Manas Ahmetjaruly tý sonaý bala kezinen densaýlyq saqshysy, aq jeleńdi abzal jan, dáriger bolýdy armandap, aldyna maqsat qoıǵan edi. Mektepti támamdap, orta bilim attestaty qolyna tıisimen esh oılanbastan Semeı medısına ınstıtýtynyń emdeý fakýltetine qujattaryn tapsyryp, emtıhandardan sátti ótip, stýdent atandy. Ýaqyttyń qadirin biletin ol ár kúnin, ár aıyn, ár jylyn tıimdi paıdalana bilip, tula boıyna bilim jıdy. Instıtýtty úzdik bitirgen oǵan fızıologııa, topografııalyq anatomııa nemese patologııalyq anatomııa kafedralarynyń birinde stajer bolýdy usyndy. Biraq ol: «Joq, men hırýrg bolyp, shynaıy shıpager bolyp, naýqas adamdardy emdegim keledi, bilimimdi solardyń densaýlyǵyn saqtaýǵa jumsaǵym keledi» dep kesip aıtyp, joldamamen Shyǵystaǵy Úlken Naryn aýdandyq aýrýhanasyna hırýrg bolyp ornalasyp, 50 jyldan asa mezgilge jalǵasqan dárigerlik jaýapkershiligi mol qıyn da qyzyqty eńbek jolyn bastap ketti.
Jas hırýrg kún demeı, tún demeı, ýaqytpen eshbir sanaspaı, jumys barysynda uıqysyz ótken talaı túnderdi basynan keshirip, ter tóge júrip hırýrgııanyń qyry men syryn tereń meńgerýge talpynyp, tájirıbe jınady. Kóp ýaqyt ótpeı-aq adal eńbeginiń arqasynda el arasynda «qoly jeńil hırýrg», «adamgershiligi mol azamat» atandy, bólimshe meńgerýshiligine taǵaıyndaldy. Sóıtip, qarbalas tirlikpen arpalysyp júrgende syrǵyp tórt jyl óte shyǵady. Jas dáriger bolashaǵyna oı júgirtip, keleshekte hırýrgııalyq sheberligimdi arttyryp, biliktiligimdi jetildirsem, aıtýly hırýrgtermen ıyq tirese qyzmet etsem degen arman-maqsatpen elimizdiń sol jyldardaǵy astanasy Almatyǵa keledi. Munda ony qushaq jaıa qarsy alatyn «kókesi men jákesi» joq edi. Qalalyq ortalyq aýrýhanaǵa kezekshi hırýrg bolyp ornalasyp, tynymsyz eńbekke jan-tánimen aralasyp ketti.
1980 jyly A.N.Syzǵanov atyndaǵy klınıkalyq jáne eksperımentaldyq hırýrgııa ınstıtýtyna kishi ǵylymı qyzmetker bolyp qyzmetke aýysty. Izdenimpazdyǵy men eńbekke degen qabileti arqyly ol akademık Muhtar Álıevtiń qoldaýymen 1988 jyly kandıdattyq dıssertasııa qorǵap, 1990 jyly baýyr, ót joldary jáne uıqy bezi hırýrgııasy bólimshesiniń meńgerýshisi bolyp bekitildi. Instıtýttyń bir top qyzmetkeriniń quramynda ol elimizde alǵashqylardyń biri bolyp baýyr men uıqy bezi aǵzasyn almastyrý operasııasyna qatysyp, otandyq hırýrgııa kókjıegin keńeıte tústi. 1995 jyly ót joldaryna jańa, tıimdi operasııa tásilderin engizý taqyrybymen doktorlyq dıssertasııasyn sátti qorǵap shyqty. Onyń engizgen jańashyl tásilderin respýblıka hırýrgteri óz praktıkalaryna engizip, myńdaǵan naýqas tıimdi em qabyldady, aýrýlarynan qulan-taza aıyqty.
