Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
El medısınasyndaǵy aýqymdy reformalar 2008 jyly bastalyp, Astanada medısınalyq klaster quryldy. TMD elderiniń arasynda alǵashqy ulttyq medısına holdıngi paıda boldy. Sol tusta naqtyraq aıtar bolsaq, 2007 jyly Ana men bala ortalyǵy ashyldy. «University Medical Center» korporatıvtik qorynyń ulttyq ǵylymı ortalyǵyna biz de bardyq. Munda ekiniń biri emes, júktilik kezinde asqyný baıqalyp, jaǵdaıy nasharlaǵan naýqastar keledi. Mysaly, ekstragenıtaldy patologııasy bar, ıaǵnı ish qurylysy, búırek, tynys alý júıesi, júrek-qantamyr júıesi, as qorytý júıesi zaqymdanǵan, mı jaraqaty, tipti deseńiz, basyna qan quıylǵan áıelder túsýi múmkin. Sol sekildi balalarda keıde týabitti kezdesetin júrek-qantamyr júıesi, nesep shyǵarý júıesimen qosa, túrli isik patologııasy anyqtalýy yqtımal. Ol ol ma, osy ortalyqtaǵy neonatologııa bólimshesiniń mamandary aıy-kúni jetpeı, shala týǵan balalarǵa qaraılasyp, náresteni ári qaraı jetildirýge járdemdesedi. Ortalyqqa jetkende biz aldymen ıntensıvti terapııa reanımasııasyna ótip, bólimsheniń meńgerýshisi Botagóz Ábentaevamen pikirlestik.
– Munda ıntensıvti terapııa men reanımasııaǵa muqtaj balalar jatady. Olardyń salmaǵy 500 gramnan bastalýy múmkin. Jyl saıyn shamamen 800-900 balaǵa deıin qabyldanady. Onyń ishinde 30 paıyzy – salmaǵy az, jetilmegen balalar. Naqtylasaq, júktiliktiń 22 nemese 36-aptasynda týǵandar. Bizde salmaǵy eń az bala 460 gramm bolǵan. 2008 jyldan beri júktiliktiń 22-aptasynda 500 grammen týǵan balalardy da qabyldap kelemiz. Ortalyqqa eldiń barlyq aımaǵynan analar keledi. Iаǵnı óńirlerdegi mamandar ana men balanyń jaǵdaıynan ózgeris baıqasa, ózderi qaraılasa almasa, sanavıasııamen osynda alyp keledi. Munda olar apta, aı jata ma, biz barynsha aman alyp qalýǵa tyrysamyz. Balanyń ahýaly qıyn bolsa, apparattar arqyly tamaqtandyramyz. Qazirgi tehnologııalardyń kómegimen balanyń jaıyn qursaqta jatqanda anyqtaýǵa bolady ǵoı. Bizdegi mamandar bilikti, shetelge oqýǵa baryp turady. Olar tipti balalardy jýyndyrady. Apparatta jatqan balany jýyndyryp, qaraılasýdyń ózi – óner. Bul degenińiz asqan saqtyqty, eptilikti qajet etedi, – deıdi B.Ábentaeva.
Negizi balalar qalypty jaǵdaıda orta eseppen 2,5-3 kılo bolyp týsa, biz barǵan bólimshede salmaǵy eń tómen náreste 1 kılo eken. Tósek-orynǵa qaz-qatar jaıǵasqan sábıler birneshe apparatqa tańylǵan. Qurylǵylar náresteniń qan qysymyn, júrek soǵysyn, dene temperatýrasyn, salmaǵyn bári-bárin táýlik boıy tekseredi. Dárigerler de balalardyń qasynan shyqpaı, úzdiksiz baqylaıdy. Baqylap qana qoımaı, joǵary tehnologııalyq apparattardyń kómegimen sábıdiń damýyna járdemdesedi. Bul baǵytta úılesim tapqan jumystardyń retin Densaýlyq saqtaý mınıstrligi ana men bala densaýlyǵyn saqtaý departamentiniń dırektory Maǵrıpa Embergenova salaǵa mınıstrliktiń basymdyq bergeninen dep túsindirdi.
– Mınıstrlik ana men bala densaýlyǵyn saqtaý máselesine kóp kóńil bóledi. Bala – bizdiń, memlekettiń bolashaǵy. Qazir áıelderdiń júktilikti josparlaý jumystaryn nyǵaıtyp jatyrmyz. Árbir áıel júktilikti josparlaý kezinde profılaktıka úshin medısınalyq tekserýden ótýge tıis. Muny jergilikti densaýlyq saqtaý basqarmalary úılestiredi. Sol sekildi balalardy skrınıngten ótkizý kerek. Birinshi skrınıng – júktiliktiń 12-aptasynda. Ol kezde qursaqtaǵy balanyń jaǵdaıyn bilemiz, zertteımiz. Qazir ÝDZ mamandarǵa joǵary talap qoıylyp jatyr. ÝDZ dárigerlerin kóbeıtemiz, biliktiligin arttyramyz. Keıbir jaǵdaıda balalarda aýrý anyqtalyp jatsa, áıeldi telemedısına arqyly basqa klınıkalarmen birlesip qaraýǵa bolady. Týa bitken aqaýlardyń emi bolsa, osy ortalyqta konsılıým ótedi. Mamandar qorytyndy shyǵarady. Bala qaı mezgilde qandaı tásilmen bosanýy múmkin – bári-bárin aqyldasady. Elde shamamen jyl saıyn 400 myń bala dúnıege kelse, osy ortalyqta 4 myń bala týady eken. Orta eseppen balalardyń 1 paıyzynan týa bitken aqaýlar anyqtalyp jatady. Ortalyq mamandary osyndaı qıyn jaǵdaıdaǵy ana men balaǵa kómek qolyn sozyp, aman alyp qalý úshin bar kúshin salady, – deıdi M.Embergenova.
