Jylyjaı megapolıs irgesindegi «Bozaryq» ındýstrııalyq aımaǵynda salynady. Ol qyzanaq ósiretin Qazaqstan bylaı tursyn, Ortalyq Azııadaǵy eń iri jylyjaı keshenderiniń biri bolmaq. Mamandardyń aıtýynsha, jobanyń ınvestısııalyq quny – 650 mln dollar. Keshenniń jalpy aýdany – 650 gektar.
Shahar basshysy óz sózinde jobany júzege asyrý megapolıstiń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etip, aýyl sharýashylyǵynyń damýyna jáne baǵanyń turaqtalýyna yqpal etetinin aıtty. Sondaı-aq Memleket basshysy Joldaýda aıtyp ótken ınvestısııa tartý, egin sharýashylyǵyna sý únemdeıtin ozyq tehnologııalardy engizý sekildi tapsyrmalardy oryndaýda bul jobanyń mańyzy erekshe ekenine toqtaldy.
«El aınalasynda ónim ótkizetin óte úlken naryqtar bar. Onda sapaly azyq-túlik ónimderi tapshy. Bizdiń strategııalyq maqsatymyz – Eýrazııa qurlyǵyndaǵy basty agrarlyq ortalyqtyń birine aınalý. Osy maqsatqa qol jetkizemiz desek, eń aldymen, ónimdi joǵary deńgeıde óńdeýge kóshýimiz qajet. Onsyz bolmaıdy. Aldaǵy úsh jyl ishinde agroónerkásiptegi óńdelgen ónim úlesin 70 paıyzǵa jetkizý mindeti tur. О́nim óńdeýge yntalandyrý úshin salyq saıasatyn qaıta qaraý mańyzdy», dedi megapolıs basshysy.
Jylyjaı kesheni jylyna 155 myń tonna ónim óndirýge qaýqarly. Jobanyń birinshi kezeńi paıdalanýǵa berilgennen keıin 2 myńǵa jýyq jumys orny qurylyp, tolyq iske qosylǵanda 5 myńǵa jýyq adam jumyspen qamtylady. О́ndirilgen aýyl sharýashylyǵy ónimderi negizinen shahardyń bazarlary men saýda núktelerine, sodan soń elimizdiń ózge aımaqtaryna jóneltilip, shetelge de eksporttalady. Ekonomıkalyq damýdyń basty maqsaty halyqtyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartý bolsa, bul joba sol mindetti óz deńgeıinde atqaryp shyǵady degen senim mol. Buryn kóp jaǵdaıda qyzanaq pen basqa da jylyjaıda ósetin aýyl sharýashylyǵy ónimderi syrttan keletin edi. Endi megapolıs osy joba arqyly ımporttaýshy emes, eksporttaýshy aımaqqa aınalýǵa nıetti. Joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı, qalanyń ózin ǵana emes, tutas respýblıkany baǵasy arzan, ekologııalyq taza, naǵyz tabıǵı ónimdermen qamtamasyz etedi degen úmit basym.
Investorlar qurylys merzimin qysqartý úshin Shymkentte jylyjaı salýǵa arnalǵan konstrýksııalardy shyǵaratyn zaýyt ashýdy kózdep otyr. Sonymen qatar joba aıasynda halyqaralyq standartpen aýyl sharýashylyǵy mamandaryn daıarlaıtyn mamandandyrylǵan akademııa da esigin aıqara ashady.
Shymkent qalalyq aýyl sharýashylyǵy jáne veterınarııa basqarmasynyń málimetinshe, búginde qala aýmaǵynda 19 ónerkásiptik jáne 28 fermerlik jylyjaı bar. Olardyń jalpy aýmaǵy 100 gektar aýmaqty quraıdy. 2023 jyly ónimdilikti arttyrý maqsatynda jylyjaılarǵa memleket tarapynan kóptegen qoldaý kórsetildi.
