Sebebi osy shahar arqyly Orta Azııanyń basqa aımaqtaryna qaraı joldar taramdalyp kete beredi. Mine, sol úshin megapolıs respýblıkanyń ońtústik óńirindegi kólik-logıstıkalyq habyna aınalyp otyr. Osynaý mańyzdy ıdeıany shyn máninde iske asyrý úshin jergilikti bılik aýqymdy jobalardy qolǵa aldy. Aıtalyq, qala irgesinen saýda-logıstıkalyq ortalyǵyn qurdy. Ol jerde kólemi keń zamanaýı qoımalar ornalasady. Azyq-túlik, dári-dármek, basqa da taýarlar saqtaıtyn qoımalar alańy bolady. Dál qazir jobanyń biraz bóligi aıaqtalyp, nysandardyń birsypyrasy paıdalanýǵa berilip úlgerdi. Keleshekte jan-jaqtan saýda-logıstıkalyq ortalyǵyna taýarlar kelip, elimizdiń túkpir-túkpirine, tipti shetelge osy jerden ónimder tasymaldanbaq.
«Qala ákimdigi kólik qyzmetin, jolaýshylar tasymaly salasyn jaqsartý baǵytynda kóptegen jumys atqardy. Sonyń biri – kólik keptelisin azaıtý maqsatynda salynǵan 2 iri jolaıryq. Biri Qonaev, ekinshisi Báıdibek bı dańǵylynda ornalasqan. Sondaıaq qaladan Tashkent tasjolyna qaraı shyǵyp ketetin ekinshi iri jol salynyp jatyr. Ol Qonaev dańǵylyn uzartý jobasy arqyly iske asyp otyr. Bul aýqymdy bastama da bitý máresine jaqyn qaldy. Shahar respýblıkanyń úshinshi megapolısi bolǵandyqtan, jolaýshy tasymaldaý qyzmeti salasynda da ilgeri damýshylyq baıqalady. Oǵan bıyl jańa kelbetke engen burynǵy temirjol vokzalynyń jańǵyrtý jumystary arqyly kóz jetkizemiz. 10 jylǵa josparlanǵan ınvestısııa qarajaty bir jyl ishinde qarastyrylyp, byltyr 10 maýsymda bastalǵan qurylys 2024 jyldyń 10 mamyrynda tolyq aıaqtaldy. Nysandy senimgerlik basqarýǵa berýdiń nátıjesinde qaıta jańǵyrtý jumystary tıimdi júzege asqanyn atap ótken jón», deıdi qalalyq jolaýshylar tasymaly qyzmetine jaýapty basqarma mamandary.
Temirjol vokzalynda táýligine 27 baǵyt boıynsha jolaýshy tasymal qyzmeti uıymdastyrylǵan. 1968 jyly salynǵan eski vokzaldyń jalpy ǵımarat alańy 1 770,2 sharshy metrdi, jolaýshylardy ótkizý qabileti táýligine 2 myń jolaýshyny qurasa, búginde qaıta jańǵyrtý jumystarynan keıin temirjol vokzalynyń aýmaǵy 2 249,33 sharshy metrge ulǵaıyp, ótkizý qabileti táýligine 6 myń adamǵa deıin artty. Sondaı-aq jolaýshylardy kútý zalynyń aýmaǵy 898,3 sharshy metrden 1 982,3 sharshy metrge deıin ulǵaıdy. Jobada ǵımarattyń ekinshi kireberisi, jolaýshylarǵa jaıly qyzmet kórsetetin zamanaýı talapqa saı 2 kútý zaly jáne ekinshi qabatta fýdkort qarastyryldy. Vokzal ǵımaratynyń qasbeti megapolıstiń sáýlettik kelbetine saı jabdyqtalyp, shyny vıtraj, metall kassetalarmen qaptaldy.
О́z kezeginde jańa áýejaı termınalynyń qurylysy «ЅSAT» AQ ınvestısııalary esebinen iske asyrylyp otyr. Termınaldy iske qosý jolaýshylar aǵynyn saǵatyna 200-den 2 000-ǵa arttyryp, al ótkizý qabiletin jylyna 10-12 mıllıon jolaýshyǵa deıin ulǵaıtýǵa múmkindik beredi. Sondaı aq termınaldyń ishin 7 aımaqqa bólý arqyly jolaýshylarǵa qolaıly jaǵdaı jasalady.