1999 jyly belgili hırýrg, akademık M.Álıevpen jáne bir top áriptesimen Memlekettik syılyqtyń laýreaty atandy. Oǵan eńbek etip júrgen ujym úlken senim bildirip, A.N.Syzǵanov atyndaǵy Ulttyq hırýrgııa ǵylymı ortalyǵyna dırektor etip saılap, zeınet jasyna jetkenshe, ıaǵnı 5 jyl abyroımen berile eńbek etti. Qoldan kelgenshe zaman talabyna saı hırýrgııanyń jańa tehnologııalary men medısınanyń zamanaýı jetistikterin praktıkaǵa engizip, elimizdiń hırýrgııa salasyn bıikterge kóterýge aıanbaı úles qosty. Basylymdarda 450-den asa ǵylymı maqala jarııalap, birneshe monografııa shyǵardy, avtorlyq kýálikter men patentterge ıe boldy. Shákirtter daıarlaýǵa da eleýli úles qosty: onyń jetekshiligimen 7 doktorlyq, 15 kandıdattyq dıssertasııa qorǵaldy. Olar búginde elimizdiń ár túkpirinde, ártúrli klınıkada jemisti qyzmet etip júr. Ustaz-tálimgerlerine degen sheksiz súıispenshiligin, rızashylyǵyn árkez bildirip otyrady.
Professor M.Seısembaev áriptesteriniń qurmetine bólendi, elimizdiń hırýrgter qaýymdastyǵynyń belsendi basshysy bola júrip kóptegen ınnovasııalyq jańalyq engizdi. Ol eńbekpen kelgen ataq pen abyroıyn saýdaǵa salýdy, jetistikterin mindet etip, elge sińirgen eńbegin salmaqtaýdy bilmeıtin qarapaıym, kishipeıil, sabyrly minezimen, iskerligimen, mamandyǵyna degen súıispenshiligimen kópke úlgi bola bildi. Aldyna ne máselemen kelgen adam bolmasyn oǵan barynsha nazar aýdaryp, bar yntasymen qolushyn berýge, kómek kórsetýge daıyn turatyn birtýar azamat edi.
О́zi tańdaǵan mamandyǵyna adal ǵalym-dáriger Manas Ahmetjarulynyń operasııa jasaǵan sátterin kórdik, onyń batyldyǵyn, hırýrgııalyq sheberligine talaı ret kýá boldyq. Sharshaý, shaldyǵý degendi bilmeıtinine tańǵalýshy edik. Hırýrgııalyq kúrdeli sátterde tún bolsyn, kún bolsyn telefonmen baılanysyp, talaı ret aqyl-keńes alǵanymyzdy da qalaı umytaıyq. Qınalǵan qıyn shaqtarda kómek surasaq, esh qabaq shytpaı, renjimeı jedel sanıtarlyq avıasııamen ushyp kelip, birigip operasııa jasaǵan sátteri áli de kóz aldymyzda. Ol «Biz akademık, Halyq qaharmany Muhtar Álıevtiń shekpeninen shyqqan hırýrgtermiz» degendi jıi maqtanyshpen qaıtalaıtyn. О́ıtkeni ol ustazyna adal boldy, onyń halqy aldynda, óz ulty aldynda atqarǵan isterine qurmetpen qarady.
О́kinishtisi, myńdaǵan adamnyń ómirine arasha bola júrip, myńdaǵan naýqasqa shapaǵaty tıgen, bar tánimen jumys-jumys dep júrip, óz densaýlyǵyna syzat túsirip, kenetten «kelmestiń kemesine» otyryp ketkeni. Alla aldynan jarylqasyn! Jaqsy adamdar esimi, olardyń halyqqa kórsetken qyzmeti, eline sińirgen eńbegi jadymyzda uzaq jyl saqtala bergeı!
Saǵyndyq ORDABEKOV,
medısına ǵylymdarynyń
doktory, professor
Taraz
