Mundaǵy hrom kenin ashyq ádispen óndiretin karerlerdiń birin mysalǵa alatyn bolsaq, tereńdigi 320 metrge taıaıtyn «Iýjnyı» karerinen 1967 jyldan bastap búgingi kúnge deıin hrom keni óndirilip keledi. Biraq osynaý alyp óndiriste qordalanǵan shlam qaldyqtaryń jınalǵandyǵy ras. Byltyr «Eurasian Resources Group» (ERG) qorshaǵan ortaǵa ekologııalyq áserin tómendetý úshin joǵaryda aıtyp otyrǵan fabrıkany saldy.
Fabrıkany iske qosý nátıjesinde osyǵan deıin óndiristen shyǵyp, qordalanyp jatqan 14,5 mln tonna qaldyq qaıta óńdelip, kádege jaratylady. Jańa kásiporynda 400-den asa jumys orny qurylǵan. Fabrıka jyl saıyn 1,7 mln tonna shlam qaldyqtaryn óńdeýdi josparlap otyr. Negizgi shıkizat – osyǵan deıin qordalanǵan jáne ken óndirisinen shyǵatyn shlam.
Fabrıkanyń basy-qasynda júrgen mamandardyń sózinshe, mundaı baıytý fabrıkasynyń álemde teńdesi joq, ári óndiris úderisin júrgizý tehnologııasy da zamanaýı sońǵy úlgimen jabdyqtalǵan. Munda shlam gravıtasııalyq tásilmen baıytylady jáne odan quramynda 48,5 paıyzy hrom oksıdi bar ónim alynady. Buǵan deıin álemde hrom oksıdin alýda bul ádis qoldanylyp kórmepti. Fabrıka birden birneshe eki túıtkildi máseleni sheshedi deıdi mamandar: birinshiden, qordalanǵan shlam kólemin azaıtyp, aımaqtyń ekologııalyq ahýalyn jaqsartsa, ekinshiden, «ERG»-diń ferroqorytpa zaýyttaryn konsentrantpen qamtamasyz etedi.
Shlamdardy qaıta óńdeýdiń arqasynda 200 myń tonna joǵary kómirtekti ferrohrom shyǵarýǵa múmkindik týyndaıdy. Buǵan deıingi aqparattarda kórsetilgendeı, bul óz kezeginde qazynaǵa jyl saıyn 10 mlrd teńge salyq tóleýge de jol ashady. «ERG» dırektorlar keńesiniń tóraǵasy Shýhrat Ibragımovtyń aıtýynsha, basty maqsat – kásiporyndardyń ekologııalyq tıimdiligin arttyrý.
«Mamandar «Jasyl metallýrgııa» jahandyq baǵdarlamasy aıasynda Ekologııalyq strategııany ázirlep shyqty. 2030 jylǵa deıin 228 mlrd teńge ınvestısııa tartýdy kózdep otyrmyz», deıdi ol.
Jańa tehnologııalyq kásiporyndar tek ekologııa men ekonomıkalyq tıimdilikti jaqsartýmen ǵana shektelmeıdi, sonymen qatar úlken ınvestısııalardy da qamtıdy. ERG Green jobasynyń qurylysy Qazaqstannyń Damý Bankiniń qarjylyq qoldaýymen júzege asyryldy. Jobanyń jalpy quny – 97,6 mln dollardy quraıdy, onyń ishinde 20,1 mln dollar «Qazhrom» kompanııasynyń óz qarajaty jáne qalǵan qarajatty BRK usynǵan. Fabrıkada qaryz qarajaty naryqtyq sharttarmen berilgendigin atap ótti.
«ESG kún tártibi biz jáne Damý Banki úshin ózekti. QDB – bizdiń uzaq merzimdi seriktesimiz, kóptegen jobalardy birge iske asyrdyq, qaryzdardyń basym bóligi ýaqytynan buryn qaıtarylyp jatyr», deıdi bas ken baıytýshy Laýra Kenjebaeva.
Jyl sońyna deıin «ERG Green» taǵy úsh bastamany júzege asyrmaq. Olar – qaldyqtardy flotasııalyq baıytý ýchaskesiniń qurylysy, kendi baıytý jáne oraý fabrıkasynyń qaldyqtaryn baıytý jáne usaq dıspersti shıkizatty brıketteý ýchaskesiniń qurylysy.
Shlamdy qaldyqtardy baıytý ýchaskesiniń ýaqytsha basshysy qyzmetin atqarýshy Nurlan Janaıdarovtyń aıtýynsha, baıytý úderisi úsh kezeńnen turady.
