qol aqshasyz operasııalardyń úlesi 86,2%, tranzaksııa kóle­mi 142,6 trln teńgeni qu­ra­ǵan. Kirister kart-shot­­tar­ǵa túsedi.

Balalardyń múddelerin qor­ǵaý maqsatynda prokýra­tý­ra organdary óz ókilet­tik­teri sheginde osyndaı jasyryn tabystardy anyqtaý, boryshkerlerdi zańda belgi­len­­gen jaýapkershilikke tartý jóninde sharalar qabyl­daýda. Máselen, Astana proký­ratýrasy óz aqshalaryn ja­syr­ǵan boryshkerlerdi anyqtady. Qylmystyq ister­diń nátıjesinde 7 boryshkerge bas bostandyǵyn shekteý jáne qoǵamdyq jumystarǵa tartý jazalary taǵaıyndaldy. 2 is tatýlasýyna baılanysty toqtatyldy, taǵy 20 isti polısııa tergep jatyr, al 1 is sottyń qaraýynda.

Jalpy, jyl basynan beri prokýrorlyq qadaǵalaý sharalarymen 15,5 myń balanyń quqyqtary qorǵaldy. Sot oryndaýshylary olardyń paıdasyna alıment boıynsha 2,3 mlrd teńgeden astam qaryzdy óndirdi. Alıment tóleýden jaltarǵan 1,7 myń boryshker qylmystyq jáne ákim­shilik jaýaptylyqqa tar­­tyldy.

Aıta keterligi, bıyl 19 maýsymda «Kredıt berý kezinde táýekelderdi barynsha azaıtý, qaryz alý­shy­lardyń quqyqtaryn qor­ǵaý, qarjy naryǵyn retteýdi jáne atqa­rý­­­­shylyq is júr­gizýdi jetildirý jónin­degi» zańǵa ózgerister engizildi. Qujatqa sáıkes 1 shildeden bastap 2026 jylǵy 1 mamyrǵa deıin kollektorlyq agent­tikterge azamattardyń kre­dıtteri bo­ıynsha óndirip alýǵa qatysty quqyq berýge zań júzinde tyıym salyndy. Al bankter, mıkro­qar­jy uıymdary men kollektorlar azamattardyń borysh júktemesin azaıtý úshin bereshekti qaıta qury­lym­daýy qajet. Sony­men qatar ósim­puldy, komıssııalardy keshirý arqyly retteý rásim­derin júrgizedi.

«Bul moratorıı proble­ma­lyq bereshek deńgeıin jáne problemalyq qaryz alý­shylar sanyn azaıtýǵa múmkindik beredi. Buǵan deıin azamattardyń kredıtteri bo­ıynsha tólem merzimi tuty­ný­shylyq kredıt 90 kúnnen, ıpotekalyq kredıt 180 kún­nen asyp ketse, qarjy uıym­dary óndirip alý úshin kol­lektorlyq agenttikterge jú­ginetin. Al kollektorlyq agent­tikterge ótip ketken azamattar 2024 jylǵy 1 qazannan bastap bereshegin retteý rásimderin júrgizý úshin júgine alady. Kollektorlyq agenttik boryshkerdiń óti­nishin qabyldaýǵa, tir­keýge jáne qaraýǵa min­detti. Eger usynylǵan máli­met­ter jetkiliksiz bolsa, kol­lektorlyq agenttik 10 jumys kúni ishinde qosymsha málimetterdi suratady. Bul rette boryshkerge olardy usyný úshin 5 jumys kúni beriledi. Qujattar merziminde kelip túspese, onda kollektor ótinishti qaraýsyz qaldyrýǵa quqyly. Qaǵazdardyń tolyq toptamasyn usynǵannan keıin kollektorlyq agenttik kúntizbelik 15 kún ishinde jaýap berýge mindetti», delingen Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi habarlaǵan aqparatta.

Eń basty jańalyq – kol­lektorlyq agenttikter, ósimpuldar men tólemderdi azaıta alady. Kollektorlyq agenttik mindettemeni oryndaý talaptaryn jaqsartý talaptarymen birjaqty tártippen ózgertýge quqyly. Bul aıyppuldardy, ósim­pul­dar men tólemderdi azaı­týdy nemese joıýdy, qa­ryzdy nemese paıyzdardy tolyq nemese ishinara keshirýdi, negizgi qaryz ben paıyzdyq tólemderdi keıinge qal­dy­rý­dy nemese bólip tóleý­di qamtýy múmkin.

Eger kollektorlyq agent­tik osyndaı jaqsartý talaptaryn qoldansa, onda ol bul jóninde boryshkerge habarlaýǵa mindetti. Qaryz alýshy qoldanylǵan jaq­sar­tý talaptarymen kelis­pegen jaǵdaıda, habarlamany alǵannan keıin 14 kún ishinde ótinish jibere otyryp, bas tartýǵa quqyly.