Jańa jolaýshylar termınalyn paıdalanýǵa berý nátıjesinde 2 myńnan asa jańa jumys orny qurylady, halyqaralyq baǵyttardaǵy marshrýttyq jeliler damıdy, sheteldik áýe tasymaldaýshylardyń qyzyǵýshylyǵy artyp, qosymsha ınvestısııalar tartylady. Oǵan qosa áýe júk tasymalynyń da kólemi ulǵaıady. Aldaǵy josparǵa sáıkes, áýejaı mýltımodaldy ortalyq retinde qyzmet kórsetedi. Bul – jańa termınaldy salýdaǵy strategııalyq maqsattyń biri. Sonyń aıasynda áýejaı aýmaǵynda endi áýe kemelerine qyzmet kórsetetin angar, ushaqtarǵa jedel janarmaı quıý úshin otyn quıý beketi, qonaqúıler salynady. Sonymen birge áýe kemelerine jerústi servıstik qyzmetin uıymdastyrý úshin arnaıy tehnıkalar satyp alynady. Budan bólek, perron men kirme joldardyń júk termınaly jańǵyrtylady. Jańadan avıasııalyq-tehnıkalyq ortalyq pen borttyq tamaqtandyrý sehtary ashylady. Sonymen qatar sanıtarlyq qaýipsizdikti qamtamasyz etetin uzyndyǵy 3 300, eni 60 metrdi quraıtyn jańa ushyp-qoný jolaǵynyń qurylysy júrgiziledi. Bul áýejaıǵa zamanaýı aýyr ushaqtardy qabyldaýǵa jáne aýa raıynyń qolaısyzdyǵyna baılanysty tumandy kezde ushaqtardyń qonýyna múmkindik beredi.
Shymkent áýejaıyndaǵy termınal qurylysyn qala ákimi Ǵabıt Syzdyqbekov arnaıy baryp teksergen bolatyn. Aralaý barysynda shahar basshysy biraz kemshilikterdi anyqtaǵan. Osyǵan baılanysty ákim merdiger mekeme basshysyna áýejaıǵa kireberis joldyń qurylysyndaǵy kem-ketikterin kepildik merzimi ishinde túzeýge tapsyrma berip, jumys sapasyn kórý úshin qurylys basyna tekserispen qaıta keletinin málimdedi. Aıta ketý kerek, áýejaı qurylysynyń ekinshi kezeńi bıyl aıaqtalyp, el ıgiligine beriledi dep kútilip otyr.
Jergilikti atqarýshy bılik qoǵamdyq kólik máselesi megapolıstiń ózekti problemasy ekenin eskere otyryp, 2024 jyldyń basynan beri bul salaǵa birqatar ózgeris engizdi. Máselen, 2020 jyly qalalyq máslıhatpen jolaýshylar kóligin damytýdyń keshendi shemasy bekitildi. Shemaǵa sáıkes 77 marshrýtty quraıtyn jańa baǵyttyq jeli ázirlendi. Sonyń nátıjesinde 6 HAB, 33 jetkizýshi, 39 magıstraldy, 6 aınalma marshrýttar qarastyryldy. Búgingi tańda osy jolaýshylar baǵyttary tolyǵymen qyzmet kórsetip otyr. Qalanyń ishki ortalyq kósheleri men shet aımaqtarynda ornalasqan barlyq shaǵyn aýdandar men turǵyn úı alaptary qoǵamdyq kólikpen júz paıyz qamtylǵan. Osy kúnde shaharda kúndelikti 916 avtobýs jolaýshy tasıdy. Al bul qyzmetti 11 tasymaldaýshy kompanııa júzege asyryp otyr. Statıstıkaǵa súıensek, 2024 jylǵy 5 aıda tasymaldanǵan jolaýshy sany – 36 738 679 adam. Sonymen qatar jalpy avtobýs sany rezervpen qosqanda – 1 140 bolsa, onyń 640-y gaz metanmen, 464-i dızelmen qalǵan 36-sy benzınmen júredi.