«Baıytý úderisi ekige bólinedi, sonyń biri – gravıtasııalyq baıytý. Ol úsh kezeńnen turady. Birinshisi – daıarlaý bóligi. Quramyndaǵy qajet emes tas mólsherin alyp tastap, qajetti tas mólsheri baıytýǵa jiberiledi. Baıytý úderisi negizgi eki qondyrǵyda júrgiziledi. Olar – vıntti bólgishter jáne konsentrasııalaý ústelderi. Bul – ekinshi kezeń. Úshinshisi – tundyrý jáne sýsyzdandyrý. Jylyna 1,7 mln tonna shlam qaldyqtaryn óńdeı otyryp, ónimimen ferroqorytpa zaýyttaryn qosymsha 500 myń tonnadan astam konsentrat qamtamasyz etý maqsat etiledi», deıdi maman.
«ERG» quramyndaǵy «Qazhrom» TUK» AQ – álemdik deńgeıdegi zamanaýı vertıkaldy ıntegraldanǵan kompanııa. Dúnıejúzindegi taý-ken-metallýrgııa salasy boıynsha álemdik kóshbasshylardyń biri sanalady. Jer qoınaýyn barlaýdan bastap, paıdaly qazbalardy óndirý jáne baıytý, joǵarǵy qosymsha qunmen ónim shyǵaratyn metallýrgııalyq óndiristen turatyn taý-ken-metallýrgııalyq klasteriniń tolyq sıklyn qalyptastyryp otyr. Kompanııa jylyna 5,2 mln tonna hrom kenin jáne 1,7 mln tonna ferroqorytpa óndiredi. «Qazhrom» TUK» AQ tórt qurylymdyq bólimshe-fılıaldardy biriktiredi: Dóń taý-ken baıytý kombınaty, «Qazmarganes» ken basqarmasy, Aqsý jáne Aqtóbe ferroqorytpa zaýyttary.
Biz sóz etken Dóń taý-ken baıytý kombınaty 1938 jyly Ońtústik Kempirsaı hromıt ken ornynyń negizinde quryldy. 1938-1977 jyldar aralyǵynda Dóń hromıt ken basqarmasy boldy. Bul – dáleldengen qory boıynsha álemdegi ekinshi hrom ken orny. Dóń kombınatynda óndiriletin jáne qaıta óńdeletin hrom keniniń álemde sapasy jaǵynan teńdesi joq. Quramynda joǵary oksıdti hromy bar kender (Cr2O3 62%-ǵa deıin) metallýrgııada ferroqorytpalardy balqytý úshin, otqa tózimdi buıym jasaý úshin jáne hımııa ónerkásibinde hrom qosylystarynyń óndirisi úshin qoldanylady.
Dóń taý-ken baıytý kombınatynda óndiriletin ken Aqtóbe jáne Aqsý ferroqorytpa zaýyttaryna jetkiziledi. Negizgi ónim – hrom kenin óndirý jerasty ádisimen (kásiporynda eki shahta bar: Qazaqstan Táýelsizdiginiń on jyldyǵy atyndaǵy jáne «Molodejnaıa» shahtalary), sondaı-aq ashyq ádispen (kenish arqyly) óndiriledi. Ken óndirýdiń negizgi tásili – jerasty ádisi.
Dóń TKBK-nyń quramynda 27 qurylymdyq bólimshe bar, qyzmetkerler sany 8 myńnan asady.
Aıta keteıik, «ERG» – tabıǵı resýrstardy óndirý men óńdeý, energetıka, logıstıka jáne marketıng salalarynda tolyq biriktirilgen, álemdegi eń iri ártaraptandyrylǵan kompanııalardyń biri. Toptyń qurylǵanyna bıyl – 30 jyl. Búginde tórt qurlyqta ornalasqan ERG-diń kásiporyndary óz salasy boıynsha eń iri jumys berýshilerdiń biri. Búginde ERG joǵarykómirtekti ferrohrom quramyndaǵy hrom úlesi boıynsha Eýrazııa keńistigindegi kóshbasshy ári temir kenin jetkizýshi iri kompanııaǵa aınaldy. «ERG» elimizdiń taý-ken, metallýrgııa salasynyń úshten birin quraıdy. Sonymen qatar ERG – Ortalyq Azııadaǵy elektr qýatyn negizgi jetkizýshilerdiń biri jáne iri temirjol operatory.