Sonymen qatar bıyl egin sharýashylyǵy salasyn memlekettik qoldaýǵa jergilikti bıýdjetten 143 mln teńge qarjy qaralǵan. Onyń ishinde:
- mıneraldy tyńaıtqyshtardyń qunyn sýbsıdııalaýǵa – 122 mln teńge;
- tuqym sharýashylyǵyn damytýdy sýbsıdııalaýǵa – 20 mln teńge;
- pestısıdterdiń, bıoagentterdiń (entomofagtardyń) qunyn sýbsıdııalaýǵa 600 myń teńge bólindi.
Odan bólek, byltyrdan bastap jylyjaıda ósiriletin kókónis daqyldarynyń maýsymaralyq aınalymy kezeńinde elektr energııasy, kómir men gaz shyǵyndarynyń 20 paıyzyn sýbsıdııalaý qaıta qolǵa alyndy. Bylaısha aıtqanda, bir kezderi tólenip kelgen gektarly sýbsıdııalaý qarajaty dıqandarǵa qaıtadan berile bastady. Aýyl sharýashylyǵy basqarmasy mamandarynyń taratqan málimetine súıensek, ónerkásiptik jylyjaıdyń 1 gektaryna 8 mln, fermerlik jylyjaıdyń 1 gektaryna 4 mln teńge sýbsıdııa qaralǵan. Gektarly sýbsıdııa degenimiz, mine, osy. Iаǵnı dıqan 1 gektar aýmaqqa jylyjaı ónimin ekse, joǵaryda atalǵan kólemdegi qarajatty mindetti túrde sýbsıdııa esebinde alady. Ol qarjy memleket esebinen dıqannyń jylyjaıdy jylytýǵa ketken shyǵynyn óteý úshin tólenedi.
О́nerkásiptegi 8 mln men fermerlik jylyjaıǵa arnalǵan 4 mln teńge sýbsıdııa – turaqty baǵa. Egin salǵan dıqannyń árbir gektaryna qaraı osy baǵadaǵy sýbsıdııa berilip otyrady. О́tken jyly jylyjaı sharýashylyǵymen aınalysatyn megapolıs fermerlerine gektarly sýbsıdııalaý qarajatyn berý úshin qazynadan 768 mln teńgege jýyq qarjy qaralǵan. Jalpy, agroónerkásip – dotasııaly sala. Qaı zamannan beri osylaı kele jatyr. Tek bizdiń el emes, dúnıejúziniń barlyq memleketinde aýyl sharýashylyǵy memleket qoldaýymen ómir súrip keledi. О́ıtkeni bul sala tabıǵat pen klımatqa qatty táýeldi. Táýekeli kóp sala bolǵandyqtan ónim de, tabys ta qubylmaly bolyp turady.
Bizdiń eldiń fermerlerge kórsetip jatqan qoldaýy jyl saıyn júıelenip keledi. Byltyr ǵana jylyjaı sharýashylyǵy ıeleriniń qanshama jyl aıtyp kelgen ótinish-tilekteri qanaǵattandyrylyp, gektarly sýbsıdııalaý tólemi qaıtadan iske qosyldy. Sarapshylar sózinshe, endigi jerde memleket osynshama kómek kórsetip jatqan soń, sharýalar da soǵan qarsy qadam jasap, baǵany arzandatqany durys sııaqty. Buryn jylyjaıda qyzanaq, qııar ósiretin dıqandar О́zbekstan, Túrikmenstannan keletin ónimder óte arzan, sondyqtan baǵa jaǵynan básekelese almaı jatyrmyz deıtin. Endi fermerler jetkilikti deńgeıde kómek ala bastady. Sýbsıdııa arqyly shyǵyndaryn japty. Soǵan oraı shamaly baǵany túsirip, kórshi memleketterdiń arzan ónimderine básekelestik týatyn shyǵar degen úmit te joq emes. Al arzan baǵa úshin bolǵan básekelestik bárinen buryn qarapaıym halyqtyń qaltasyna tıimdi. Úkimettiń jasap otyrǵan ekonomıkalyq saıasatynyń bir baǵyty osy bolsa kerek.
ShYMKENT