Mınıstrlik ÝDZ mamandarynyń tapshylyǵyn aldyn alýǵa basymdyq berip otyr eken. Iá, bilikti mamandy baılap ustaı almaısyń. Olardyń ishinde jeke emhanalarǵa aýysyp jatqan dárigerlerdiń bary ras. Munda qaltaly azamattar myqty mamanǵa, qarapaıym jurtshylyq osal mamanǵa júginedi degen túsinik qalyptaspaǵany durys. Osy tusta Ana men bala densaýlyǵyn saqtaý departamentiniń dırektory M.Embergenova ár óńirdegi perınataldyq ortalyqtarda ÝDZ mamandarynyń biliktiligi nazardan tys qalmaıtynyn aıtty. О́ıtkeni saladaǵy árbir maman ana men bala densaýlyǵyndaǵy qandaı da bir kináratty qalt jibermeýge tıis. Taǵy bir mańyzdy habardy aıtar bolsaq, atalǵan departamenttiń basshylyǵy mınıstrlikke tarıfterdi kóterý týraly usynys tastap otyr.
– О́ıtkeni osy Ana men bala ortalyǵy bar, óńirlerde basqa da perınataldyq ortalyqtar bar, ondaǵy mamandar bir adamnyń ǵana emes, ana men balanyń ómirine jaýapty. Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qorynan qaralǵan qarjy ana men balany kútýge jumsalatyn shyǵyndardy tolyq jabýǵa tıis qoı. О́zderińiz kórgendeı, osy ortalyqtaǵy reanımasııa bólimshesinde qanshama bala jatyr. Olarǵa kórsetiletin kómek, mamandardyń eńbegi, dári-dármekter bar. Bul tarıfterdiń turǵyndarǵa qatysy joq. Barlyq júkti áıel – memlekettiń qaraýynda. Olar túgel tegin kómek alady, – dep qarjylandyrý jaıyn aıtty M.Embergenova.
Memleket basshysynyń tapsyrmasymen ortalyqtyń janynan 350 tósek-orynǵa shaqtalǵan hırýrgııalyq blok ashylady eken. Qazir ol nysannyń jobalyq-smetalyq qujattary ázirlenipti. Kóp uzamaı nysannyń qurylysy aıaqtalyp, paıdalanýǵa berilse, óńirlerden keletin aýyr jaǵdaıdaǵy analarǵa medısınalyq kómek kórsetý jaıy qazirgiden de ilgerileı túsýi kerek.
Búginde 2015 jyly qurylǵan «University Medical Center» korporatıvtik qorynyń quramynda 3 iri medısınalyq ortalyq bar. Onyń ishinde Ana men bala ortalyǵymen qosa, Kardıohırýrgııa ortalyǵy jáne respýblıkalyq dıagnostıka ortalyǵy bar. Osy úsh medısınalyq mekemede 3,5 myń maman eńbek etse, onyń ishinde 700-ge jýyq dáriger bar. Mamandar ortalyqtardyń bir jerge shoǵyrlanýyn sátti qadam dep baǵalap otyr. Sebebi qazir kardıohırýrgter júrek operasııalaryn Ana men bala ortalyǵyna baryp ta jasaıtyn bolǵan. Endi júkti áıelderdiń júregine operasııa jasaý úshin ortalyqtan ortalyqqa sabylmasa da bolady. Ortalyqta ana men balanyń densaýlyǵyn saqtaý úshin iske asyp jatqan sharýalar budan da kóp. Biz sonyń birnesheýine ǵana toqtaldyq.
Osy kúni biz mınıstrlikke qarasty alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek kórsetetin respýblıkalyq ortalyqqa aıaldadyq. Astanadaǵy №10 emhana negizinde jumys isteıtin ortalyq byltyr ashylǵan. Mundaǵy dárigerler aýrýdyń aldyn alý jáne kez kelgen dertti bastapqy satysynda emdeýde qoldanatyn úzdik ádis-tásilderdi meńgerip, tájirıbege engizýdi kózdep otyr eken. Budan keıin jol túsken akademık N.D.Batpenov atyndaǵy Ulttyq travmatologııa jáne ortopedııa ǵylymı ortalyǵynda da jańashyldyq kóp. Mekeme basshylyǵy travmatologııa salasynda meılinshe ozyq tehnologııalardy paıdalanýdy keıinge qaldyrǵan emes. Sebebi jańashyldyqqa umtylsaq qana, el medısınasyn órkendetýge jol ashylady.