Jolaýshylar tasymalyna jaýapty basqarma mamandarynyń bergen málimeti boıynsha, bıyl Shymkent qalasynda 229 qoǵamdyq kólikti jańartý josparda tur. Búginge deıin «Avtoımpýls» seriktestigi «Zhongtong» markaly 5 jańa avtobýs satyp alypty. «Sanjar motors» pen JK «Abdýganıev» kompanııalary «SAZ LE 60» markaly 12 avtobýsty mamyr aıynda baǵytqa qosqan, al «Man-ońtústik» mekemesiniń «Youtong» markaly jap-jańa 3 avtobýsy qalada qyzmet kórsetip jatyr.
Megapolıstegi barlyq 1 142 avtobýstyń 95 paıyzǵa jýyǵy – sońǵy 5 jylda alynǵan kólikter. Jalpy, qoǵamdyq kólikterdi jyl saıyn kezeń-kezeńmen jańartý qala ákimdiginiń strategııalyq josparyna engen.
Burynǵy kezde qoǵamdyq kólikterde tegin júrý quqyǵy I toptaǵy múgedekterge, «Batyr ana», «Altyn alqa», «Kúmis alqa» tósbelgi ıegerlerine, tyl ardagerlerine, zaǵıp jandarǵa jáne olarmen birge júretin bir adamǵa berilgen edi. 7-18 jasqa deıin mektep oqýshylary tarıftiń 50 paıyzyn tóleıtin, stýdentterge jolaqy 50 teńge edi.
Qala ákimi Ǵabıt Syzdyqbekovtiń tikeleı tapsyrmasymen bıyl 1 mamyrdan bastap qoǵamdyq kólikte tegin júrý múmkindigi joǵaryda atalǵan jandardan bólek, kelesi sanattaǵy azamattarǵa da qoljetimdi boldy. Olar – ekinshi dúnıejúzilik soǵys ardagerleri, jeńildikter boıynsha solarǵa teńestirilgen ardagerler, basqa memleketterdiń aýmaǵyndaǵy urys qımyldaryna qatysqan ardagerler, «Qazaqstannyń Eńbek erleri», Ekinshi dúnıejúzilik soǵys jyldarynda tyldaǵy qajyrly eńbegi men minsiz áskerı qyzmeti úshin burynǵy KSRO ordenderimen jáne medaldarymen nagradtalǵan adamdar men 1941 jylǵy 22 maýsym 1945 jylǵy 9 mamyr aralyǵynda keminde 6 aı jumys istegender. Sondaı-aq saıası qýǵyn-súrgin qurbandary, ekinshi toptaǵy múgedektigi bar azamattar, múgedektigi bar balalar, 70 jastan asqan zeınetkerler men mektep oqýshylary.
Qoǵamdyq kóliktegi elektrondy bılet júıesinde týyndaǵan máselelerdi sheshý úshin ári básekelestik orta qalyptastyrý maqsatynda jańa elektrondy bılettendirý júıesi engizilip jatyr. Jeke ınvestor «SmartMobility» kompanııasy buǵan qyzyǵýshylyq tanytyp, óz esebinen júıeniń baǵdarlamasyn ázirlegen. Endi qoǵamdyq kólikterge valıdatorlar ornatý jumysyn bastap ketti. Jańa bılettendirý júıesi jolaýshy tasymaldaýshy mekeme «Shymkent bus» BK» seriktesine tıesili 35 baǵyttaǵy avtobýstarǵa ornatylyp úlgerdi.
2024 jylǵy 10 mamyrdan bastap valıdatorlar tólem qabyldaýdy bastady. Jańa valıdatormen sol burynǵydaı kólik kartasymen, «Avtobys» mobıldi qosymshasy arqyly «Bluetooth», NFC, QR kodtarmen, kontaktisiz bank kartalarymen tólem jasala beredi. Sondaı-aq qosymsha mektep oqýshylary, stýdentter, zeınetkerler basqa sanattar úshin kólik kartalaryn satyp almaı-aq jeńildetilgen tarıfterdi paıdalanýǵa múmkindik bar.
ShYMKENT
